Santa Nikolaus

dari Jeupang

 

 

 

 

Uskup Alexander (Mileant)

 

 

 

 

 

 

 

 

Asoe:


Udep

Panggilan

Hakodate

Keujayaan awai

Bantuan dari Rusia

Tarjamahan Kitab Suci ngon kitab-kitab la'én nyang peunténg

Prang

Thôn-thôn keuneulheueh lam udép gobnyan ngon wafat gobnyan

Katedral St. Nikolaus

Kata-kata ngon Ajaré Nikolas dari Jeupang

Peusiap roh gata keu godaan

Nibak surat keu Metropolitan Makarii (Nevsky)

Penutup


 

 


Udep

St. Nikolaus (Kasatkin), nyang saban darajat ngon Rasul-rasul, ureuëng peudong ngon hierarki phôn Geurija Jeupang, nakeuh sidroe misionaris Rusia nyang that meuceuhu bak abad keu-20. Ohlheueh gobnyan meuninggai donya bak thôn 1912, gobnyan geupeusah keu kudus nam plôh thôn ohlheueh wafat gobnyan (31 Maret 1970).

Misionaris nyang meudedikasi droe nyoe geupeuhabéh banmandum umu ngon banmandum teunaga gobnyan keu geupeusampoe Injil ngon geupula Firman Tuhan di Nanggroe Mata Uroe Teubiet, ngon buet gobnyan nyang patôt lagèe Rasul-rasul nyan ka meuboh hasé nyang le. Mitsuo Nagana geutuléh: "Gobnyan geutinggai saboh katedral, 8 boh kapel, 175 boh geurija, ngon 276 boh paroki; gobnyan geupeulatih sidroe uskup, 34 droe paderi, 8 droe diaken, ngon 115 droe ureueng meukerija. Jumlah mandum ureueng meuiman Ortodoks ka trok 34.110 droe..."

Archpriest I. Vostorgov, nyang na geujak u Jeupang, geutuléh: "Hana ureuëng la'én di Jeupang, seula'én Kaisar, nyang meuteumeung nan lagèe nyan di nanggroe nyan. Di ibukota Jeupang, hana peureulèe tatanyong pat misi Ortodoks Rusia nyan; cukôp tapeugah saboh kata 'Nikolai', dan ka pasté mandum ureueng supir delman jiteupeue langsong pat harôh jiba jamèe misi nyan. Geurija Ortodoks nyan geupeunan 'Nikolai', misi nyan keudroe geupeunan cit 'Nikolai', dan bahkan Ortodoksi nyan keudroe geuseubôt ngön nan 'Nikolai'. Watèe kamoe jak rot nanggroe ngon peukayan sidroe paderi Rusia, kamoe sabe ngon dipat mantong jikalon ngon pandangan nyang ramah, dan lam tutô-tutô salam ngon peugah haba keuhai kamoe, kamoe meudeungo, di teungoh-teungoh kata-kata ngon isyarat nyang hana meuphôm nibak basa nyang aséng, saboh kata nyang meuphôm ngon meuhareuga: 'Nikolai'..."

1Ahli Orientalis nyang meugah, D. M. Pozdneev, nyang that jituri ureuëng suci nyan, geuingat lom: "La'én nibak leumbôt haté gobnyan, gobnyan nakeuh sidroe ureuëng nyang kreueh that keuheundak, nyang hana jikalon na rintangan, sidroe ureuëng nyang praktis pikeran ngon sidroe administrator nyang jiteupeue cara mita jalan keuluwa nibak situasi nyang paléng brat. La'én nibak sifeut jih nyang ramah, jih nyan na cit keumampuan jeuet keu teutap, kreueh, ngon tajam ateueh ureueng-ureueng nyang jipeugah peureulèe jidisiplinkan ngon cara nyang kreueh, jipeuhukôm ateueh saboh-saboh hai, atawa jitheun. Di sampéng sifat jih nyang mudah meugawoe nyan, na cit saboh sifat teututôp nyang that lhôk, nyang jiteumèe dari peungalaman nyang panyang ngon cubaan nyang payah, dan butôh watèe ngon useuha nyang that le keu meuteumèe keupeucayaan ngon keterusterangan jih. Silaén nibak sifeuet polos lagèe aneuk miët nyang jeuët keu ciri sidroë ureuëng nyang galak meututô, gobnyan na cita-cita nyang luwah lagèe nyang patôt keu sidroë negarawan rayeuk, gaséh sayang nyang hana bataih keu nanggroë gobnyan, geurasa saát nyang geurasa lé nanggroë nyan dan geupeurasa sakét lé peudeuh-peudeuh nyang jiteuka... Ideal-ideal nyang manyang ngon suci, keumauan nyang kreueh lagee beusoe, ngon keureuja kreueh nyang hana abéh-abéh — nyan keuh sari udep Uskup Agung Nikolaus."

Hana soe nyang hana seutuju deungon A. Platonova, sidroe ureueng nyang tuléh riwayat udep salah sidroe santo nyan, nyang geutuléh: "Nakeuh keuwajiban tiep-tiep ureueng Rusia keu jiteupeue bhah gobnyan seureule-leungkab jih, sabab ureueng-ureueng lagèe Uskup Agung Nicholas nakeuh keubanggaan ngon keumuliaan nanggroe gobnyan."

Buet gobnyan peunoh ngon le dukacita. Uskup Agung Nicholas geupeurundông lé dua blah pihak: lé pihak Jeupang – seubagoe agen puliték Rusia, mata-mata, ngon ureuëng hasôt nyang jiseubar buët khianat ngon simpati keu Rusia nyang khianat ngon galak jireubôt nanggroe di tanoh Jeupang; ngon lé pihak Rusia – seubagoe sidroe ureuëng nyang jipeugah bak Jeupang hai-hai bhaih Rusia nyang hana peureulèe jiteupeue... Buet Uskup Agung nyan laju geupeunyata kon mantong hana meuguna, tapi cit meubahaya, seudangkan le ureueng di Rusia geuanggap gobnyan sidroe ureueng anèh nyang keunong mania nyang anèh. Uskup Agung Nicholas geupeukong droe lam perjuangan gobnyan lé duwa boh pikeran nyang ka geupeutunyok gobnyan si umu udep: nyang phon nakeuh pikeran keu buet keu-rasul, saboh usaha mulia keu geupeuluwah Ortodoksi di teungoh-teungoh ureueng kafir; nyang keudua — keyakinan nyang that kreuh bahwa buet gobnyan harôh teupisah mandum dari politik." Dan bak teumpat la'én: "Gobnyan that sadar bahwa peue nyang geuharaga lam droe gobnyan nyan kon keu tujuan donya."

 

Panggilan

Ivan Dmitrievich Kasatkin lahé bak 1 Agustus 1836 di gampông Bereza, Distrik Velsky, Provinsi Smolensk.¹ Ayah gobnyan, Dmitry Ivanovich Kasatkin, geumeutugaih seubagoe sidroe diaken di geurija gampông.² Aneuk nyan geupeunan Ioann keu geupeumulia Nabi, Peumuka, ngon Peumandi Tuhan nyang mulia. Ma gobnyan, Ksenia Alekseyevna, meuninggai donya bak umu 34 thôn, watèe umu aneuk nyan barô limong thôn.

Bah pih udep that gasien, aneuk agam nyan geukirém jak meurunoe phon-phon di Sikula Teologi Velsky, lheueh nyan di Seminari Teologi Smolensk. S. Nedachin geutuléh: "Sabab goh na rel kereta apui, aneuk muda nyan harôh geujak rot gaki meulingkeue gampông-gampông kumuh nyang that brok di Velsky – nyang mantong lagee nyan sampoe 'an jinoe – u ibukota propinsi Smolensk keu geuteurimong peundidikan di seminari teologi. Kon mandum aneuk seminari bak masa nyan jijak u teumpat meurunoe ngon geungui guda. Ramèe that nibak awaknyan—nyang paleng gasien, termasôk aneuk agam Kasatkin—harôh jijak gaki leubèh 150 vèrst keu jijak u seminari."

Bak thôn 1856, gobnyan tamat ngon hasé nyang that jroh nibak seminari nyan dan geukirém, ateueh béa nanggroe, u Akademi Teologi St Petersburg, di sinan gobnyan geubeuet sampoe thôn 1860.

Jama'ah Geurija Kenaikan di Jalan Nikitinskaya di Moskow ka geupeuteuntèe bahwa tanoh gampông nyan jinoe ka geuduek lé gampông Bereza di kecamatan gampông Mostovsky, distrik Oleninsky, Wilayah Tver. Bak thôn 1836, gampông Bereza nakeuh pusat volost Berezovskaya di Distrik Velsky ngon na limong boh rumoh tangga (tujôh droe ureueng agam ngon nam droe ureueng inong). Hana meusaboh pih rumoh nyang tinggai dari gampông nyan. Geurija gampông nyan ka hancô bak watèe Prang Patriotik Rayeuk.

Ureuëng suci nyan geujaga ayah gobnyan sampoë 'an abéh umu, geubri keu ayah gobnyan siteungoh gaji gobnyan tiep-tiep buleuën.

Aneuk muda nyan geupeuleumah keumampuan nyang luwa biasa; geuharap jih nyan akan teutap di akademi keu geupeusiap droe jeuet keu sidroe profesor, tapi keuputôsan jih keu jak u Jeupang ka geuubah mandum nasib jih.

Keuputôsan nyan geupeugèt hana teusangka-sangka. Meunurôt Santo Nikolaus keudroe, pikeran keu udep seubagoe rahéb hana sagai-sagai tom teulintas lam pikéran gobnyan sampoe 'an watèe nyan. Teuma bak siuroe, watèe teungoh geujak-jak lam ruweueng-ruweueng akademi, Ivan Dmitrievich geukalon saboh peumakluman bak salah saboh 'ruweueng umum' nyang jitaweue saboh teumpat keu sidroe lulusan akademi nyan keu jak u Jeupang seubagoe rektor geurija kedutaan di Hakodate. Padum-padum droe rakan Kasatkin ka lheueh geupeugah meuhajat keu jak u Jeupang seubagoe paderi. Undangan nyan hana that meubekas lam haté aneuk muda nyan, bah pih kisah Golovnin keuhai Jeupang dilee ka lheueh that meubekas lam haté jih. Jih deungon teunang jijak u Ibadah Seumalam Suntok. Teuma, bak watèe ibadah, gobnyan tiba-tiba geupeuputôh bahwa gobnyan harôh geujak u Jeupang. Watee geuwoe dari Ibadah Seumalam Suntok, gobnyan deungon that teuharu geujak bak rektor akademi, Yang Mulia Nektarios, dan geupeugah bak gobnyan hajat gobnyan keuneuk jak u Jeupang—kon seubagoe paderi meukawen, tapi seubagoe sidroe bhikkhu. Rektor akademi nyan that geusayang keu semangat aneuk muda nyan dan geulapô hasrat jih nyan ubak metropolitan. Lam watee nyang that singkét, nasib Ivan Dmitrievich Kasatkin ka geupeuteuntèe.

Bak 21 Juni 1860, aneuk muda nyan geupotong ôk jeuët keu bhikkhu dan geubri nan Nicholas. Bak uroe 29 Juni, uroe raya Santo Petrus ngon Santo Paulus, Rasul-rasul nyang Phon-phon Geutawök, gobnyan geulantik jeuët keu hierodeacon, dan bak uroe lheueh nyan, bak uroe raya Synaxis Duwa Blah Rasul (uroe raya pelindung geurija akademi), gobnyan geulantik jeuët keu hieromonk. Uskup Nektarios, nyang ka geupotong ôk aneuk muda nyan jeuet keu bhikkhu, geuboh nan gobnyan Nikolaus dan geupeugah: "Kon lam biara pat gata harôh tapeujak udép asketis. Gata harôh tinggai nanggroe droe dan jak meungabdi keu Tuhan di tanoh nyang ji'ôh dan hana meuiman. Santeut ngon saléb ureueng askét, gata harôh cit cok tongkat peujak; santeut ngon udép askét, tugas-tugas sidroe rasui ka teuhah di keue gata."

Bak akhé buleuen Nam, Romo Monk Nicholas geutinggai St Petersburg dan geupeuhabéh lhèe uroe ngon keuluarga gobnyan di gampông. Óh ka geupeuleumah salam keu awaknyan, gobnyan laju geujak bak peujalanan gobnyan nyang panyang. Gobnyan geuba sajan Ikon Smolensk Indôk Tuhan, nyang geupeu-jaga seupanyang udep gobnyan.⁴

Perjalanan u Jeupang nyan panyang ngon brat. Hieromonk Nikolai geupeuhabéh musém leupië di Nikolayevsk-on-Amur. Di sinan gobnyan meurumpok ngon Santo Innocent, Peungeuh Siberia (bak watèe nyan Uskup Kamchatka). Uskup Innocent nyan geubri beureukat keu gobnyan keu tugaih-tugaih nyang akan geujak dan geupeunasihat gobnyan beu geupeuseumpurna droe geupeurunoë basa Jeupang. Watee geukalon jubah hieromonk nyan ka reuloh, Uskup Innocent geubloe kain beludru nyang jroh dan geupotong keudroe saboh jubah keu Bapak Nikolai. Gobnyan pih geupeukèk saboh saléb dada meubèe bak takue Ayah Nikolai, nyang geuteurimong nyan kareuna gobnyan ka geutamong lam Kampanye Krimea.

