Bulahan nga Handumanan

Elder Paisios sa Bukid Athos

Mga Pulong

 

Tomo IV

Kinabuhi sa Pamilya

 

 

 

Mga Sulod:


Panimad-on

Mga batan-on nga anaa sa sangang-dalan sa kinabuhi

Ang kinabuhi sa pamilya ug ang kinabuhi sa monghe pareho nga gipanalanginan

Ang kabalaka sa mga batan-on sa pagsugod sa ilang napiling dalan

Kinahanglan natong tabangan ang mga batan-on nga mosunod sa ilang tawag.

Pagpili og dalan sa kinabuhi

Pagtuon sa Kabatan-onan ug Pagsugod sa Gipili Nilang Dalan

Ang yawe nga gikinahanglan aron husto nga masugdan ang napili nga dalan mao ang espirituhanong kinabuhi

Bahín 1.  Unsaon pagtukod og lig-on nga pamilya

Kapitulo 1.  Mahitungod sa Usa ka Harmoniyosong Pamilya

Maayong Pagsugod sa Kinabuhi sa Pagminyo

Ang banal nga panag-uyon anaa sa kalainan sa kinaiya

Pagrespeto tali sa magtiayon

Gugma tali sa bana ug asawa

Kapitulo 2.  Sa unsaon sa paglikay sa pagkabungkag sa pamilya pinaagi sa pagkamapailubon

Ang pagkamapailubon nagpuno sa usa ka tawo sa Banal nga Grasya

Usa ka Matinud-anon nga Asawa

Mga bata gikan sa nabungkag nga panimalay

'Husto' ug 'sayop' sa kinabuhi sa magtiayon

Ikaduhang Bahin.  Mahitungod sa mga ginikanan ug sa ilang mga responsibilidad

Kapitulo 1.  Mahitungod sa Pagkahimugso sa mga Anak

Santo Joachim ug Santa Ana — ang labing mapainubuson nga magtiayon

Pagkawalay sala sa kaminyoon

Pantawo nga pangatarungan bahin sa kabubut-on sa Diyos may kalabotan sa pagkahimugso sa mga anak

Kalisdanan sa pagpanamkon

Infertilidad sa magtiayon

Dagkong pamilya

Ang aborsyon usa ka grabe nga sala

Kapitulo 2.  Sa papel sa inahan sa pagpadako sa mga anak

Gugma sa Inahan

Ang husto nga panglantaw sa pagkawalay anak

Ang paglahutay sa usa ka inahan

Pagbuntis ug pagpasuso

Usa ka nagtrabaho nga inahan

Mga buluhaton sa panimalay ug espirituhanong kinabuhi sa usa ka inahan

Kapitulo 3.  Mahitungod sa Katungdanan sa mga Ginikanan sa Pagpadako sa ilang mga Anak

Kinahanglan saligan sa mga ginikanan ang ilang mga anak sa Diyos

Ang espirituhanong pagbangon sa mga bata

Pananglitan sa ginikanan

Sa balay sa ilang ginikanan, ang mga bata angay nga pun-on sa pagkamahigugmaon ug gugma.

Giunsa pag-antos sa mga bata tungod sa ilang mga ginikanan

Ang impluwensya sa palibot sa mga bata

Gugma tali sa magsoon nga lalaki ug babaye

Ang mga kompanya adunay dakong impluwensya sa mga bata

Pagtabang sa mga bata nga naliso gikan sa husto nga dalan

Kanus-a silotan ang bata ug kanus-a siya pasidunggan

Ang pagpugos dili alang sa labing maayo sa mga bata

Dili maalamon, sobra nga gugma sa ginikanan

Pagdistribyut sa panulondon

Bahín 3.  Mga bata ug ilang mga responsibilidad

Kapitulo 1.  Mahitungod sa mga bata, sa ilang kalipay ug kalisud

Pagkabata

Ang guardian angel nagbantay sa gagmay nga mga bata

Balaang Bunyag

Mga batang ulila

Hangtud moabot ang mga bata sa usa ka piho nga edad, kinahanglan silang bantayan.

Kalisdanan sa mga bata sa eskwelahan

Kapitulo 2.  Mahitungod sa pagrespeto ug gugma sa mga bata alang sa ilang ginikanan

Ang pagrespeto sa mga bata sa ilang ginikanan ug mga tigulang

Unsaon sa mga bata nga magpadayon sa paghigugma sa ilang ginikanan human sila makapundar sa ilang kaugalingong pamilya?

Ang katigulangon nagdala og pagpaubos.

Ang ganti sa pag-atiman sa mga tigulang

Panalangin sa ginikanan

Bahín 4.  Espirituhanong Kinabuhi

Kapitulo 1.  Mahitungod sa Espirituhanong Kinabuhi sulod sa Pamilya

Mas daghan ang pagreklamo sa usa ka tawo, mas daghan usab niyang paglaglag sa iyang kaugalingon

Tugoti nato ang Diyos nga magiya sa atong kinabuhi

Ang pagpakabana sa uban makatabang sa pamilya.

Pag-amuma sa Kaayo sulod sa Pamilya

Pag-ampo sa Pamilya

Ang Espirituhanong Kinabuhi sa mga Magtiayon

Mga Bata ug Espirituhanong Kinabuhi

Relasyon sa pamilya ug mga higala

Mga Tukso sa Panahon sa Kapistahan

Kabanata 2.  Trabaho ug Espirituhanong Kinabuhi

Ang trabaho usa ka panalangin

Pagpili og karera

Gugma sa trabaho

Ang tanan kinahanglan maghimo og espirituhanong paggamit sa gasa nga ilang nadawat

Trabaho ug mental nga kabalaka

Ang Pagkabalaan sa Paggawa

Ang usa ka propesyon dili makahimo sa usa ka tawo nga tawo

Kapitulo 3.  Mahitungod sa Pagpugong sa Kaugalingon sa Adlaw-adlaw nga Kinabuhi

Pinaagi sa ascesis, ang tawo mahimong sama sa mga dili-lahi nga anghel

Pagpuasa para sa mga bata

Usa ka post tungod sa kuryosidad

Ang kalipay sa gaan nga tiyan

Bahín 5.  Mahitungod sa mga pagsulay nga atong giatubang sa kinabuhi

Kapitulo 1.  "Nakaagi ko sa kalayo ug tubig…"

Ang mga Krus sa mga Pagsulay

Ang mga pagsulay makatabang sa mga tawo nga makabalik sa ilang matarong nga panghuna-huna

Kung kita nag-antos, gibisita kita ni Kristo

"Kay ang Ginoo nagasaway sa mga iyang gihigugma…"

Masakitan ang Diyos sa pag-antos nga gin-aagwanta sa mga tawo.

Sa mga panahon sa kasubo, ang Diyos naghatag sa mga tawo og tinuod nga kahupayan.

Mga tukso ug kasubo pinaagi sa pagtugot sa Dios

Pagkawalay pagpasalamat sa gugma sa Diyos

Ang atong kaugalingong gagmay nga mga pagsulay ug ang dagkong pagsulay nga giatubang sa mga tawo nga duol nato

Ang mga kasubo nga gipahinabo sa mga tawo kanato

Kapitulo 2.  Mahitungod sa Sakit

Ang mga sakit makatabang sa mga tawo

Diyosnong silot alang sa sakit

Pagpailub sa atubangan sa kasakit

Mga panan-aw sa kasakit

Pag-ambit sa kasakit sa uban

Pag-atiman sa pasyente

Ang pag-antos sa mga masakiton ug pagsalig sa Diyos

Mga masakiton nga bata

Aron maayo ang masakiton, kinahanglan maghalad og sakripisyo.

Pag-ampo para sa Masakiton

Kapitulo 3.  Mahitungod sa kamatuoran nga ang pisikal nga kapansanan usa ka panalangin gikan sa Diyos

Ang husto nga panglantaw sa pisikal nga kapansanan

Diyosnong silot tungod sa pagdulot og kadaut

Mga bata nga adunay kakulian sa pangisip

Mga isyu sa pangisip

Ang husto nga panglantaw sa mga ginikanan bahin sa kapansanan sa ilang mga anak

Kapitulo 4.  Mahitungod sa mga Espirituhanong Balaod

Giunsa paglihok sa mga espirituhanong balaod

Matinahum nga mga Anak sa Dios

Mga Espirituhanong Balaod ug ang Gugma sa Dios

Bahín 6.  Mahitungod sa Kamatayon ug Kinabuhi Pagkahuman sa Kamatayon

Kapitulo 1.  Sa Atong Panlantaw sa Kamatayon

Kamortalidad

Kung gusto ka mamatay, dili ka mamatay

Ang nag-antos sa kamatayon

Pagpakamatay

Kapitulo 2.  "Ayaw kamo pagmasubo sama sa mga walay paglaum"

Ang kamatayon sa mga bata

Kaaliwan para sa mga Nagminos

Kamatayon — usa ka pagbulag sulod lang sa pipila ka tuig

Kabanata 3.  Mahitungod sa Kinabuhi Pagkahuman sa Kamatayon

Ang mga Gikondenar Mibiya

Mga pag-ampo para sa mga namatay ug mga serbisyo sa paghinumdom

Ang labing maayong paagi sa paghinumdom sa mga namatay

Ang kaisog sa mga matarong sa atubangan sa Dios

Ang Umaabot nga Adlaw sa Paghukom

Ang Kinabuhi nga Moabot


 

 

 

 

Panimad-on

Ang ika-upat nga bolyum nagpadayon sa pagmantala sa 'Mga Pulong' sa Banal nga Kura Paisios. Kini nga libro nagtigom sa mga pagtulon-an sa Kura mahitungod sa pamilya ug sa mga pagsulay nga giatubang sa mga tawo tungod sa krisis nga nakaapekto sa mga pamilya sa atong panahon. Miingon ang Karaan nga kadaghanan sa mga sulat nga iyang nadawat gikan sa mga tawo nga nakasinati og problema sa ilang kinabuhi sa pamilya, ug iyang gibug-atan nga ang hinungdan niining mga problema mao ang pagkalayo sa mga tawo gikan sa Dios ug ang ilang pagka-makasarili. "Sa nangagi nga mga panahon," ingon niya, "mas malinaw ang kinabuhi ug ang mga tawo nagpakita og paglahutay. Apan karon, ang tanan nimong masugat mura'g posporo: dali ra masiga ug dili makasalo sa bisan usa ka pulong. Ug ang diborsyo awtomatikong mosunod."