Bak tanggai 14 (2) Juni 1861, Romo Nikolaus ka trôk u pelabuhan Hakodate di Jeupang ngon meungèk kapai angkôt militè 'Amur'.

 

Hakodate

Iosif Antonovich Goshkevich (1814–1875), sidroe ureueng nyang luwa biasa lam le hai, geutunyok seubagoe konsul Rusia nyang phon di Hakodate.⁵ Gobnyan trôk u Hakodate bak periode siplôh uroe keulhèe buleuen Sikureueng thôn 1858, geupeusapat lé keuluarga gobnyan, sidroe peujabat angkatan la'ôt, sidroe dokto, sidroe paderi (nyang keuneulheueh nyan geuwoe u nanggroe gobnyan kareuna sakét bak thôn konsulat nyan geupeudong), peuet droe namiet agam ngon dua droe namiet inong.

Malah sigohlom Romo Nikolai trok u Jeupang, konsulat Rusia ka meuhasé geupeudong Geurija Kebangkitan Almaseh di Hakodate (dudoë, watèe Musibah Tutông Rayek Hakodate, geurija nyan hancô geutot, dan geupeudong geurija batèe bak teumpat nyan). Pastor Vasily Makhov geu-awaih peuneudong ngon peuresmian geurija nyan. Sakit nyang brat ka geupeupaksa gobnyan geutinggai Jeupang ngon geuwoe u nanggroe gobnyan lheueh si thôn mantong, lheueh nyan I. A. Goshkevich geulakèe bak Sinode beu geukirém sidroe pastor nyang na peundidikan teologi leubeh manyang.

Patôt geuingat bahwa bak watèe nyan sikap ureuëng Jeupang keu ureuëng luwa nanggroë that meumusôh. Perjanjian 'damè' nyang geupeukakôh lé nanggroë-nanggroë Barat ka geupeuteuka rasa hana galak nyang that brat lamkawan samurai, nyang geuanggap ureuëng luwa nanggroë nyan 'barbar' dan geudôrong mangat awaknyan geupeulét mandum. Akibatjih, geupeuhah nanggroe ngon teuka ureueng luwa nanggroe ka jipeusabab meukeumang that rasa banci keu ureueng luwa, nyang kadang-kadang jipeuleumah droe ngon cara keukerasan nyang trang-trang. Contohjih, nam droe ureueng luwa nanggroe ka jipoh maté bak siteungoh phon thon 1861. Serangan meuseunjata ateueh ureueng Kristen, nyang jipeuanggab lé ureueng Jeupang seubagoe musôh utama, teujadi di Kyoto, Edo, ngon Yokohama. Di Hakodate, hana keujadian lagèe nyan; teuma, ureueng Jeupang jipeulaku ureueng Rusia deungon curiga nyang hana kureueng, malah mungkén leubeh rayek, nibak nyang jipeulaku keu ureueng aséng la'én. Geujolak, ngon seumangat anti-Shogunate, meutamah kreuh. Bak thôn 1862, prang sipil skala rayek meuletus, nyang abéh bak thôn 1868 ngon meundôk Shogun ngon geupeudong peumeurèntah keurajeuen. Deungon naséb meuputa, Hakodate, nyang jikuasa lé armada Enomoto, jeuet keu kubu teuneulheueh Shogun. Teuma, armada nyan ka talô lé pasôkan keurajeuën bak buleuën Limong thôn 1869. Raja geupinah u Edo, nyang lheueh nyan geuubah nan jeuët keu Tokyo, atawa 'Nanggroë Ibôh Timu'. Era Meiji geupeuphôn — era 'Peumeurèntahan Nyang Meuphôm'.

'Teuh Allah mantong nyang teupeue padum na siksaan nyang harôh lôn tahan bak thôn-thôn phôn nyan. Ban lhee musôh—donya, hawa nafsu, ngon syetan—jibeudoh lawan lôn ngon banmandum teunaga jih dan jiikôt lôn that rap, jicuba peureubah lôn bak teumpat nyang paleng seupôt ngon seumpét nyang phon; dan godaan-godaan nyan deuh jih lagèe sah-sah mantong: "Konkeuh lôn, lagèe manusia la'én, geupeujeuet keu udep keuluarga? Konkeuh gata jeuet neupeulayan Tuhan ngon sesama manusia deungon jroh that di donya? Keuneulheueh, konkeuh ureueng leubeh geupeureulèe keu Rusia jinoe nibak keu Jeupang? "Dan la'én-la'én. Ribèe godaan lagèe nyan jitamong u geulinyueng gata, tiep uroe ngon tiep jeuem, meunan bak watèe teujaga meunan cit bak watèe teungeut , di rumoh lam bilék ubit gata, ngon bak watèe meudo'a di geurija. Peureulèe that teunaga rohani nyang rayeuk ngon peumangat haté keu agama nyang that lhôk keu teupeumeunang mandum nyan."

Hana mungken geupeusampoe ajaran, sabab "ureuëng Jeupang bak masa nyan geuanggap ureuëng luwa nyan lageè beulatang, dan agama Kristen nyan saboh aliran jeuheut nyang cit jitamong lé ureuëng-ureuëng jeuheut ngon tukang sihé mantong." Seulaén nibak nyan, misionaris muda nyan hana jiteupeue basa Jeupang dan hana biasa deungon agama, tarèh, ngon budaya Jeupang. 'Bak watèe lôn trôk u Jeupang, lôn laju meurunoe basa ureueng sinan seubagoe nyang paléng got lôn jeuet. Butôh watèe ngon useuha nyang le that sigohlom lôn meuhasé lôn kuasai basa biadab nyoe, nyang hana syak lé nakeuh nyang paléng payah di dônya, saweueb jih nyan na duwa boh: basa Jeupang aseuli ngon basa Cina, meucampô-campô tapi hana sagai meusaboh jeuet keu saboh. <...> Akhéjih, deungon cara pakriban mantong, lôn meuhasé meurunoe meututô bahsa Jeupang dan lôn kuasai cara meutuléh nyang paléng sederhana dan mudah nyang geunguy keu karya ilmiah aseuli ngon nyang ka geupeusalin." Bak phôn-phôn, gobnyan geupeurunoe bahsa Jeupang lé jurubahsa Gubernur Hakodate. Meunurôt saran gobnyan nyan, Romo Hieromonk Nicholas geupeuphôn jak u sikula swasta Kimura Kensai, nyang meugah ngon peungeutahuan gobnyan nyang luwa biasa. Di sinan gobnyan geubeuet cit seujarah ngon sastra Jeupang, meunan cit deungon agama Buddha, Shinto, ngon Konghucu. Seulaén nibak Kimura Kensai, gurèë gobnyan nakeuh Saga Juen ngon Niijima Shime. Gobnyan geubeuet na lapan thôn. Hampir banmandum watèe nyan, gobnyan meurunoe 14 jeum siuroe. Bak masa nyan, gobnyan pih ka geupeuphôn jak u acara sastra ngon u kuil-kuil Syinto. D. M. Pozdneev⁶ geutuléh: "Meulalu sabé geubeuet sastra Jeupang ngon sabé meuhubôngan ngon ureueng Jeupang, Bapak Nikolai ka meuteumeung keupandaian nyang luwa biasa bak basa Jeupang, meunan nyang geupeugah meunan cit nyang geutuléh. Gobnyan na logat luwa nyang kental, tapi nyan hana jipeusampôh gobnyan bak jipham lé mandum ureuëng Jeupang, nyang muda ngon nyang tuha; kayeém kosa kata gobnyan ngon mudah gobnyan geususôn kalimat ka jipeujeuët narit gobnyan meuteunaga nyang jipeusennang haté mandum ureuëng Jeupang... Ungkapan gobnyan padat, cara geungui kata hana teusangka-sangka, tapi luwa biasa meugamba ngon meuteunaga."

"Phôn-phôn lôn cuba meurunoe seujarah Jeupang, agama ngon seumangat bansa Jeupang, mangat jeuet lôn pastikan padum na jeuet harapan keu peuteungöh nanggroe nyan meulalu peusampoe Injil nyan jeuet teujadi di sinan; dan makin lôn turi nanggroe nyan, makin yakin lôn bahwa ka rap that watee jih haba Injil teuma meugema ngon meuluwah bagah dari ujông keu ujông keurajeuen nyan."

 

Keujayaan awai

Ureuëng agam Jeupang phôn nyang tamong agama Ortodoks nakeuh Takuma Sawabe (1835–1913), sidroe bek samurai dari klan Tosa ngon sidroe paderi bak kuil Shinto tuha di Hakodate. Sawabe nakeuh sidroe anggèeta saboh perkumpulan rahsia nyang meutujuan keu jipeutron mandum ureueng luwa nanggroe dari Jeupang, dan jituri seubagoe sidroe ahli meunanceu peudeueng nyang that carong. Nakeuh lam kapasitas nyan, seubagoe sidroe gurèe meunanceu peudeueng, gobnyan trok u rumoh aneuk agam konsul Rusia, I. A. Goshkevich. Gobnyan na tom geujak ban sigom Jeupang, geujak mita pèng ngon cara geupeurunoe meupadè. Watee ka trôk u Hakodate, gobnyan geumeukawén ngon aneuk inong sidroe paderi bak kuil Shinto dan geucok kon mantong nan lakoe mertua gobnyan, Sawabe, tapi cit geucok pangkat ngon jabatan paderi warisan gobnyan.

"Sawabe udép lam keudamaian ngon teunang di teungoh-teungoh keupageuan. Seubagoe teungku kuil nyang paléng tuha di banda nyan, gobnyan that geuhoreumat lé ureuëng ramè, meuteumèe hasé nyang cukôp le, ngon hana geuteupeue la'én seula'én rasa puas ngon mangat até. Keluarga jih nyan na sidroe peurumoh nyang muda ngon ceudah, sidroe aneuk agam nyang mantong ubit, ngon mak ipa jih. Jih bangga that keu nanggroe asai jih ngon keuyakinan indatu jih, ngon sabab nyan jih meucemuh keu ureueng luwa nanggroe ngon banci keu keuyakinan awaknyan, nyang keuhai nyan jih na pikeran-pikeran nyang hana dasa sagai-sagai."

Kisah leungkap bhah meugantoe agam Jeupang nyang kreueh nyan, nyang teujadi bak thôn 1864, na geupeugah lam buku A. Platonova.

Sawabe kayém meurumpok ngon Pendeta Nicholas di rumoh konsul dan sabe jikalon gobnyan ngon peunoh beunci sampoë bak saboh uroë nyan Pendeta Nicholas hana ék le jiteuen dan jitanyong:

 

'Pakon gata beungeh that keu lôn?' Jawaban nyan trang that:

'Gata mandum ureueng luwa nanggroe patôt geupoh maté. Gata ka teuka keu jak mata-mata di nanggroe kamoe. Dan gata, ngon ajaran gata nyan, akan gata peubri bahaya nyang paléng rayek keu Jeupang.'

 

'Ka biasa neudeungo ajaran lôn?'

'Hana,' jaweueb ureueng Jeupang nyan, ka bingong.

'Patôt keuh tapeuhukôm, apalagi tapeusalah, sidroe ureueng hana tadeungo haba jih dilee? Patôt keuh tacaci peue nyang hana tateupeue? Deungo dilee dan mita teupeue, barô tapeuhukôm. Meunyoe ajaran lôn nyan brôk, barô peulét kamoe dari sinoe. Watee nyan barô gata meubuet deungon adé.'

'Nyan ka, peugah laju!'

 

Kata-kata Bapak Nikolai nyan ka geupeuguncang samurai nyan sampoe u dalam haté. Jihnyan geulakèe izin keu meurumpok lom ngon bapak Nikolai dan geupeusambông peugah haba. Padum na treb lheueh nyan, Ayah Nicholas geutuléh surat keu Metropolitan Isidore: "Sidroe paderi agama kuno jiteuka bak lôn keu jipeurunoë iman geutanyoe. Meunyo jih nyan hana putôh asa atawa hana binasa (deungon hukôman maté kareuna jitamong agama Kristen), le that harapan keu jih nyan."