Sa dihang miapil siya sa dakong pamilya sa Simbahan sa sayo pa niyang pagkabata isip usa sa mga matinud-anong miyembro niini, nabati sa Elder nga dili na siya kabahin sa iyang gamay nga [kalibutanong] pamilya. Sa pag-angkon niya sa balaan nga gugma, nahimong anak siya sa Dios ug busa — giisip niya ang tanang tawo nga iyang mga igsoon nga lalaki ug babaye — gihigugma niya ang tanan 'sa gugma ni Cristo' (Fil. 1:8). 'Sa dihang makakita ko og tigulang nga lalaki,' ingon kanunay sa Elder kanamo, 'moingon ko sa akong kaugalingon nga siya ang akong amahan. Sa dihang makakita ko og tigulang nga babaye, moingon ko nga siya ang akong inahan. Sa dihang makigkita ko og bata, tan-awon nako siya sama sa akong gamay nga pag-umangkon. Gihigugma nako ang tanan. Malipay ko alang sa uban, ug masubo ko alang sa uban.' Pamilyar ba ka niini nga kahimtang sa panghuna-huna?" Apan ang Elder mismo, sa matag piho nga kahimtang, nahimong anak, igsoon, amahan o lolo sa matag usa. Kining tinuod nga gugma nitabang sa mga miduol sa Elder nga mausab paingon sa kaayohan ug, pagdawat nila sa Pulong sa Dios, nga mabuhi uyon niini. Isip usa ka miyembro sa Lawas ni Kristo, ang Tigulang dili lang nag-ampo uban sa kasubo alang sa mga tawo nga nag-atubang og kalisud sa ilang kinabuhi sa pamilya, apan—sa pagtubag sa ilang mga hangyo—mitabang usab kanila pinaagi sa iyang mga pulong. Gitabangan niya ang mga tawo bisan pa sa labing sensitibo nga mga isyu sa kinabuhi sa pamilya, bisan pa nga siya mismo, isip usa ka monghe, nagpuyo og usa ka asetikong kinabuhi.

Gisulayan sa kalayo sa tukso ug gipahugtan sa hurno sa sakit, nga nag-antos kaniya sa lain-laing porma sukad pa niadtong 1947 hangtod sa iyang kamatayon niadtong 1994, ang Karaan nakabati og kalooy sa matag nag-antos nga kalag ug nag-ampo nga matinud-anon alang sa mga nag-antos. Giatiman niya ang iyang kaugalingong panglawas kutob lang sa gikinahanglan aron makatabang siya sa iyang kaugalingon ug sa mga nangadto kaniya. Nagtuo siya nga kon ang usa ka tawo mag-ampo alang sa ubang masakiton, nga wala magtagad sa k a sa kaugalingong kasakit, kini makapukaw sa kalooy sa Dios ug maminaw Siya sa ingon nga pag-ampo. Apan, gisugo sa Elder ang mga masakiton nga una buhaton ang tanan nga makakaya aron sa ilang kaugalingong pag-ayo, ug ihatag sa Diyos ang mga butang nga labaw pa sa gahum sa tawo. Sa samang higayon, gipalig-on niya ang pagtuo sa mga tawo aron atubangon nila ang ilang sakit uban ang paglaum sa Diyos, nga dili gayud kalimtan nga sa tibuok atong kinabuhi dinhi sa yuta kita tanan 'estranghero ug peregrino' (cf. 1 Ped. 2:11), ug aron kita makapreparar alang sa walay katapusang kinabuhi.

Kini nga bolyum gipatik uban sa panalangin sa among arkipastor, ang Iyang Kahalangdon Metropolitan Nikodimos sa Kassandria. Ang libro naglangkob sa usa ka pasiunang kapitulo ug unom ka bahin. Daghang mga pangutana ang gipangutana sa Elder sa Abbess ug sa pipila ka mga madre sa among kumbento. Gidawat sa Elder nga among i-refer ang mga nanginahanglan sa among espirituhanong tabang ngadto sa usa ka espirituhanong amahan; apan kasagaran, sa pakighinabi sa Abbess o sa usa sa mga tigulang nga madre, ang mga tawo, nga nalumos sa ilang kasubo, mosulti sa ilang kasakit ug mangayo og tambag. Usahay, aron masiguro nga among natubag og husto ang usa ka partikular nga seryoso o komplikado nga pangutana, mosangpit kami sa Kamao, ug iyang isulti kanamo kung giunsa pagsulbad sa usa ka partikular nga problema sa usa ka Diosnon nga paagi. Apan, ang Karaan mismo, sa panahon sa kinatibuk-ang tigum sa mga monghe ug sa pribadong pakighinabi sa mga madre—nga gamit ang bisan unsang hitabo sa among komunidad o pangutana nga among gipangutana isip rason—kanunay siyang mosulti bahin sa mga kalisdanan nga giatubang sa mga Kristohanon sa mas lapad nga kalibutan. Gibuhat niya kini aron kami mag-ampo nga matinud-anon alang sa kalibutan. Dugang pa, maghisgot ang Kura og mga pananglitan gikan sa kinabuhi sa mga amahan o inahan nga, bisan wala'y paborableng espirituhanong kahimtang sama sa gina-enjoy sa mga monghe, nagpuyo gihapon og balaan nga kinabuhi. Sa ingon niini, gidasig kami ni Amahan Paissios nga maningkamot uban sa dakong kadasig. Ang uban sa mga tubag sa Karaan gipauswag sa mga gipiling hugpong sa mga pulong gikan sa iyang mga sulat, nga gipasa kanamo sa mga klero ug debotong layko nga gipadad-an niini.

Ang bolyum nagsugod sa usa ka pasiunang kapitulo nga may titulo nga 'Mga Kabatan-onan sa Salog sa Kinabuhi', nga ang tumong mao ang pagtabang sa mga batan-ong lalaki ug babaye nga nagduha-duha kung unsang dalan ang ilang pilion sa kinabuhi. Gipasiugda sa maong kapitulo nga ang duha ka dalan nga gipahimutang sa atong Simbahan—ang kinabuhi sa pamilya ug ang kinabuhi sa monastiko—panalanginan. Kinahanglan mopili ang mga batan-on og usa ka dalan nga angay sa ilang bokasyon, sa ilang mga kusog, ug sa ilang gugma. Buhaton nila kini nga walay pagpugos gikan sa bisan kinsa, kondili uban sa pagsalig sa Diyos. Ang putli ug espirituhanong kinabuhi alang sa mga batan-on mao ang batakang gikinahanglan alang sa ilang kalampusan sa napili nilang dalan — monastiko man o kinabuhi sa pamilya.

Ang unang bahin sa unom ka bahin niining libro naglatid sa mga pundasyon diin gitukod ang usa ka pamilya: ang mahimayaon ug mapinanggaon nga gugma ug pagtahod nga gihatag sa magtiayon sa usag usa. Ang pagkamapailubon sa atubangan sa kalisdanan, kauban ang pag-ampo, nagluwas sa pamilya gikan sa pagkaguba.

Ang ikaduhang bahin naghisgot sa mga katungdanan ug responsibilidad sa mga ginikanan sa husto nga pagpadako sa ilang mga anak, nga naghatag og partikular nga pagtagad sa kahinungdanon sa ehemplo sa ginikanan—kini nga 'hilom nga pagtudlo' nga gihatag sa ginikanan ngadto sa ilang mga anak—ug usab sa papel sa inahan sulod sa pamilya. Gipasiugda usab sa Elder nga ang pagkamabuotan ug gugma sa ginikanan alang sa ilang mga anak mao ang batakang gikinahanglan alang sa ilang natural ug himsog nga pag-uswag.

Ang ikatulong bahin sa bolyum gipahinungod sa mga bata. Gihisgutan niini ang ilang kalipay ug kalisud, ingon man usab ang ilang katungdanan ngadto sa ilang ginikanan. Ang pagrespeto ug paghigugma sa mga bata alang sa ilang ginikanan — dili lamang sa pagkabata kondili usab sa pagkahamtong — mao ang yawi aron masiguro nga sila makadawat sa panalangin sa Diyos.

Ang ika-upat nga bahin naglangkob sa yano ug praktikal nga tambag sa Karaan bahin sa espirituhanong kinabuhi sulod sa pamilya. Kini nga tambag nagtabang sa mga anak ug ginikanan nga buhion ang Ebanghelyo sa ilang adlaw-adlaw nga kinabuhi — bisan pa man sa balay o sa trabaho. Gipasiugda usab sa Elder nga ang trabaho sa usa ka tawo dili unta maghatag kaniya og kanunay nga kaguol sa hunahuna, kondili makatampo kini sa iyang espirituhanong pagtubo.

Ang ikalimang bahin gipahinungod sa nagkalain-laing mga pagsulay nga atubangon sa mga tawo sa ilang kinabuhi. Gipasiugda sa Tigulang ang dakong kahupayan ug kusog nga gihatag sa Dios sa mga tawo kon dili lang nila pag-antus ang mga pagsulay nga gipadala Niya kanila, kondili magpasalamat usab sila sa Dios tungod niini. Ang sakit, kapansanan, ug panlalait mga panalangin alang sa usa ka tawo nga nakasabot sa labing lawom nga kahulugan sa kinabuhi. Pinaagi sa mga pag-antos nga ilang ginasagubang, ang usa ka tawo magbayad-sala sa iyang mga sala o makadaog og langitnong ganti.