Lam saboh surat nyang geutuléh bak tanggai 20 April 1865, Hieromonk Nicholas geutuléh: "Imam nyan that meuh'eut geupreh keu geupeubat lé lôn. Gobnyan na peundidikan nyang göt, carong, fasèh, ngon sunggôh-sunggôh geupeucaya keu agama Kristen ngon banmandum haté gobnyan. Tujuan jih nyang sidroe lam udep jinoe nakeuh keu geupeulayan nanggroe jih deungon cara geupeuluwah agama Kristen, dan lôn sabe harôh lôn tulak permintaan jih nyan kareuna teumakot jih jipoh maté sigohlom na kesempatan jipeubuet sapeue pih keu tujuan nyan."

Kisah nyang geupeugah lé gobnyan keudroe geupeuleumah betapa bahaya situasi Savabe: "Lôn hana jeuet lôn beuet kitab nyoe [Injil] secara teuhah, tapi lôn that meuh'eut keuneuk beuet. Jadi, lôn teuka saboh cara keu lôn baca kitab nyan watèe lôn peubuet upacara lam miya lôn [maksudjih, kuil pagan]. Lôn keubah Injil di keu lôn gantoe kitab upacara pagan, dan lôn baca nyan sira lôn poh geundrang lagèe biasa. Hana meusidroe pih nyang curiga bahwa lôn teungoh lôn baca 'bidah' luwa nanggroe."

Hana trép lheueh nyan, Sawabe geupeuturi rakan gobnyan, dokto Sakai Atsunori, ubak Hieromonk Nicholas. Lheueh na siat, sidroe rakan keulhèe—dokto Urano—geugabông ngon awaknyan. Ureuëng Jeupang nyan ka geupeuphôn peugöt sèsi katekesan droe, dan bak musém semi thôn 1868 ka na sampoe 20 droe ureuëng nyang siab keu geupeubatèe.

Bak watèe nyan, penganiayaan ateueh ureueng Katolik geupeuphôn lom di Nagasaki, seumeuntara sidroe peujabat barô ka trôk u Hakodate. Bak buleuen Peut 1868, Romo Nicholas geupeumanö lhèe droe sahabat nyan secara rahsia di ruweueng beuet gobnyan, lheueh nyan awaknyan geutinggai Hakodate. Awaknyan nakeuh Paul Sawabe, John Sakai, ngon James Uranō. Bak watèe nyan keuh, limong buleuen seugolom jameun Meiji geupeuphôn, Gereja Ortodoks Jeupang lahé.⁷

Ujian nyang brat sigra teuka ateueh Sawabe. Peurumoh jih jeuet keu gila dan, padum buleuen lheueh nyan, bak watèe ka gila, jitot rumoh droe jih. Sawabe hana meuteumèe teumpat meulindông dan sigra jiwoe u Hakodate. Jinoe jih hana lé pèng keu biaya udép droe dan hana teumpat tinggai. Bak watèe nyang rab saban, bak thôn 1868, jih jipeutamong lam penjara. Santo Nikolaus geutuléh: 'Di keue mata lôn, teujadi proses lahé sidroe ureueng u dalam udép nyang barô meulalu rahmat Tuhan, seumeuntara di likôt mata lôn ka jipeumula saboh proses la'én — proses keu jicuba dan jipeukong tekad si Paulus nyang barô lahé nyan.' Aneuk agam gobnyan nyang meu umu lapan thôn, meunurôt hak wareh, jeuet keu sidroe paderi bak kuil pagan nyang sama, nyang ka geubri keumampuan keu gobnyan geupeulara droe ngon mak gobnyan nyang teungoh sakét. Óh lheueh nyan, Paulus Savabe geuteurimong keuseunangan watèe geukalon aneuk gobnyan ka jeuet keu sidroe ureueng Kristen. Ujian-ujian nyan malah leubeh geupeukong seumangat Paulus, dan bak thôn 1875 gobnyan geutahbis jeuet keu sidroe paderi.

Ureuëng Kristen keudua di antara kamoe nakeuh Tuan Sakai Ioann. Gobnyan sidroe dokto di da'irah nyan ngon sahabat karib Tuan Sawabe, nyang ka geupinah agama u Kristen. Sawabe geucuba peuyakén sahabat gobnyan mangat geupinah agama cit, tapi Sakai nyan sidroe ureuëng nyang carong meudebat, ngon payah that untuk peuyakén gobnyan; ngon nyan Tuan Savabe ka jipeuphôn jak undang gobnyan u rumoh lôn leubèh krap, dan kamoe duwa meukeureuja sajan keu meuyakinkan gobnyan. Bak akhéjih, Tuan Sakai ka jipeumanö dan bahkan ka jitahbis jeuet keu paderi, saboh jabatan nyang hana trép lheueh nyan gobnyan meuninggai donya seubab sakét. Ureuëng Kristen nyang keulhèe nakeuh Tuan Urano James, sidroe mantan dokto cit. Gobnyan geupeumanö di Hakodate lé Ayah John Ono nyang na jinoe, dan lheueh nyan na padum droe ureuëng la'én nyang geupeumanö cit. Teuma, ureuëng-ureuëng nyan nakeuh ureuëng-ureuëng paléng utama di antara ureuëng Kristen kamoe nyang phôn-phôn. Lheueh nyan, jumeulah ureuëng nyang teurimong Peumanöe Kudus seumakén meutamah, dan keumungkinan keu peuluwah imuën Kristen sacara meususôn di Jeupang ka mulai na. Keu tujuan nyan keuh, yaitu keu meuteumèe idin raseumi keu hai nyan, lôn jak u Rusia siat, dan lheueh meuteumèe idin ngon beureukat dari Sinode Paléng Kudus di sinan, lôn woe lom u Jeupang. Hana trép lheueh lôn trok, Tuan Sawabe geujak saweue lôn dan, di antara hai-hai la'én, geupeugah bak lôn keuhai tingkah laku anèh Tuan Sakai bak watèe lôn hana di Jeupang, nyang ka geupeuhabéh mandum watèe gobnyan keu geu mita keu'untôngan pèng nyang leubèh le nibak buet bisnis gobnyan, seudangkan ureueng Kristen nyang la'én, meubida ngon nyan, teungoh geu useuha keu geubagi-bagi mandum peue nyang na bak syèdara-syèdara awaknyan. Watee lôn deungo nyan, lôn ka keuneuk peugah si Sakai, tapi watee gobnyan trok, masalah nyan langsong jeulah. Watèe gobnyan geujak eu lôn, Tuan Sakai geupeuleumah '100, s' (kirajih duwa reutôh rouble) nyang ka geupeusapat, nyang geuneuk pakèk keu buet Geurija. Nyan keuh nyang peujeulaih keubingôngan Tuan Sawabe keuhai laku Tuan Sakai, nyang bak awai deuh lagee anèh.

Na saboh keujadian la'én, nyang deuh jih anéh cit, teujadi meuhubông ngon Tuan Tomi Peter. Bak saboh watèe, banmandum ureuëng geuteupeue gobnyan ka gadoh ngon tiba-tiba. Hana soe nyang teupeue ho gobnyan geujak. Lôn tanyong bak peurumoh gobnyan, tapi gobnyan hana geuteupeue cit, bah pih rupa gobnyan hana deuh meuseudéh atawa na peue-peue nyang khawate. Ban mandum hai nyan that misterius dan ka meulangsong trép cit. Teuma, 11 uroe lheueh nyan, bak saboh malam kira-kira poh siblah, Tuan Tomi Petr ka jiteuka u rumoh lôn jiseutöt lé Tuan Sakai. Lôn kalon gobnyan ka kurôh lumpah na; tuleueng-tuleueng gobnyan meubulèe-bulèe nibak muka nyang ka meugantoe wareuna mandum; keubit meupaloe that meunyo takalon gobnyan. Watèe lôn tanyong bak gobnyan pat ka geujak ngon pakon ka that kurôh, geujaweueb lé gobnyan bahwa gobnyan ka geupeuhabéh mandum watèe ngon hana geu-éh atawa geupajôh, sira geumeudo'a mangat bagah teupeungeuh syèdara-syèdara gobnyan nyang kafir nyan lé cahaya keubeunaran nyang barô-barô nyoë ka geubri keu gobnyan. Watee lôn deungo mandum nyan, lôn hireuen lumpah na deungo keuseurahan nyang that meuhawa nyan keu iman. Bah pih meunan, lôn rasa wajéb lôn peuingat gobnyan bahwa buet nyan mulai jinoe harôh geupeubuet meunurot atôran Geurija, sabab meunyoe hana, jeuet meubahaya keu sihat tubôh."

 

Bantuan dari Rusia

Bak akhé thôn 1869, Romo Nikolai, lheueh geulakèe idin, geujak u Rusia keu geulakèe idin bak Sinode Suci mangat jeuet geupeuhah saboh stasiun misi Rusia di Jeupang.

Hieromonk Nicholas ka trôk u Rusia bak buleuen Februari 1870. Usôlan gobnyan geuteurimong bak tanggai 6 April 1870, watèe Alexander II geubri persetujuan keurajeuen ateueh keuputôsan Sinode Suci keu geupeudong misi misionaris Rusia di Jeupang, nyang teudöng dari sidroe ulèe misi, lhèe droe hieromonk misionaris, ngon sidroe peulayan awam. Siteungoh nibak perkiraan biaya nyan ditanggông lé Bèndahara Nanggroë, salang siteungoh la'én geupeukena bak dana cetak Departemen Keagamaan. Banmandum jih, misi nyan geubri alokasi 6.000 rubel tiëp thôn ngon dana lump sum 10.000 rubel. Pusat-pusat misi nyan na di Tokyo, Kyoto, Nagasaki, ngon Hakodate. Hieromonk Nicholas geutunyok seubagoe ulèe misi dan geupeuék pangkat jeuet keu archimandrite. Misi nyan geupeuduek di yup kuwasa Keuskupan Kamchatka. Tugas-tugas misionaris ka geuatô lam 'Petunjuk Misi', nyang geupeusampoe lé Hieromonk Nicholas dan geupeusah lé Sinode.

Archimandrite Nikolai keudroe geutuléh bak thôn 1879: "Nyan nakeuh ciri khas Jeupang Ortodoks bahwa misi Ortodoks, nyang ka na lam lapan thôn mantong, ngon cit dua droe misionaris bak masa nyan ngon hana sumber daya materi nyang pasti, ka na ureueng Kristen dua goe leubeh le nibak mandum misi Katolik ngon Protestan meunyoe tasatoh."

Sigohlom geujak u Jeupang, Archimandrit Nikolaus meuteumèe geurumpok ngon ayah gobnyan nyang ka tuha.

Gobnyan geuwoe u Hakodate bak buleuen Lhèe thôn 1871. Peubeurita Injil teutap geupeujak bak watèe gobnyan hana disinan. Bak akhé thôn nyan, Archimandrit Nicholas geupeumanöe duwa blah droe ureueng di Sendai.

Bak thôn 1872, Hieromonk Anatoly (Tikhai), sidroe calon di Akademi Teologi Kiev, trôk u Hakodate. Archimandrite Nicholas geupeugah bhaih gobnyan lagèe nyoe: "Lôn hana mungken meuharap ureueng bantu nyang leubeh jroh nibak nyoe!" Gobnyan geupeuserah geurija di Hakodate keu Ayah Anatoly dan, bak 4 Februari 1872, geupinah u Tokyo.

 

Tarjamahan Kitab Suci ngon kitab-kitab la'én nyang peunténg

Buet utama sang suci nyan, nyang geupeuphôn watèe gobnyan mantong di Hakodate, nakeuh teujeumah Kitab Suci ngon kitab-kitab liturgi u dalam bahsa Jeupang. Seujak thon 1869, Santo Nikolaus ka geutuléh: "Nibak mandum nyang ka geupeugah, lagèe jih jeuet tapeusimpôi bahwa di Jeupang, paléng kureueng lam masa nyang toë, hasé le that. Teuma hana meusidroe pih ureueng keurija di blah kamoe, seula'én nibak usaha lôn keudroe nyang pribadi that... Bah pih lôn sambông buet lôn lagèe nyang ka-ka, useuha sidroe ureueng di sinoe nyan rab saban lagèe ië sicok lam la'ôt. Saboh teujeumah Perjanjian Barô, meunyoe geupeugèt deungon beutôi (dan pakri jeuet la'én?), akan butôh paléng kureueng duwa thôn treuk deungon useuha peunoh. Lheueh nyan na Teuntra Awai nyang harôh geupeuteujeumah; leubèh nibak nyan, meunyoe geutanyoe meuh'eut na Geurèja Kristen nyang paléng ubeut, ka teuntèe that peureulèe geupeuna ibadah lam basa Jeupang; dan pakri ngon kitab-kitab la'én, lagèe Seujarah Suci, Seujarah Geurèja, Ibadah, ngon Teologi? Banmandum nyan nakeuh hai-hai nyang peureulèe that cit. Banmandum nyan, ngon buet-buet la'én nyang saban, harôih geupeuteujeumah u dalam 'Bahsa Jeupang'—saboh bahsa nyang goh lom teutèupeue peu kheueh ureueng luwa nanggroe na sagai jeuet geukuasai sampoe ureueng nyan jeuet geutuléh lam bahsa nyan siteungoh mudah ngon sigra lagèe ureueng luwa nanggroe biyasa geutuléh lam bahsa droe jih." Jioh u likôt, gobnyan geutuléh bahwa buet teujeumah nyan "geupeusaboh inti sari dari buet misi. Jinoenyoe, buet misi, di nanggroe pat mantong, hana jeuet teubateueh bak meukeramat lisan mantong. Masa Fransiskus Xaverius, nyang geuplueng rot jalan sira geupeu-eungklèk locèng keu geutawôk ureueng deungo, ka trép that liwat. Teuma di Jeupang, meungéngat ureuëng ramèe galak that meubaca ngon hormat nyang seumakén meutamah keu tulésan, ureuëng meuiman ngon ureuëng nyang teungoh geupeurunoe agama harôih phon-phon that geubri saboh kitab nyang geutuléh lam basa ibajih, geutuléh ngon prosa nyang jroh, geupeuteubiët ngon saksama, lagak, ngon hareuga nyang mureuh. Nyang that peunténg keu geutanyoe nakeuh kitab-kitab nyang jeulaih peubida doktrin ngon Katolikisme dan Protestanisme."

 

11. Geurija nyan geurancang lé arsitek St Petersburg, Mikhail Arefievich Shchurupov. Ikonostasis, nyang ka hancô bak musibah geumpa bumoe thôn 1923, ka lheueh geulukéh lé ikonografer St Petersburg, Vasily Makarovich Poshekhonov. Sumbangan keu peuneudong geurija nyan teuka dari ban sigom Rusia. Moscow mantong geusumbang 200.000 rubel, nyang meuhareuga trok 40 persen dari banmandum biaya peuneudong nyan.

12.     Kunjôngan u Jeupang lé ahli waréh singgasana Rusia cit geuatô mangat beusajan ngon acara nyan; teuma, lheueh keujadian di Ōtsu, Tsarevich nyan geutinggai Jeupang.

 

Di Hakodate, saweueb hana ureueng tarjamah, ibadah nyan geupeulaku lam bahsa Slavia Geurija, seudangkan cit 'Tuhan, neugaséh kheueh', 'Ya Tuhan nyang suci', 'Ulôn patéh' ngon 'Bapak kamoe' mantong nyang geumeu'en ngon geubeuet lam bahsa Jeupang. Watèe teungoh geupeusaléh do'a 'Tuhan, neugaséh kheueh', teuka teunanyöng pakri cara geupeuteubiët kata 'neugaséh kheueh', saweueb kata nyan kayém geukira lagèe teungoh geupeuleumah gaséh keu sidroe ureuëng meudesya. Uskup Nicholas geupeugah: 'Geutanyoe hana hubôngan lagèe nyan ngön Tuhan geutanyoe. Kamoe akan geungui kata 'avarema'. Saban lagèe sidroe ma nyang 'geupeuleumah gaséh' keu aneuk geuh, 'geurasa ibá' lam makna aseuli Bahsa Rusia Kuno." Di sinan, di Hakodate, Santo Nikolaus geupeuphôn geupeusalin Kitab Suci dari bahsa Cina; teuma, hana trép lheueh nyan gobnyan ka yakin bahwa alih bahsa Cina nyan hana cukôp, laju geu-ubah u geupeusalin Peunjanji Barô dari bahsa Slavia Geurija, nyang bak anggapan gobnyan leubèh teupat nibak versi bahsa Rusia. Tiap ayat geupeusaban ngon geupeureksa ngon Vulgate, Septuaginta, ngon terjemahan Inggréh. Bak bagian nyang payah, sang suci nyan geupeucaya bak tafsir-tafsir dari St. John Chrysostom. Lam watee 4–5 jeum geukeurija, gobnyan cit ék geuterjemah hana leubeh dari 15 ayat. Óh ka lheueh sang suci nyan geupeuseuleusoe buet geuh geupeuglah Injil-injil ngon Kisah Rasul-rasul (versi phôn geuh), nyan bandum pih ka mulai geubeuet lam basa Jeupang. Antara la'én-la'én, Surat-surat Santo Paulus keu ureueng Galatia, Efesus, Filipi, ngon Kolose, meunan cit siteungoh Surat keu ureueng Roma, ka geupeuglah di Hakodate. Bak watèe nyang saban, saboh kitab doa paneuk (geuterjemah dari bahsa Cina), upacara baptisan ngon cara teurimong ureueng nyang goh meuiman, 'Peungakuan Iman Ortodoks' lé Santo Demetrius dari Rostov, saboh katekesan keu ureueng nyang teungoh meurunoe iman, saboh ringkasan Perjanjian Lama, *Injil Peunjelasan* Uskup Michael ngon *Teologi Moral* Metropolitan Plato.

 

13. Bak watèe geumpa tanoh Canton thôn 1923, kubah jih reuloh, dan mandum perabot katedral ngon ikonostasis hancô geutot lam apui. Pustaka misi, nyang na leubèh kureuëng 30.000 boh buku, pih tutông cit. Malah lonceng-lonceng jih, nyang ka meulilèh lé su'um nyang that brat, pih gadoh. Bak sinode darurat bak 20 Oktober 1923, geupeuputôh keu geupeudong lom katedral nyan. Bak 15 Desember 1929, katedral nyan geupeuresmi lheueh geupeusaneut lom. Arsitek Jeupang Shinichi Okada, nyang peudong keulayi katedral nyan, hana geuubah proporsi umum bangunan nyan, tapi geubri keu kubah saboh kurva nyang payah deuh, nyang geucok dari arsitektur kuil Buddha dan meulambangkan cicém teungoh po atawa teungoh jipoh u ateueh.

 

Óh ka geupinah u Tokyo, Santo Nikolaus phon-phon geupeuteujeumah Octoechos, lheueh nyan Triod Puasa ngon Triod Pesta, bak watèe nyang saban geukeurija cit bak teujeumahan Injil nyang barô. Gobnyan geupeuteujeumah mandum beunagi Perjanjian Lama nyang geupeureulèe keu siklus thonan ibadah ilahi. Gobnyan hana peucaya keu terjemahan-terjemahan nyang kureueng teliti nyang geupeugèt lé ureueng Katolik ngon Protestan, ngon sabab nyan gobnyan geu-useuha bèk sampoë geubeuet terjemahan nyan, kareuna teumakot gobnyan jeuet sesat lé nyan atawa hana seungaja geucok peu-peu mantong nibak nyan. Cita-cita suci gobnyan nyang paléng rayek nakeuh keu geuterjemah banmandum Kitab Suci. Bak thôn 1910, gobnyan geupeugah bahwa, meunurôt itôngan gobnyan, gobnyan peureulèe limong thôn treuk keu geupeuseuleusoe buet nyan.

"Kon tarjamahan Injil ngon Liturgi nyang harôih tapeutrôn u tingkat ureuëng ramè, tapi, seubalekjih, ureuëng meuiman nyang harôih tapeu'ék mangat jeuët jipham Injil ngon teks-teks liturgi. Bahsa kasar lam Injil hana jeuet geuteurimong. Meunyo lôn teumèe duwa boh karakter atawa ungkapan nyang saban that, dan ban duwa nyan geudeungo ngon geukalon saban mulia bak geulinyueng ngon mata ureueng Jeupang, maka lôn teuntèe, Lôn leubèh piléh nyang leubèh umum geunguy, tapi lôn hana sagai-sagai lôn meunyeurah bak keujahilan dan hana lôn bri kompromi bacut pih keu keuteupatan terjemahan, bah pih nyan meuma'na lôn harôh lôn nguy saboh aksara Cina nyang hana that jituri di Jeupang. Lôn keudroë lôn rasa kadang-kadang terjemahan lôn peureulèë usaha nyang rayeuk nibak ureuëng baca Jeupang keu jipham. Teuma nyan leubèh le seubab Ortodoksi nyan keudroë mantong barô keu awaknyan..."

Padum-padum boh kesulitan ngon rintangan lam tarjamahan nyan cit teuka dari fakta bahwa le that karakter ka geunguy meureutôh thôn lé ureuëng Buddha ngon ureuëng Shinto, nyang ka jibri makna khusuih that, nyang jeuët keu geunguy jih lam konteks Ortodoks hana mungken atawa meurisiko14. Meupadum go, uskup nyan geupeusipreuek terjemahan saboh ayat atawa saboh konsep keu paroki-paroki, geulakèe bak paderi ngon umat mangat geubri tanggapan ateueh nyan.

Ka lhèe plôh thôn, bak poh nam seupôt nyang teupat, asistèn teurjemah jih nyang ka biasa, Pavel Nakai—sidroe ureueng agam nyang that ceudah, that kreueh keureuja, ngon peunoh seutia bak iman Ortodoks—geutamong u bilék ureueng uskup. Gobnyan geuduek ateueh bangku paneuk di sampéng ureueng uskup ngon geupeuphôn tuleh watee ureueng uskup geupeugah. Buet nyan biasajih meulangsong peuet jeum dan seuleusoe bak poh siploh malam.

"Di hadapan lôn na naskah Slavia ngon Yunani nibak Ibadah Ilahi, deungon buku-buku rujukan di sampéng keu meubantu peumahaman nyang beutôi. Asisten lôn na kamus ngon tata basa Cina ngon Jeupang nyang jeuet geunguy, dan di hadapan kamoe na naskah Cina nibak Ibadah Ilahi, nyang kamoe teumé nibak Misi kamoe di Beijing. Sira lôn kalon teks Slavia ngon lôn peu bandéng ngon teks Yunani, lôn peugah terjemahan nyan, lôn useuha beu teupat makna lagèe aslijih; rakan keurija lôn geutuléh nyan ngön aksara Cina nyang geucampô ngön huruhf abjad Jeupang. Kesulitan teujeumah bak tahap nyoe nakeuh sabab tata bahsa Jeupang meubalek ngön atra geutanyoe; nyan makna jih, lam bahsa Jeupang subjek harôh na di keu, dan banmandum lam teujeumah—hana keunira padum na klausa bawahan ngön pengantar—harôh geupeuduek antara subjek ngön predikat; banmandum nyan harôh na sigohlom predikat utama; Lam tiep-tiep klausa subordinat ngon intruksional, atôran klausa nyang saban nyan teutap geunguy.