Sa katapusan, ang ika-unom nga bahin naglangkob sa mga tubag sa Karaan sa mga pangutana kung giunsa pagtan-aw sa kamatayon sa husto ug kung giunsa pag-andam niini. Gipasabot sa Elder unsa ang tinuod nga kahupayan alang sa mga nagasubo sa pagkawala sa ilang mga hinigugma, ug gibug-atan kung unsa ka dako ang tabang sa mga seremonya sa paghinumdom, pag-ampo, ug paghatag og limos nga gihimo alang sa kalinaw sa ilang mga kalag sa mga namatay. Sa yano ug hayag nga mga pulong, gihulagway sa Elder ang umaabot nga Adlaw sa Paghukom ug ang walay katapusang kinabuhi.

Ang mga pagtulon-an sa mga Eldero nga gipundok niining bolyum mahimong, sa usa ka bahin, makatabang sa mga layko nga naningkamot sa ilang espirituhanong kinabuhi aron ipadayon ang ilang 'maayong buhat' uban sa dakong pagkamatinud-anon (cf. 1 Tim. 6:12). Sa laing bahin, mahimo nilang pukawon ang konsensya sa mga nag-antos samtang layo sa Dios, ug pasigaon kanila ang tinguha nga mahimong matinud-anong miyembro sa Simbahan ug malipay, sulod sa gamay nga komunidad sa ilang pamilya, sa kalinaw nga gidala sa espirituhanong kinabuhi. Sa samang higayon, gipasiugda sa Elder nga sa kaminyoon importante kaayo nga tumanon ang tanang sugo sa Dios, nga 'dili bug-at' (1 Juan 5:3). Pananglitan, kung ang usa ka magtiayon mosakripisyo sa iyang kaugalingong kabubut-on ug mosunod sa usa pa, buhaton niya kini tungod sa gugma ug busa dili siya mobati nga gipugos, kondili makasinati siya og matam-is nga kahupayan.

Tingali alang sa modernong tawo, nga naanad sa 'luag nga mga balaod' sa katilingban karon, ang pipila ka panan-aw ni Elder Paisios daw sobra ug dili mapatuman. Apan, sa pagsusi sa mga pulong sa Elder sa kahayag sa Ebanghelyo, mapamatud-an sa magbabasa nga kini usa ka tukma ug walay kompromisong pagpadayag niini. Ang kanunay niyang gipaningkamotan mao ang pagkahingpit sa Kristo. Bisan pa, ang iyang pag-amuma nga giinspirar sa Diyos mapailubon kaayo sa kahuyang sa tawo ug naggamit sa patristikong ekonomiya,[1] , sa natural nga paagi, nga dili gayud mosugot sa kompromiso sa sala. Pinaagi sa mga pananglitan gikan sa nangagi, gitabangan sa Karaan ang mga tawo karon sa pagsabot nga ang Dios mao ang Buhing Dios ug 'naghimo sa tanang butang sa tanan' (1 Cor. 12:6). Naglihok Siya dili lamang sa umaabot nga kinabuhi isip Magahatag sa Ganti, kondili usab sa karon nga kinabuhi — isip usa ka malumo ug mahigugmaong Amahan. Apan, kinahanglan ipakita sa usa ka tawo ang iyang maayong buot ug buhaton ang iyang gamay nga paningkamot. Pinaagi sa gamay nga paningkamot, daghan ang atong madawat. Kinahanglan buhaton sa usa ka tawo kini nga gamay nga paningkamot—aron hatagan ang Dios og 'katungod sa pag-apil' sa iyang kinabuhi uban sa daghang langitnong tabang.

Gusto namo pasalamatan ang mga tawo nga, pagkahuman nilang mabasa ang manuskrito niining bolyum sa wala pa kini mapublikar, matinahuron nga nagtanyag sa ilang mga komento ug nitabang sa pagpaayo sa libro.

Among mainit nga paglaum nga ang mga pulong sa Elder makatabang sa mga pamilya—nga labi na karon sa atong panahon nag-antos tungod sa pagpasagad o paglapas sa mga sugo sa Dios—aron makaplagan nila ang ilang tinuod nga katuyoan sulod sa sabakan sa Ortodoksong Simbahan, aron ang mga ginikanan ug mga anak makasugod sa pagpuyo sa Paraiso bisan pa sa kini nga kinabuhi. Amen.

16 Septyembre 2002

Paghinumdom sa Balaan nga Dakong Martir Euphemia

Ang Abadesa sa Konbento ni San Juan nga Apostol ug Ebanghelista, ang Teologo, nga si Sor Philothea, kauban ang iyang mga igsoon sa Kristo

 

Ang mga ginikanan, nga nagdala sa mga anak ngadto sa kalibutan ug naghatag kanila og pisikal nga lawas, kinahanglan, kutob sa mahimo, nga palamboon ang ilang espirituhanong pagkabanhaw. Bisan unsa nga dili nila mahimo alang sa ilang mga anak, kinahanglan nila kini isalig sa ilang mga magtutudlo. Busa ang atong Simbahan nag-ampo 'alang sa mga ginikanan ug mga magtutudlo'. Apan, gawas sa mga amahan sa kalibutan, aduna usab mga espirituhanong amahan. Ang mga espirituhanong amahan naningkamot alang sa espirituhanong pagkabanhaw sa mga tawo ug mas epektibo nga nakatampo sa pagpadako sa mga bata.

 

 

Mga batan-on nga anaa sa sangang-dalan sa kinabuhi

 

Ang kinabuhi sa pamilya ug ang kinabuhi sa monghe pareho nga gipanalanginan

— Geronda, unsa man ang angay isulti sa mga batan-ong lalaki ug babaye nga nangutana kon ang monastikong kinabuhi ba mas labaw kaysa kinabuhi sa pamilya?

Una sa tanan, kinahanglan natong tabangan sila nga masabtan unsa ang katuyoan sa tawo ug unsa ang kahulugan sa kinabuhi. Dayon ipatin-aw nato sa kabatan-onan nga ang duha ka dalan nga gipahimutang sa atong Simbahan panalanginan, kay kon ang mga mopili niini magkinabuhi subay sa kabubut-on sa Dios, ang duha ka dalan makadala ngadto sa Paraiso. Atong hunahunaon nga duha ka tawo ang misugod sa usa ka peregrinasyon. Ang usa naglakaw sa usa ka dalan nga daghan ang nag-agi, ang usa pa sa usa ka agianan sa tiil. Bisan pa, pareho silang adunay parehas nga destinasyon. Ang Dios malipay sa una ug malingaw sa ikaduha. Ang kahimtang mahimong problemahon lamang kung ang naglakaw sa agianan sa tiil magsugod sa pagdaot sa iyang kasingkasing batok sa naglakaw sa pangunang dalan, o baliktaran.

Maayo alang sa mga batan-on nga nagahunahuna sa monastikong kinabuhi nga mahibal-an nga ang tawag sa usa ka monghe dako kaayo. Ang tawag sa usa ka monghe mao ang mahimong anghel. "Sa umaabot nga kinabuhi, sa Langit, magpuyo kita sama sa mga anghel," miingon si Kristo sa mga Sadusiyo.[2] Busa ang pipila ka matinud-anong batan-ong lalaki ug babaye mahimong monghe ug magsugod sa pagpuyo og kinabuhi sama sa mga anghel samtang anaa pa sa yuta.

Bisan pa, dili angay hunahunaon nga ang tanan nga mosulod sa monasteryo maluwas lang tungod kay nahimong monghe na sila. Ang matag tawo maghatag og pasaysay sa Dios kon ilang ginasantificar ba ang kinabuhi nga ilang gipili. Importante kaayo ang gugma sa matag kinabuhi. Ang Dios dili maghimo og mga tawo nga gipredestinar alang sa kalampusan o kapakyasan. Ang mga walay gugma dili molampos sa ilang kaugalingon — bisan unsang dalan ang ilang pilion. Samtang ang usa ka mapinanggaon nga tawo molampos bisan asa siya makit-an, kay ang Banal nga Grasya nagpuyo uban kaniya. Ang uban nga nagpuyo sa pamilya nagkinabuhi sa pagka-binuotan ug ginasantu. Kung ang ulo sa pamilya nagahigugma sa Dios, kung siya madani sa gisaulog nga pag-atiman, nan siya makauswag pag-ayo sa espirituhanong paagi. Labaw pa, ang ingon nga tawo magtudlo sa mga birtud sa iyang mga anak, magtukod og maayong pamilya ug makadawat og doble nga ganti gikan sa Dios.

Busa, ang matag batan-ong lalaki kinahanglan magtakda sa mosunod nga tumong: maningkamot uban sa debosyon ug walay sulod nga kagubot—aron pagbalaan ang kinabuhi nga iyang gipili. Gusto ba siya magminyo? Magminyo siya, apan paningkamoti gayud nga mahimong maayong ulo sa pamilya ug mabuhi sa balaan nga kinabuhi. Gusto ba siya mosulod sa monastikong panata? Pasuloda siya sa kinabuhi sa monastiko, apan paningkamoti gayud niya nga mahimong maayong monghe. Susiha niya ang iyang kaugalingong kusog, hunahunaa kung unsang klase sa kinabuhi ang iyang makaya, ug sumala sa iyang konklusyon, sundi ang dalan nga iyang gipili. Pananglitan, kung masabtan sa usa ka batan-ong babaye nga kulang siya sa kusog aron mahimong madre, kinahanglan siya nga mapainubuson nga mangayo sa Diyos: 'Diyos ko, usa ko ka huyang nga tawo ug dili makabuhi isip madre. Padala kanako og lalaki nga motabang kanako [aron kami makaminyo], aron makapundar ko og maayong pamilya ug mabuhi sa usa k ' nga espirituhanong kinabuhi.' Sa ingon ana, dili siya biyaan sa Diyos. Kung, pagkahuman siya magminyo ug makatukod og maayong pamilya, siya magkinabuhi subay sa Ebanghelyo, wala nay laing pangayo ang Diyos kaniya.