Meunyo saboh lagu atawa du'a ka geupeugah dan hubôngan sintaksis antara bagian-bagianjih ka geupeuteuntèe, proses peuseumpurna teks nyan pih geupeuphôn; keupeunténgan utama lôn nakeuh keu peupaste makna teks nyan bèk sampoë meupaleng bah pih bacut; rakan keurija lôn, bak watee nyang saban, geukeurija deungon hana kureueng that até-até keu geupeupaste keubeutôlan dan keu-indah struktur tatabahsa dan gaya teks nyan. Bagian buet nyoe nakeuh nyang paleng payah ngon meureugöt. Disinilah peungeutahuan nyang that lueh bhaih bahsa Cina ngon Jeupang nyan that peunteng, saweueb, phon-phon, geutanyoe harôh na peumahaman nyang jeulah bhaih makna tiep-tiep aksara Cina keu tapiléh nyang paléng kayém geunguy ngon nyang mudah geupaham nibak le aksara nyang saban su; ngon nyang keudua, geutanyoe harôh tapiléh peu keuh tatheun cara baca Cina keu saboh aksara atawa tabri cara baca Jeupang, saweueb watee aksara-aksara nyan jiba dari Cina u Jeupang, jih nyan jiba cit cara baca monosilabik Cina nyang mantong meuhubông ngon aksara nyan sampoe 'an jinoe dan nyang cit jeuet jipahami leubeh-leubeh lé sarjana-sarjana nyang that luhung, tapi nyang seucara meutahap ka jipeupaneuk dan meureusam, ka that meuluwah jitamong sampoe u tingkat masyarakat nyang paleng miyub; bak watee nyang saban, rab mandum aksara nyan ka geupeualéh u basa Jeupang ngon na cara baca Jeupang maséng-maséng. Nyang toh nyang harôh geuseutot? Meunyo takalon, seuharôhjih geupeuteugon that bak cara pakèk Jeupang, tapi kayém that teujadi bahwa cara baca Jeupang saboh aksara nyan leubèh payah geupaham, bahkan keu ureueng nyang hana meupendidikan, nibak cara baca Cina. Keulhèe, ureuëng harôh cit jipeutimang peuëkeuh harôh jipeubiyeu aksara nyan hana transkripsi fonetik Jeupang atawa, meunyo sabab payah atawa samar makna aksara nyan, harôh jipeusapat transkripsi nyan, dan sampoë padum tingkat. Singkatjih, ureuëng harôh jipeuputôh bahsa peuë nyang keuneuk jipeuguna keu teujeumah. Meunyo tapikee peunténgjih peu nyang teungoh taseuraya, basa keulimèe nyang paléng meuhoreumat nyan nyang paléng got keu geutanyoe; basa nyan hana teukong le aksara atawa cara baca jih, dan hana peureulèe transkripsi sapeu pih; tapi basa nyan akan jeuet keu hana praktis bah that keu ureueng nyang na bacut peungeutahuan, dan hana jeuet teupahom sapeu pih lé ureueng nyang kureueng peungeutahuan. Meunyo tapeutimang bahwa peu nyang ta-aléh harôih jeuet jipahami lé mandum ureueng, dan nyan keuh nyang jeuet keu keuleubèhan utama jih, maka geutanyoe teutarék u basa ureueng ramè, basa loma; teuma meunyo meunan, aléhan geutanyoe akan jeuet keu that kasar sampoe sigra jipeubiyeu lé mandum ureueng nyang kon dari kalangan ureueng biasa. Kamoe ka meuputôh keu geungui basa teungoh-teungoh. Kamoe meu-useuha keu meuteun bak nyan, bah pih, meungèngat kriterianyan hana teuntèe ngon batasan nyang hana jeulah, na le that ruweueng keu meudebat nyang hana abéh-abéh, nyang lam nyan lôn meu-useuha ngon sigala cara keu lôn peuteutap keujeulasan nyang paléng got keu mandum ureueng, seumeuntara rakan keurija lôn meu-useuha keu geujaga beek na basa kaco ngon geupeuteun keu-indah cara meututô. Bak akhéjih, watee mandum kesulitan nyan ka seuleusoe, teks terjemahan ka geupeusah, ngon ban saboh buku ka lheueh geuterjemah, kamoe baca lom sigoe teuk, kamoe periksa ngon teliti meubandeng ngon teks aseuli, kamoe pastikan bahwa ban saboh buku nyan geungui karakter ngon bacaan terjemahan nyang saban keu kata-kata ngon ungkapan aseuli nyang saban."

Saboh tim alih bahsa geupeudong dari bekaih murib seminari, nyang geukeurija bak geu-alih bahsa kon mantong karya teologi Rusia tapi cit karya sastra Rusia (phôn-phôn, bagian alih bahsa nyan teudong mantong dari ureuëng-ureuëng nyang ka meureunoe teologi di Rusia; lheueh nyan, ureuëng Jeupang pih ka jipeuphôn keurija di sinan). Lam kawan nyan na rektor seminari, Ivan Senuma, ngon peurumoh gobnyan, Anna Lukinichna Senuma; Konishi Masutaro, sidroe profesor filsafat ngon teologi di seminari nyan nyang ka lheueh tinggai siploh thon di Rusia (ngon lheueh nyan geupinah keu agama Protestan); ngon ahli alih basa ngon cendekiawan nyang meugah, Nobori Shōmu. Ureuëng suci nyan geutuléh: "Bah kheueh awaknyan geupeuteujeumah ngon geubeuet. Meunyo ka taturi sastra Rusia, deungon Pushkin, Lermontov, syèdara-syèdara Tolstoy ngon Dostoevsky, mustahel hana tasayang keu Rusia."

 

Prang

Phôn thon 1900, rasa beunci keu Rusia ka meutamah teuga lom, nyang ka pasté meupengaruhi sikap ureuëng keu Geurija. D. M. Pozdneev na geucok saboh kutipan nyang khas dari surat haba *Nihon*: "Geurija Ortodoks nyan nakeuh teumpat nyang jeuheut, nyang dari sinan la'nat jitrôn u ateuëh Jeupang dan di sinan do'a jipeusampoe mangat Jeupang talô. Gereja nyan ka dari dilèe jeuet keu pusat utama keu mata-mata nyang meulayani Rusia. Ureueng Jeupang banci that keu kubah katedral Rusia, nyang jidong manyang di ateueh ban saboh banda, lagèe jikirém peusan meureundah keu Istana Keurajeuen keudroe; awaknyan banci that keu locèng gereja, nyang tiep-tiep beungoh Aleuhad jipeukaru ureueng duek nyang teungoh teungeut ngon su jih nyang meuhayak."

Lheueh aliansi antara Jeupang ngon Britania Raya geupeusah bak thôn 1902, ka jeulah that prang antara Jeupang ngon Rusia nyan hana jeuet dielak lé. Bak sinode thôn 1903, Uskup Nikolaus geupaksa untuk geujaweueb saboh su'eu nyang that geupike lé ureueng Kristen Ortodoks Jeupang: peu kheueh awaknyan harôh ikôt serta lam prang lawan Rusia. Gobnyan geujaweueb bahwa awaknyan harôh geupeubuet tugaih keu nanggroe droe sajan ngon banmandum bansa. Meunyoe prang teujadi, awaknyan harôh geu anggap Rusia nyan musôh, tapi "meulawan ngon musôh kon meuma'na banci keu awaknyan, tapi cit keu geupeutheun nanggroe droe."

Bak 5 Februari 1904, Jeupang jipotong hubôngan diplomatik ngon Rusia. Dua droe paderi nyang teungoh meutugaih di misi nyan watee nyan ka jiwoe u nanggroe. Ureuëng-ureuëng meukhidmat ngon umat biasa geurèja Jeupang geulakèe bak uskup jih mangat teutap di Jeupang. Uskup Nicholas geujaweueb bahwa gobnyan ka geupeugöt keuputôsan di hadapan Tuhan keu teutap di Jeupang, di apartemen ubit gobnyan blah keu katedral. "Lôn harôp peunyata prang nyan hana jipeugöt peu-ubah bak buet-buet geurija geutanyoe. Ureueng katekéta akan teutap geupeusampoe Injil Juru Seulamat, aneuk murid akan teutap jak u sikula misi, dan lôn keudroe akan lôn peuseumpurna droe lôn keu teujeumah kitab-kitab liturgi geutanyoe...

Uroë nyoë, lagèë biasa, lôn na peuraya Misa di katedral, tapi mulai jinoë lôn hana lé lôn tamong lam ibadah umum geurija geutanyoë... Sampoë 'an jinoë, lôn ka meudo'a keu kemakmuran ngon damee Keurajeuën Jeupang. Teuma jinoe, saweueb ka geupeunyata prang antara Jeupang ngon nanggroe lôn, lôn, seubagoe ureueng nanggroe Rusia, hana jeuet lôn meudo'a keu keumeunangan Jeupang ateueh nanggroe lôn keudroe. Lôn pih na keuwajiban keu nanggroe lôn, dan kareuna nyan keuh lôn teuma seunang that lôn kalon droeneueh mandum neupeubuet tugaih droeneueh keu nanggroe droeneueh." Saboh 'Surat Edaran' geukirém u mandum paroki Geurija Ortodoks Jeupang, nyang ka teukeujot lé peunyata prang ateuëh Rusia. Lam surat nyan, uskup geubri beureukat keu ureuëng Kristen Jeupang keu geupeubuët tugaih droëgeuh seubagoë rakyat nyang seutia, tapi geupeuingat awaknyan: "Gata nyang harôh jak u prang, neupeutarôh nyawöng, prang—kon kareuna beunci keu musôh, tapi kareuna gaséh keu rakan saboh nanggroë... Gaséh keu nanggroë geutanyoë nakeuh saboh perasaan nyang suci... Tapi seula'én nanggroë geutanyoë di bumoe, geutanyoë na cit nanggroë di syeuruga... Tanah air geutanyoe nyan nakeuh Geurija, nyang geutanyoe mandum nakeuh anggèeta jih dan meulalu jih aneuk-aneuk Bapak di Syuruga nyan beutôi-beutôi jeuet keu saboh keuluarga... Dan bah geutanyoe meusapat tapeubuet tugaih geutanyoe keu tanah air di syuruga geutanyoe, maséng-maséng meunurot panggilan droe... Dan bak watee nyang saban, bah geutanyoe tameudo'a ngon sunggôh-sunggôh mangat Tuhan geupeupuléh keuteunangan nyang ka reuloh nyan sigra-sigra..."

Ureuëng Kudus nyan geupeuphôn mandum hubôngan surat-meurat ngon Rusia dan geupeuseurah droe geuh mandum keu buet meuteurjemah.

Watèe tawanan prang Rusia ka jipeuphôn trôk u Jeupang (jumlah jih banmandum trôk 73.000 droe), Santo Nikolaus, deungon idin peumeurèntah Jeupang, geupeudong Perkumpulan Keu Teunang Rohani Tawanan Prang. Limong droe paderi nyang jeuet meututô bahsa Rusia geupiléh keu geulayani tawanan-tawanan nyan. Geurija Jeupang geubri beureukat keu tiep-tiep ureueng hukôm nyang trôk u Jeupang ngon saboh saléb pirak. Ureueng hukôm nyan geubri gamba-gamba suci ngon kitab-kitab. Uskup nyan keudroe geutuléh keu awaknyan bak le that keuseumpatan.

Buet Uskup Nikolaus bak masa prang that geuhoreumat kon mantong di Jeupang, tapi cit di Rusia. Kaisar Nikolaus II geutuléh surat keu Uskup Nikolaus bak akhé thôn 1905: '...Droeneueh ka neupeuleumah bak mandum ureueng bahwa Geurija Ortodoks Almaseh, nyang hana meupihak bak kuwasa donya ngon mandum musôh sukèe, geurawôm mandum sukèe ngon basa saban rata. <...> Meunurot peurintah Almaseh, Droeneueh hana neutinggai kawan nyang geupeujadi lam jaga Droeneueh, dan rahmat gaséh sayang ngon iman ka geubri teunaga keu Droeneueh keu neuteuen cubaan prang nyang meuhu lagèe apui dan, di teungoh-teungoh musôh prang, keu neujaga dame, iman, ngon doa lam geurija nyang geupeudong ngon keureuja Droeneueh."

Kebijaksanaan ngon taktik nyang jareueng geupeuleumah lé Santo Nikolaus bak masa prang nyan leubeh geupeumanyang lom martabat gobnyan bak mata masyarakat Jeupang 'oh lheueh prang. Martabat santo nyan geubantu keu sigra geupeuseuleusoe dampak psikologis prang ngon geupeuhah jalan keu peudamè antara Rusia ngon Jeupang, nyang meulanjôt sampoe thôn 1917.

Masa lheueh prang jiba cobaan barô. Aliran sumbangan dari Rusia u misi Ortodoks di Jeupang ka rab abéh. Akibatjih, misi nyan teupaksa jipeupiyôh 30 droe katekis ngon jitôp perguruan tinggi pelatihan katekis.

Bak thôn 1908, Uskup Sergius (Tikhomirov)15 trôk u Keuskupan Kyoto. Gobnyan sigra that jeuet meututô basa Jeupang ngon geupeuphôn buet misionaris nyang aktif, geujak u sigom Jeupang. Teuka gobnyan nyan that geupeutenang até Uskup Agung Nicholas, nyang geutuléh: "Jinoe lôn ka jeuet lôn maté lam teunang, lôn yakin buet misi nyoe ka na lam jaroe nyang göt," dan cit: "...kamoe mantong meubutôh duwa droe lé misionaris nyang meunan that seumangat. Kamoe meudoa bak Tuhan keu hai nyan dan kamoe kalon u Rusia."

 

Thôn-thôn keuneulheueh lam udép gobnyan ngon wafat gobnyan

Bak buleuen Juli 1911, ulang thôn keu limong plôh pelayanan Ayah Nicholas di Jeupang geupeuraya ngon upacara nyang that meugah. Uskup Sergius (Tikhomirov) geutuléh: "Imam-imam ngon katekis-katekis ka jipeuphôn trok dari mandum sagoe Jeupang... Jumlah jih mantong leubèh dari 120 droe, dan le that ureuëng Kristen dari propinsi la'én pih meuseuraya geujak hadir. Ngon lagèe nyan, ureuëng tuha nyang ka meu-umu 75 thôn nyan geuduek lam kamue gobnyan tiep-tiep uroë phôn beungoh that sampoë malam that, geudeungo laporan paderi-paderi keuhai keuadaan paroki-paroki awaknyan, kisah katekis-katekis keuhai peungajaran awaknyan lam wilayah maséng-maséng, atawa geupeugah haba nyang ramah ngon padum-padum droë ureuëng inong tuha nyang ka jijak dari da'irah nyang ji'ôh. Sinode nyan ka geupeuphôn… Dan peu kon le that buet nyang peureulèe geupeubuet ngon le that keuseunangan di sinan? Pesta ulang thôn… Lam siuroe nyan mantong: Liturgi, saboh acara meudo'a, makheun uroe di hotel ngon jamèe-jamèe terhormat, ngon malam musik. Nyan ka abéh keu kamoe aneuk muda. Teuma, ureueng tuha nyang meuumu 75 thôn nyan ka geuundang u saboh peusapat alumni Sikula Surugadai. Ngon lagee nyan, gobnyan geujak. Dan kon geudeungo, gobnyan geupeuhabéh watèe geumarit ngon geupeusampoe hikmah. Hana ék tapeucaya pakriban Paduka nyan sanggôp geupeulheuh uroe nyang meunan padat… Dan singoh pih hana meureuh. Sesi nyang panyang—leubèh kureueng peuet jeum—geubaca surat-surat ucapan seulamat. Dan bak malam, na jamèe makan malam di halaman misi, deungon meureutôh droe ureueng Kristen… Tapi bak pikeran lôn, uroe nyan pih ka meuhasé deungon lancar keu uskup nyang ka almarhum nyan, meunyo kon kareuna keujadian bak saat-saat akhé… Teuinspirasi lé pidato-pidato nyan, Uskup nyan geudong, geuguncang ulèe gobnyan deungon seumangat nyang luwa biasa, dan deungon su nyang meuhambo u ban saboh lapangan luwah nyang peunoh lé ratusan ureueng Kristen nyang teungoh makheun malam, geusôi mangat awaknyan geumeu'en lagu keubangsaan Jeupang keu geupeumulia Dèwata Raja, Keu Kaisar Jeupang, nyang meuseubab toleransi agama gobnyan, agama Kristen kön sagai jeuet meuluwah, tapi cit meuteumèe keumakmuran nyang peunoh, meunyoe kon cit na perlindungan, tapi paléng kureueng ka meuhasé. Harôih takalon keudroe seumangat Uskup nyang luwa biasa nyan, muka gobnyan meu-mirah-mirah. Harôih takalon pakriban uskup nyan kon mantong geupeuphôn meulagu kidmat nyan, tapi geumeulagu cit sampoe abéh... Harôih takalon seumangat muda nyan lam tubôh nyang ka hana muda lé . Óh lheueh nyan pasti ka jeulah keu mandum ureueng bahwa saat nyan hana jeuet liwat meunan mantong deungon hana geutinggai jeujak lam haté uskup nyang teuganggu nyan..."

Teugang syaraf ngon leulah that bak uroe-uroe nyan ka jipeujeuet leubeh parah asma jantung nyang geuderita le Gobnyan. Teunaga Gobnyan ka mulai meukureueng ngon sigra.

Hana trép seugolom gobnyan meuninggai, Uskup nyan geupeugah bak Uskup Sergius: "...Tugas geutanyoe hana leubeh hebat nibak bajak. Sidroe ureueng tani ka jibajak blang; bajak nyan ka reuloh. Jadi, jitinggai laju. Lôn pih ka reuloh. Dan lôn pih akan jitinggai. Saboh bajak nyang barô akan jipeuphôn meubajak. Jadi, beu waspada, dan beu meubajak! Meubajak deungon jujô! Meubajak deungon hana henti! Seumoga buet Tuhan meukeumang! Teuma, nyan nakeuh saboh keuseunangan bahwa Tuhan ka geupiléh droeneueh, nibak mandum ureueng, keu geutarôh. Nyan meuma'na droeneueh goh lom karot. Nyan meuma'na bahwa, meulalu buet droeneueh di ladang Tuhan, jiwa droeneueh ka meupadum na teupeusucoe, dan keu hai nyan geutanyoe akan sabe tapeugah teurimong gaséh keu Tuhan."

Uskup Agung Nicholas geupeuna ibadah keuneulheueh gobnyan bak uroe phôn Natal thôn 1912. Padum uroe lheueh nyan, gobnyan geupeutamong u Rumoh Sakét St. Luke di Tsukiji. Teuma, bak 5 Februari, Gobnyan nyang that meuh'eut keuneuk peuseuleusoe urôsan gobnyan, geupaksa geuba lom u Surugadai, dan geupeusambong lom buet teujeumah gobnyan. Bak 13 Februari, gobnyan geususôn laporan keuneulheueh gobnyan keu Sinode bhah keuadaan misi nyan.

Bak uroe 15 Februari, Gobnyan geuyue sambông lom latihan paduan suwara—nyang biasajih geupeuna di kamar sampéng tapi ka geupeubateue ateueh nasihat dokto—dan geulakèe mangat geumeu'en kidung kesukaan Gobnyan, 'By the Rivers of Babylon'.

Bak malam nyan, gobnyan ka mulai bingong, bak watèe nyan ureueng nyang teungoh sakét nyan geupeugah narit 'Kebangkitan' padum-padum go. Bak tanggai 16 Februari, poh lapan kureueng sapeuet, locèng raya geurija geupeudeungon, geupeumaklum meuninggai Santo Nikolaus.

 

15.    Metropolitan Sergius (Tikhomirov) geutheun bak buleuen Peut 1945 seubagoe 'mata-mata Rusia'. Gobnyan meuninggai donya bak uroe 10 buleuen Lapan bak thôn nyan cit.

 

Uskup Sergius geutuléh: 'Uskup nyan hana lé geurintéh. Perawat nyan hana lé jibri sunték keu gobnyan. Cit bacaan sunyi Firman Kristus—nyang keu buet nyan Paduka Gobnyan ka geupeuhabéh banmandum udép suci gobnyan—nyang jeuet peuhah misteri maté, nyang that deuh bak binèh ranjang gobnyan, di sinan baroe mantong gobnyan mantong geumeututô ngon seumangat dan geususôn rancangan keu buet siplôh thôn u keue. <...>

Mayèt Beu-tuah Uskup Agung nyan geupeuduek lam Geurija Saléb… Bak uroe Sabtu 4 Februari [Kalènder Jameun], bak beungoh ngon seupôt lheueh Ibadah Seupôt Simalam; bak uroe Aleuhat lheueh Ibadah Teuratur ngon bak seupôt; ngon bak uroe Seulanyan 6 Februari, bak beungoh ngon seupôt, di sinan geupeuna upacara keunangan nyang meugah, sabe-sabe geurija peunoh sesak. Paduka Agong Gobnyan gohlom geupeuduek lam peti mayèt, saweueb peti mayèt nyan gohlom siap. Ulôn na lôn saksikan saboh adat nyang luwa biasa bak masa nyan, keu phon that go lam khidmat ulôn di Jeupang! Saboh kawan ureueng Kristen nyang ka meugah, deungon seupakat, geujak u bak mayèt ureueng nyang ka meuninggai nyan bak watèe malam dan geujaga sampoe suboh, sira geudeungo bacaan Injil.

Mayèt Uskup Agung nyan ka geulumök ngon minyeuk suci nibak relik Santo Joasaph dari Belgorod. Ngon pèng sumbangan dari A. P. Sinelnikova, saboh tanoh ubeut ka geubloe di Jirat Yanaka (kecamatan Ueno), teumpat gobnyan geuseumiyueb bak tanggai 22 Februari.

Bak beungoh, peuet boh Misa keu keuseunangan roh Uskup Agung Nicholas geupeuna bak peuet boh mèh kurubeuen. Bak poh 11, upacara pemakaman geupeuphôn di Katedral Kebangkitan Kristus, nyang geupeuna leubèh le lam basa Jeupang. Di antara krans bungong la'én, saboh krans dari Kaisar Jeupang leubèh meucolok — saboh keuhoreumatan nyang jarang geubri keu ureueng luwa. Lheueh upacara pemakaman, peti mayèt nyan geuba geulingka gereja raya dan geupeuduek ateueh moto jempuet mayèt. Rombongan pemakaman nyan, nyang panyangjih na siplôh kilômètè, laju geujak u jirat. "Angèn jireubek-rebek spanduk kamoe ngon kreueh that. Kamoe harôh ba bendera nyan siteungoh tiang. Murid-murid agam ngon inong teungoh jijak. Bandum ngön seragam nyang saban. Tieb-tieb ureueng jimat dahan palem, lambang keuyakinan ateueh keuberhasilan misi Keumahadekaan di Jeupang. Bungong hana teukira le, meurayeuk nyang meuhundô. Ikon-ikon suci, saléb. Padri ngon diakon ngön peukayan suci... Le that katekis lam stichar. Uskup, lam peukayan suci nyang leungkap, geumat kris nyang meupawôt lam jaroe gobnyan. Parèntah Padumah. Banmandum lambang kuwasa jabatan uskup geunguy lé Padumah. Di likôt that na saboh geuritan nyang ba peti mayèt meuhareuga, geupeusapat lé sidroe waki Rusia nyang geunguy peukayan istana meulambông meuh. Ngon rètup, saboh rètup ureueng Kristen nyang hana putôh-putôh..."

 

Katedral St. Nikolaus

Keu peujeuet rancana peudong katedral nyan, peureulèe that dana nyang cukôp le ngon dukôngan masyarakat. Keu mita dana, Archimandrite Nicholas geujak u Rusia. Bak thôn 1879–1880, gobnyan geujak u St Petersburg, Moscow, Kazan, Kyiv, ngon Odessa, geupeusapat sumbangan sukarela.

 Di Rusia, misi nyan sabe meuteumèe dukôngan nyang kreuh nibak Meuntroë Peundidikan Umum, dan lheueh nyan sidroë anggèeta Déwan Nanggroë, Kuntô Efimiy Vasilyevich Putyatin. Bak thôn 1853, Laksamana Muda Putyatin, ateuëh kapai induk *Pallada*, 'geuteumèë Jeupang' keu angkatan la'ôt Rusia; gobnyan pih geupeudong hubôngan diplomatik antara dua nanggroë nyan ngon geutèkèn perjanjian sahbat resmi phôn antara Jeupang ngon Rusia. Sibagoë tokoh nyang meupengarôh lam lingka sosial ngon politik di St Petersburg, Putyatin geupeulaku Nicholas lagèë aneuk droëgeuh ngon geujaga ngon gaséh sayang ateuëh keupeureulèë misi nyan. Aneuk inong laksamana nyan, Olga, cit rab that ngon Pastor Nicholas, ngon bak thôn 1884, geujak u Jeupang sibagoë biarawati keu geubantu gobnyan lam buët misionarisgeuh.

 Watee geukalon meuhasé misi di Jeupang, Sinode Suci geupeuputôh keu geutunyok sidroe uskup di sinan. Hana mungken tapike sidroe calon la'en seula'en Nikolai keudroe. Bak uroe 30 Maret 1880, gobnyan geupeusah lam upacara di Biara Alexander Nevsky. Watee geuwoe u nanggroe keudua gobnyan deungon kapai uap Dobrovolno dari armada, Gobnyan Nikolai geujak u Palestina, geuseumah Makam Suci, ngon geuba saboh cabeueng palem woe u Jeupang.

 Phôn-phôn, rancangan keu geurija nyang teuma geupeudong nyan geugamba lé sidroe arsitek dari St Petersburg, Profesor A. Shurupov. Susônan bangunan nyan saban lagèe saléb Yunani, dan kubah-kubah jih geurancang lam gaya Bizantium * *. Nicholas geubloe saboh tanoh di puncak Bukét Suruga-dai di distrik Kanda, di pat bak jameun pertengahan na saboh menara jaga apui, nyang cit geungui seubagoe suar keu kapai-kapai nyang tamong u pelabuhan Edo (Tokyo jameun). Pembangunan nyan geu-awaih lé arsitek Inggréh Joshua Conder, nyang bak awai abad keu-19 ngon keu-20 ka geupeudong leubèh dari 50 boh bangunan di Tokyo, termasôk Istana Keurajeuën. Tujôh thôn lheueh nyan, bak thôn 1891, Conder geujôk kunci keu Katedral Kebangkitan Almaseh keu Uskup Nicholas. Lam upacara peupusuih nyan na dihadiri lé 19 droe paderi Jeupang ngon leubèh nibak 4.000 droe ureueng Kristen. Geurija Ortodoks nyan, nyang leubèh jituri ngon nan 'Nikolai-do' (meunurôt harah jih, 'Geurija St Nicholas'), sigra jeuet keu saboh tanda khas di ibukota Jeupang. Ureuëng la'ôt Rusia geuturi lam rupa luwa jih gambaran geurija utama Angkatan La'ôt Rusia — Katedral Angkatan La'ôt St Nicholas di Kronstadt. Sampoë teujadi geumpa bumoe nyang that parah bak thôn 1923 nyang keunong Tokyo—lheueh nyan barô geupeuphôn peudong gedông-gedông manyang—gedông gereja Ortodoks nyang teuduek bak teumpat nyang strategis nyan jeuet keu salah saboh gedông nyang paléng manyang di banda nyan. Hai nyan jeuet keu kritikan: "Hana sopan katedral nyan leubeh manyang nibak Istana Keurajeuen," "Nyoe nakeuh tanda keu sombong jih ureueng Rusia."