Siyempre, adunay pipila ka mga batan-on nga dili kaayo daghan ang gipangayo sa Diyos. Apan, tungod sa gugma, ila kining gikuha sa ilang kaugalingon ug, pinaagi sa pagpili sa monastikong kinabuhi, ila Siyang gihalad og labaw pa [kaysa sa Iyang gipaabot kanila]. Ang ingon nga mga tawo gikoronahan og doble nga korona. Sa ato pa, kung ang usa ka tawo, samtang adunay natural nga hilig sa kinabuhi sa pamilya, tungod sa dakong gugma gustong isakripisyo ang tanan ug mosulod sa monastikong dalan, kini makapukaw sa dakong kalooy sa Dios. Apan, kinahanglan mag-amping pag-ayo ang ingon nga tawo aron masiguro nga putli kaayo ang iyang motibo: dili siya maglihok tungod sa garbo. Kung matuman sa usa ka tawo kini nga kondisyon, wagtangon sa Diyos ang tanan niyang kalisdanan.

 

Ang kabalaka sa mga batan-on sa pagsugod sa ilang napiling dalan

— Geronda, kung ang usa ka batan-ong lalaki o babaye nabalaka bahin sa ilang kaminyoon o pagsulod sa monastikong kinabuhi, tungod ba kini sa ilang kakulang sa pagtuo?

— Dili kanunay. Kasagaran, ang mga batan-on mabalaka kung giunsa nila pagsugod sa ilang napiling dalan ug pagsunod niini, samtang kanunay silang nagpabilin nga duol sa Diyos. Kini usa ka timailhan sa [espirituhanong] kahimsog. Kung ang usa ka batan-ong lalaki wala maghunahuna o mabalaka sa pagsugod sa iyang napili nga dalan, nagpasabot kini, una sa tanan, nga siya usa ka walay pagtagad nga tawo, ug ingon nga resulta, siyempre dili siya molampos. Bisan pa, kinahanglan mag-amping nga ang kabalaka bahin sa kaminyoon o kinabuhi sa pagka-mona dili mosobra, kay ang yawa naningkamot sa pagbaliko niining kabalaka, pagbalhin niini ngadto sa kaguol sa hunahuna ug pagpabilin sa hunahuna sa mga batan-ong lalaki ug babaye sa kahimtang sa kanunay nga kalibog.

Aron magpabilin nga malinaw ang hunahuna, ang mga batan-on kinahanglan isalig ang ilang kaugalingon sa Diyos. Kay ang Maayong Diyos, sama sa malumo nga Amahan, molihok diin dili na nato mahimo pa ang bisan unsa sa tawhanong paagi. Dili angay magdali-dali ang mga batan-on sa paghimo og dili hinog nga mga desisyon bahin sa dalan nga ilang pilion. Nailhan nako ang pipila ka mga batan-on nga sobra ka kabalaka ug naningkamot nga masulbad dayon ang tanan nilang problema. Sa katapusan, malibog sila ug mohunong sa ilang pagtuon. Pananglitan, kinahanglan pa nila nga makatapos sa unibersidad, apan sobra sila kabalaka bahin sa pagtukod og pamilya o pagsulod sa monasteryo. Busa, maulahi sila sa ilang pagtuon ug mas malibog pa gayud. Dili nimo mahimo ang tanan sa usa ka higayon, ug dili masulbad ang mga problema sa ingon ana. Aron matabangan ang ilang kaugalingon, kinahanglan nilang ayuhon pag-ayo ang ilang kaugalingon ug ipahimutang ang tanan sa husto. Una, kinahanglan nilang makakuha og degree, unya mangita og trabaho (kinahanglan usab sa mga batan-ong lalaki nga makatapos sa ilang serbisyo militar). Ug pagkahuman ana, sa diha nga sila moabot na sa hustong pagkahamtong, makahimo na sila og desisyon ug, uban sa tabang sa Diyos, magminyo ug magtukod og maayong pamilya, o, kung ilang gipili ang kinabuhi sa monghe, mosulod sa monasteryo nga ilang gipili.

Busa akong tambag sa mga batan-on nga nag-eskwela ug nagbitbit og ingon nga kabalaka nga ipadayon lang nila ang ilang pagtuon, kay wala pa sila makahimo og hamtong nga desisyon kung unsang dalan ang ilang pilion. Ginasugyot nako nga dawaton nila bisan unsang desisyon nga sa ulahi motubo sa ilang sulod ug nga ilang mabati nga komportable sila. Kung maayo ang ilang disposisyon, unya, uban sa tabang sa Diyos, samtang hinay-hinay nilang masabtan kung giunsa sila kinahanglan magkinabuhi — bisan pa sa kaminyoon, sa pagka-celibate, o sa usa ka monasteryo — makakaplag sila og kalinaw sa hunahuna.

 

Kinahanglan natong tabangan ang mga batan-on nga mosunod sa ilang tawag.