 Teuma, rayek ube na bangunan nyan ngon teumpat katedral nyan di ibukota Jeupang sepadan ngon martabat Nikolai keudroe ngon peurènan nyang ka geumat bak watèe nyan lam masyarakat Jeupang. Uskup nyan geuhoreumat that, ngon le that ureueng kagôm di Rusia meunan cit di Jeupang. Wewenang gobnyan geulakèe bak meubagoe macam masalah, mulai dari artikel bhah studi Timu sampoe u hubungan internasional. Keupandaian diplomatik Uskup Nikolai leumah that bak peuseuleusoe konflik nyang teuka dari 'insiden Otsu' nyang meuceuhu, watee na ureueng meucuba poh maté calon raja Rusia, Nikolai Alexandrovich.

 Nyoë nakeuh saboh keujadian nyang goh lom na teujadi. Tsarevich Rusia, nyang teungoh geusaweuë Jeupang ateuëh undangan Kaisar Jeupang—dan nyang keuseulamatan gobnyan ka geujamin lé kaisar nyan—ka jiseurang lé sidroë pulisi dari pasôkan keuamanan droë gobnyan. Jeupang meurasa droe jih ka meuhadap ngon kegagalan diplomatik nyang skandal, dan bahkan ancaman keu keuamanan nanggroe, saweueb bak watèe nyan mudah that keu tujôh boh kapai prang Rusia nyang jak sajan ngon putra mahkota nyan untuk jipeuhanco banmandum armada Jeupang. Beungèh ureuëng Rusia nyan deuh that bak awaknyan hana jitem teurimong layènan dokto-dokto Jeupang nyang geukirém lé Maharaja, bah pih luka nyan hana brat. Maharaja nyan keudroe geusigra geujak saweu Nikolai Alexandrovich, geupeusapat jih u pelabuhan, dan bahkan geu'ék u ateuëh kapai prang Rusia — saboh buet nyang hana teupiké lé sidroe raja Jeupang nyang teungoh meupeurintah. Utôsan Rusia Shevich ngon Uskup Nikolai geupeusaho droe lam keujadian nyan. Nikolai that gigèh, dan gobnyan leubèh nibak soe mantong geuyue bak Tsarevich nyang saban nan ngon gobnyan bék sampoe urôsan nyan meutamah rayek sampoe jeuet keu prang ngon Jeupang. Tsarevich geuteurimong lakee meu'ah nibak Maharaja Jeupang. Insiden nyan seuleusoe deungon damè.

 Bak thôn 1910, ulang thôn keu-50 khidmat Nikolai di Jeupang geupeuraya ngon upacara nyang that meugah. Sinode Suci geupeuék pangkat gobnyan jeuet keu uskup agung. Nikolai geuteurimong ucapan seulamat dari Kaisar Jeupang, Gubernur Tokyo, pers Jeupang, ngon misi luwa nanggroe. Lam pidato Gubernur Tokyo na geuseubôt narit lagèe nyoe: '...Bak piker lôn, jasa-jasa nyang ka geubri keu nanggroe geutanyoe lé guru nyang mulia Nicholas nyan kon mantong teubateueh bak hasé keureuja sidroe misionaris, tapi na cit bak keunyataan bahwa gobnyan ka geusumbang keu peradaban nanggroe geutanyoe...'

 Ureuëng luwa nanggroë la'én di Jeupang geupeugah deungon seumangat bhah misi Rusia nyan. Nibak saboh laporan Inggréh: "Di sampéng Geurija Anglikan di Jeupang na Misi Rusia nyang meugah di yup pimpinan ureuëng Kristen nyang paléng jroh di Jeupang, Uskup Nikolai..."

 Uskup nyan keudroe geupeugah bhah jasa droegeuh lagèe nyoe: "Peu na jasa keudroe bak bajak nyang geungui lé sidroe ureueng meutani keu geugoeh blang? Peu jeuet bajak nyan geupeubangga droe: 'Cuba kalon, hai ureueng-ureueng nyang meuiman, peu nyang ka lon pubuet!'… Tugas geutanyoe hana leubeh hebat nibak bajak. Ureueng meutani ka geugoeh, bajak nyan ka reuloh. Gobnyan ka geutiek. Lôn pih ka reuloh. Dan lôn pih, teuma geupeubiyeu. Saboh bajak nyang barô teuma jipeuphôn meuluku. Jadi, jak laju, meuluku! Meuluku deungon jujô! Meuluku hana henti-henti! Beu meukeumang buet Tuhan!

 Teuma, mangat that até tateupeue bahwa Tuhan ka geupeulôh tanoh sajan droeneueh. Nyan meuma'na droeneueh goh lom karôt. Nyan meuma'na, bak watèe keureuja di blang Tuhan, jiwa droeneueh ka meutamah suci. Dan keu nyan, geutanyoe akan sabe tapeugah syukô keu Tuhan."

 

Kata-kata ngon Ajaré Nikolas dari Jeupang

 

Peusiap roh gata keu godaan

Saboh khutbah lé Santo Nikolas dari Jeupang bak Majelis Geurija Jeupang bak buleuen Juli 1887

Na teutuléh lam Kitab Suci: "Hai aneuk lôn! Meunyoe gata meukeusud keuneuk meulayani Tuhan Po Teu Allah, peusiap roh gata keu godaan: kuasai haté gata dan beutheun, dan bék putôh asa bak watèe cubaan; meupegang bak Gobnyan dan bék meupaleng, mangat gata jeuet meuteumeung keumuliaan bak akhé. Peue mantong nyang teuka ateueh gata, teurimong nyan deungon seunang haté, dan bak masa-masa hina gata, beu saba' (Sirakh 2:1–3). Geutanyoe mandum nyang meusapat disinoe, ka teuntèe, ka geutanyoe meukeusud keu taibadèe Po Teuh Allah, ngon sabab nyan, tateupeue that bahwa taibadèe Po Teuh nyan meuma'na paksa droe keu meukeureuja. Teuma, geutanyoe pih tateupeue bahwa lam ibadah nyoe na seunang nyang raya. Sabab Po Teu Allah nyang Maha Ghaib nyan kon mantong geukalon ureuëng nyang meukeureuja keu Gobnyan, tapi Gobnyan pih geubantu awaknyan, dan lam rahmat Gobnyan geugaséh awaknyan. Teuma, jalan meukeureuja keu Allah nyan peunoh ngon bahaya ngon rintangan, keuleumahan ngon keujatuhan; nyan keuh sababjih Kitab Suci geupeurunoe geutanyoe bahwa meunyo gata meuhajat keu meubakti keu Tuhan Po Teu, gata harôh peusiap jiwa gata keu godaan.

Na dua macam ujian: nyang phon nakeuh ujian nyang teuka dari ateueh; nyang keudua nakeuh godaan dari miyub. Meunyang keu ujian dari ateueh, Kitab Suci geupeugah lagèe nyoe: 'Saban lagèe meuh ngon pirak geu-uji ngon apui, meunan cit Tuhan geu-uji haté manusia' (Amsal 17:3). Meuh nyan jeuet mantong murni, jeuet cit na kotoran, atawa jeuet cit meuh palsu. Watee geu-uji ngon apui, meuh murni hana reuloh, malah seubalekjih jeuet leubeh ceudah; bagian nyang murni meupisah ngon meuh nyang na kotoran; dan meuh palsu bak akhejih jeuet keu barang nyang hana meuhareuga sapeuena. Meunan cit, sifeuet-sifeuet jroh sidroe ureueng mungkén aseuli, mungkén meujampu ngon sombong ngon bangga droe atawa hawa nafsu la'én, atawa mungkén cit bandum nyan palsu ngon hana ikhlas, lagèe nyang teujadi bak ureueng-ureueng Farisi nyang munafék. Ngon lagèe nyan, cubaan nyang teuka dari ateueh nyan keuh nyang peutentèe kualitas sifeuet-sifeuet jroh sidroe ureueng. Allah ka geuteupeue haté manusia dari phon mula; sabab nyan, cubaan nyan kon geukirém mangat Allah geuteupeue peu keuh keubajikan geutanyoe, tapi keu keupeunténgan ureueng nyan keudroe, mangat, meunyo jih nyan jikalon na campuran keusalahan ngon pura-pura, jih nyan jeuet meutobat ngon jiwoe bak nyang jroh. Mudah-mudahan geutanyoe bék sampoe hana meuteumeung cubaan lagèe nyan nyang teuka dari ateueh.

Teuma, seula'én nibak nyan, na cit jeunèh cubaan la'én, nakeuh cubaan nyang teuka dari syètan, nyang jipeutamong seupôt lam pikéran sidroë-droë ureuëng, jipeusampoë beurmacam-macam keukuto lam haté gobnyan, jipeukacho gobnyan, dan ngon cara nyan, jipeutamong gobnyan u dalam buët-buët jeuheut deungon tujuan keu jipeupaléng roh-roh ureuëng nyang meubakti keu Po teu Allah.

Geutanyoe nyang ka meutekad keu ta meungabdi bak Tuhan harôih sabe ta ingat bahwa geutanyoe na di teungoh-teungoh cubaan ngon buet jipeusurông nyan. Alkitab na geupeugah: 'Beu sadar, beu waspada; sabab musôh gata, iblih, jimeujak-jak lagèe singa nyang meungung, jimeita soe nyang jeuet jipeureubôt' (1 Petrus 5:8–9). Banmandum katekis ngon paderi na di yup peungawasan jroh-jroh lé syètan, nyang meuhajat keu jipeutalô awaknyan, jitimbak meubagoe aneuk panah apui. Nyang paléng meubahaya nibak aneuk panah nyan nakeuh rasa puas droe ngon sombong. Sabab le that katekis jipeuphôn meukhutbah bak umu mantong muda, dan ureueng ka geukheun awaknyan gurèe ngon peumbimbing. Hana hireuen meunyoe syètan, jicok keuseumpatan nyan, ngon mudah jipeutamong rasa bangga lam droe awaknyan; dan ka padum na le peulayan Geurija nyang ka reubah geupoh lé aneuk panah nyan! Tiap thôn lôn latih le kateket, tapi hana sagai bacut nyang rhot. Peu sababjih? Nyan mandum sabab rasa puas droe ngon sombong. Meunyo na ureueng Kristen nyang cuba peuingat awaknyan, awaknyan malah beungeh. Syètan na le that aneuk panah apui la'én nyang jipakèk keu jipeureubah ureuëng-ureuëng nyang hana sanggôp lawan jih. Ureuëng-ureuëng nyan nakeuh, hana keucuali, banmandum ureuëng nyang ka jipeuteubiët dari dapeuta kateket. Dan padum na le, syèdara, ureuëng nyang meukeusud keu geumeungabdi bak Tuhan tapi hana sanggôp tahan godaan dan ka rhët? That meuseudéh hai nyan!

Ngon sabab nyan, peunténg that geutanyoe sabe tapeusiap droe keu godaan, sabab nyan nakeuh dasa keukuatan geutanyoe. Teuma, meunyoe geutanyoe hana tapeusiap droe, geutanyoe akan sabe talô lé godaan. Syètan akan jipoh ureuëng lagèe nyan ngon aneuk panahjih dan jipoh maté awaknyan. Jinoe, seugolom Konsili geupeuphôn, watee lôn pike keu masa u likôt ngon lôn kalon u keue, ka lôn putôhkan bahwa mandum nyoe harôh lôn peugah bak droeneuh seubagoe hai nyang paleng peunteng ngon peunteng that.

Kitab Suci deungon jeulah geupeugah bak geutanyoe cara-cara nyang harôh tapeuguna keu tapeusiap droe geutanyoe dari godaan.

Phôn-phôn, 'peusiap haté gata' (Sirakh 2:2); nyan makna jih, jaga haté gata, atô urôsan gata ngon mita budi pekerti nyang göt, ngon cara nyan gata akan teupeuseulamat nibak godaan. Saban lagèe kapai, meunyoe jipeulara ngon jipeuarah deungon gèt, hana teumakot keu badèe atawa umbak nyang meuhayak, teuma meunyoe hana jipeulara deungon gèt, na bahaya jih kapai nyan akan karam; dan saban lagèe guda, meunyoe hana geupeutunyok deungon beutôi, jeuet jiplueng dan bak akhéjih jipeuguling droe atawa rhët lam lubang, meunan cit deungon haté manusia: meunyoe hana geupeutunyok deungon gèt, peu keuh nyang teujadi ateueh jih? Hana la'én nibak nyan: bahwa syètan, watee jipeurab bak geutanyoe, akan jipeutamong meubagoe rancana jeuheut lam pikéran geutanyoe dan jipeukacho haté ngon buet geutanyoe.

Nyang keudua, 'saba.' Manusia nyan bak asai jih condong u buet jeuhet; ngon sabab nyan, keu geutanyoe jeuet taloë godaan, geutanyoe harôh siëp sedia keu tahan meubagoë macam susa ngon seudeh, keu geutheun droë, ngon keu geupeuarah haté u keubeunaran. Meunyoe geutanyoe hana tabideueng keusukaran ngon seudeh, geutanyoe hana ék talumpah sapeue pih; sabab meunyoe hana keusukaran ngon seudeh, soe nyang ék jipeutalô musôh?

Keulhèe, 'meukumat bak Allah dan bèk meupaleng nibak Gobnyan' (Sirakh 2:3). Deungon meukumat bak Allah, geutanyoe akan seulamat nibak godaan peu mantong, saban lagèe kapai nyang ka sampoe u pelabuhan hana lé teumakot keu badèe.

Nyan keuh narit nyang keuneuk lôn bagi ngon droeneueh mandum, syèdara, sigohlom Musyawarah geupeuphôn, dan lôn meuh'eut droeneueh beu neucok narit nyoe lam haté dan neukeubah disinan.

 

Nibak surat keu Metropolitan Makarii (Nevsky)[1]

Lôn teurimöng surat droeneueh nyang meuhareuga tanggai 4 November thôn u likôt bak tanggai 30 Desember. Lôn ucapkan teurimöng gaséh ateueh haba nyan, bah pih haba nyan seudeh. Meuturôt-turôt talô lam prang di luwa nanggroe, karu hana putôh-putôh ngon meutabu darah di dalam nanggroe – lagèe jih Tuhan ka geutinggai Rusia, atawa leubèh teupat jih, jaroe Tuhan hana penat geuhukôm nanggroe geutanyoe nyang gasien nyoe! Teuma, ka teuntèe, kamoe yakin that bahwa nyoe nakeuh jaroe uneun nyang geuhukôm nibak sidroe Ayah nyang gaséh, nyang teungoh geupeubeutôi aneuk Gobnyan nyang ka teuseusat lam keu-jahéhatan. Iman nyoe nakeuh saboh-saboh jih peunyejuk até kamoe bak uroe-uroe seupôt nyoe, watèe awan mantong meugantung di ateueh Rusia, nyang lagèe jih peunoh ngon kilat nyang meucahya meupuléh-puléh ngon geulanteue nyang meudengung. 'Jinoe kamoe jeuet kiceumuru keu gata,' neutuléh. Beutôi, hana revolusi di sinoe, mandum teunang; tapi kekeruwan batin di sinoe hana kureueng that nibak nyang na bak gata: pikeran-pikeran nyoe leubeh that meungganggu sabab hana soe ureueng keu tabagi atawa tapeugah.

 Meunyang keu Geurija di sinoe, syukô keu Tuhan, mandum jroh-jroh mantong. Khutbah jinoe leubeh meuhayak nibak watèe prang dilee, saweueb paderi-paderi nyang khidmat keu tawanan prang ka geuwoe bak jema'ah droe geuh. Seulaén nibak nyan, asab prang ka jipeuhilang prasangka ateueh Ortodoksi nyang teuka dari Rusia—yakni anggapan bahwa nyan cit saboh tipèe keu jireubôt Jeupang ngon la'én-la'én. Padum-padum droe katekis muda jitawoe keu dinas militè; 'oh ka jigisa, awaknyan langsông jilakèe keu jipeusambông lom tugaih geurija dan jipeulanjut nyan ngon seumangat. Na ureuëng nyang jak u kelas katekesan di sigala pat, dan kamoe kayém meuteumèe laporan dari padri-padri bhah upacara baptisan nyang ka geupeulaku. Sinode kamoe thôn nyoe akan that ramèe dan, meunyo Allah kheundak, akan geubri udep barô keu Geurija phon jinoe. Singkat jih, banmandum di sinoe that meuseumangat. Cuma saboh masalah, lôn hana ureuëng bantu. Ulôn ka tuha—siseuk gaki ulôn ka lam jirat—umue ulôn ka 70 thôn, ngon sidroe-droe; hana soe la'én nyang jeuet lôn serah Gereja; nyoe keuh seudeh ulôn nyang hana putôh-putôh. Teuma, na saboh peunyeunang haté: buet Gereja nyan kon atra geutanyoe keudroe, tapi saboh usaha meusapat; geutanyoe nyan hamba; bah keuh meunurot keuheundak Po!

 Lôn lakee beureukat gata seubagoe peumimpin raseuki ngon do'a-do'a suci gata keu hai nyoe ngon keu Misi Geurija di da'irah nyoe, deungon seumangat nyang tulus ngon rasa teurimong gaséh nyang that lhok ateueh gata nyang gaseh ngon murah atesikap keu Misi lokal ngon Geurèja, lôn meurasa meuhoreumat jeuët keu hamba nyang paléng meureundah haté dan ureuëng meulakèe bak Keumuliaan Droëneuh, Ulèe Misi Keugerejaan Rusia di Jeupang

Nikolas, Uskup Reval

Tokyo, 14 April 1906

 

***   ***   ***

 

Paduka Yang Mulia, paduka ulèe paderi dan ayah nyang that mulia!

Ka na padum-padum watee lôn teurimong surat Droeneueh nyang meuhareuga nyan ngon hadiah Droeneueh nyang meuhareuga cit – duwa boh kitab. Keu ban duwa nyan, lôn peutrôh syukô lôn nyang paléng lhok keu Keumuliaan Droeneueh. Kitab-kitab nyan ka lheueh geubaca, geujilid, ngon geupeusaneut lam pustaka Misi, seubagoe keunangan nyang keukai keu ureueng nyang bri kitab nyan ngon keu manfa'at ureueng nyang baca. Seubagoe jaweueb ateueh surat Droeneueh, phon that lôn lakee peugah teurimong gaséh nyang paléng luhô keu saleum syèdara Droeneueh ateueh buet lôn nyang ka trép ngon pangkat keuuskupan agông lôn, nyang lôn rasa hana sagai patôt lôn teurimong. Seubagoe ureueng nyang gantoe lôn, lôn harôk Archimandrit Andronikos [Nikolsky][2] , nyang ka lheueh geumeutugaih disinoe tapi ka sakét neurasthenia dan geutinggai. Jinoe gobnyan ka jeuet keu rektor Seminari Teologi Ufa dan lagèe ka puléh mandum nibak sakét gobnyan. Sinod Suci lagèe jih akan geukirém gobnyan keunoe deungon pangkat vikaris, nyang nyan that geupeuseunang haté lôn, saweueb Archimandrit Andronikos na, deungon cukôp le, sifeuet-sifeuet rohani nyang geupeureulèe lé sidroe misionaris nyang jroh. Lôn sabe seunang até gata ka mulai gaséh keu ureuëng Jeupang dan neubri pujoe nyang that manyang keu awaknyan; dan betapa teudorông seumangat ngon teuhoreumat lôn deungon narit gata nyang jroh nyan, bahwa gata 'neujak meukhudmat seubagoe misionaris di Jeupang!'… Narit nyan mantong ka cukôp keu lôn sampoe lôn hana anggap udép lôn nyoe sia-sia mandum.

 Siteungoh keudua surat droeneueh nyan brat that geubaca, leubeh-leubeh lom saweueb, yoh surat nyan geutuléh, hana meusapeue harapan pih, dan seupôt nyan makin teubai jiseulubông ateueh nanggroe geutanyoe nyang meupaloe. Surat haba nyan sabe teulheueh nibak jaroe lôn watee lôn baca laporan bhaih poh maté, reupah, mogok, ureueng meureunoe nyang hana buet, tingkah laku seminaris nyang hana teupat, dan la'én-la'én. Mungkén Dewan nyan teutunda sampoë keadaan ka leubèh teunang; meunyoe hana, bah pih keuputôsan nyang paléng göt akan salah teupahami, dan peu-peu nyang geupeugöt keu peumaju akan geupeumulia atawa geupeusalah.

 Di sinoe, meunyoe keu urôsan Misi ngon Geurija, syukô keu Tuhan, mandum jroh-jroh mantong ngon meujalan lagèe nyang seuharôhjih. Lôn leubèh le sibôk ngon teungoh lôn alih bahsa Liturgi Ilahi. Jinoe kamoe teungoh meubuet bak nada keupeuet Octoechos; banmandum ' '—banmandum nyang na lam tèks Slavia—teungoh geu-alih bahsa. Dan bak sinan keuh deuh that peunténgjih ta-alih bahsa Liturgi Ilahi u bahsa Rusia atawa, paléng kureueng, ta-ubah tèks Slavia nyan jeuet leubèh mudah geupaham. Kadang-kadang geutanyoe tadong siteungoh jeum atawa leubeh keu saboh ayat mantong, keu tapeuphom makna jih; dan teujadi jih, bah pih ka meususah payah, geutanyoe hana jeuet tapeuphom sapeuena dan bak akhe jih geutanyoe gantoe nyang hana teuphom nyan ngon ciptaan droe teuh, peu mantong ilham nyang Tuhan bri bak watee nyan. Salah saboh tugaih nyang paleng meuhajat nibak Majelis nyan nakeuh geutunyok saboh Komisi keu geupeusaneut teks liturgi, tapi kon Komisi nyang panyang that nyang jeuet geutarék masalah nyan sampoe siratôh thôn.

 Hana kumeuheut teutap meuhutang buku bak Paduka, seubagoe balasan ateueh dua boh buku nyang ka neukirém, lôn kirém keu Paduka dua boh buku dari sinoe: saboh buku meugamba keuhai Majelis kamoe, nyang geupeuteubiet keu peubeudoh seumangat geurija-geurija lokal, ngon saboh kitab Zabur lam basa Jeupang. Neupeuampôn lôn; kamoe seunang that meunyo jeuet meubri peu nyang na bak kamoe.

 Lôn lakee beureukat gembala raya ngon do'a-do'a suci nibak Paduka Keumahagungaan keu droe lôn ngon banmandum Umat Tuhan di da'irah nyoe, deungon rasa hormat nyang seubeutoi jih, seumangat nyang paleng ikhlas nibak haté, ngon gaséh sayang lagee syèdara, lôn meurasa meuhoreumat jeuet keu hamba nyang paleng meureundah até ngon ureueng nyang meulakee nibak Paduka Keumahagungaan, ulèe Misi Keugerejaan Rusia di Jeupang

Nikolas, Uskup Revel

Tokyo, 18 September 1906

 

Penutup

Pujian utama ateueh usaha peungeunèh nanggroe Jeupang ngon cahya Ortodoksi nyan nakeuh atra misionaris Rusia nyang luwa biasa—'Apostel Jeupang'—Uskup Agung Nicholas, nyang bak teungoh abad keu-19 geupeuphôn buet geuh geupeusampoe Injil di Nanggroe Mata Uroe Teubiët. St. Nikolaus dari Jeupang hana geupeu-eung sagai usaha atawa watèe keu geupelajari basa ngon cara udép ureuëng-ureuëng di teungoh-teungoh awaknyan, di sinan geupeujak buet misionaris gobnyan nyang hana henti seulama siteungoh abad; haséjih, teuntèe, that meuhasé: dari sidroë misionaris nyang udép meuseunani ngon asketis, gobnyan ka jeuët keu ulèe saboh Geurija nyang na meupulôh droë paderi Jeupang ngon meupulôh ribèe droë ureuëng seumayang. Uroë nyoë, Gereja Otonom Jeupang na lam donya nyang rumit di Jeupang pasca-industri, deungon tradisi-tradisi multi-denominasi jih, sikap-sikap kaum intelektual nyang meupusat bak sains, ngon agresifitas sek-sek ngon masyarakat agama barô.

Hana soe la'én lam seujarah peusampoe Injil di nanggroe nyoe nyang leubeh patôt geubri gelar nyan nibak Santo Nikolaus, Uskup Agông nyang Saban ngon Rasul-rasul.

 

Santa Nikolaus, Saban Derajat ngön Rasul-rasul, neulakèe bak Tuhan keu kamoe!

 

 

 

 


Leaflet Misionaris A33

Editor: Uskup Alexander (Mileant)


[1] Santa Makarius (Nevsky), Metropolitan Moskow ngon Kolomna (1835–1926). Metropolitan Moskow ngon Kolomna (1912–1917), Metropolitan Altai (phôn thon 1920), sidroe misionaris ngon pendidik nyang luwa biasa keu bansa-bansa Altai.

[2] Andronikos (Nikolsky) (1870–1918), Uskup Agung Perm ngon Kungur, syahid suci.