Ang matag tawo adunay kaugalingong tawag. Ang maayong Dios nagmugna sa katawhan aron sila mahimong gawasnon. Ang Dios mahimayaon: Gihimaya Niya ang kagawasan sa tawo ug gitugotan Niya ang matag-usa nga mosunod sa dalan nga labing duol sa ilang kasingkasing. Ang Dios dili maghan-ay sa tanan sa usa ka linya subay sa lagda sa militar nga disiplina. Busa, pasagdi ang mga batan-on nga magpabiling gawasnon sulod sa espirituhanong kahimayaan sa kagawasan sa Dios. Kung mosulay sila sa pag-alig sa kinabuhi nga gipili sa ing-ani o sa ing-ana, wala kini'y kapuslanan kanila. Sa pagpili og dalan sa kinabuhi, ang usa ka tawo dili angay ipailalom sa bisan unsang panlabang impluwensya.

Ang mga ginikanan, mga espirituhanong magtutudlo ug mga magtutudlo, nga walay pagpugos sa mga batan-on o pagbantay kanunay kanila, kinahanglan motabang kanila sa pagpili og kinabuhi nga angay kanila ug sa pagsunod sa ilang tawag. Ang desisyon kung unsang dalan ang pilion sa kinabuhi kinahanglan buhaton mismo sa mga batan-on. Ang uban kanato makapahayag lang sa atong mga opinyon. Ang atong bugtong katungod mao ang pagtabang sa mga batan-ong kalag nga makakaplag sa ilang kaugalingong dalan.

Usahay, sa dihang nakig-istorya ko sa mga batan-on nga naglisod pagpili og dalan sa kinabuhi, makita nako kung asa na nagpabor ang timbangan, apan dili nako kini isulti aron dili nako maimpluwensyahan ang ilang kaugalingong pagpili. Naningkamot ko nga buhaton lang ang usa ka butang: tabangan sila, kutob sa akong makaya, sa pagpangita sa husto nga dalan ug kalinaw sa sulod. Gikan sa bisan unsang makadani kanila, akong tangtangon ang tanan nga makadaot ug ipabilin ang maayo ug balaan, aron sa kini nga kinabuhi sila magkinabuhi nga malipayon uban sa Dios, ug sa walay katapusang kinabuhi sila maglipay pa gayud. Masulti ko kanimo sa tinuod: bisan unsang kinabuhi ang pilion sa bisan kinsa nga batan-ong lalaki nga akong nailhan, malipayon ako bisan pa man. Pareho ra akong pag-atiman sa kaluwasan sa iyang kalag — basta uban siya kang Kristo ug nagkinabuhi sulod sa Simbahan. Mobati ko nga igsoon ko siya, kay ang ingon nga tawo anak sa atong Inahan nga Simbahan.

Siyempre, labi kong malipay para sa mga batan-on nga nagsugod sa monastikong dalan. Kay tinuod nga maalamon ang tawo nga mosunod niining anghelikong paagi sa kinabuhi, kay dili sila mahulog sa bitag sa yawa, diin gigamit ang kalibutan isip pain sa kawit. Apan dili nato puwede i-uban-uban ang tanan. Sa katapusan, si Kristo, nga dili gustong pugson ang tanan sa pagdala og bug-at nga karga, wala maghatag sa tanan og sugo nga mahimong monghe, bisan pa nga ang monastisismo mao ang dalan paingon sa pagkahingpit. Busa, sa dihang ang batan-on sa Ebanghelyo nangutana kang Kristo kon giunsa siya pagluwas,[3] mitubag kaniya si Kristo: 'Tuman-a ang mga sugo.'[4] Sa dihang gisultihan sa batan-on si Kristo nga gituman na niya ang mga sugo ug nangutana: 'Unsa pa man ang kulang kanako?'[5] — Mitubag si Kristo: "Aduna pay usa ka butang nga wala pa nimo nabuhat[6] : kung gusto ka nga hingpit, adto, ibaligya ang tanan nimong butang… ug diha, sumunod ka kanako…"[7] Sa laing pagkasulti, gisultihan ni Kristo ang tawo bahin sa pagkahingpit, kay nakita Niya nga maayo ang iyang kinaiya, apan wala Niya pugson ang mga tawo [padulong sa pagkahingpit]. Wala usab nagtudlo si Kristo og monastisismo, kay kung gibuhat Niya kini, mapukaw unta ang kasingkasing sa mga tawo, ug posible nga daghan ang dali-dali nga nahimong monghe, nga magdala sa dautan. Si Kristo nagpugas lang sa binhi sa hingpit nga kinabuhi, ug sa husto nga panahon, mitungha ang monastisismo.

Sa samang paagi, wala kitay katungod nga pugson ang uban. Katungod ra nato nga pugson ang atong kaugalingon, apan bisan kini kinahanglan buhaton uban sa paghuna-huna. Hangtod karon, wala pa gyud ko diretsong nagsulti sa bisan usa ka batan-ong lalaki: 'Magminyo ka' o 'Adto ka sa monasteryo.' Kung adunay mangutana kanako kung unsang dalan ang iyang pilion, motubag ko: 'Buhaton nimo ang gisulti sa imong kasingkasing, basta magpabilin ka uban ni Kristo.' Ug kung ang usa ka batan-ong lalaki mosulti kanako nga dili niya ganahan ang sekular nga kinabuhi, unya ako mosulti kaniya bahin sa monastikong kinabuhi — aron matabangan siya sa pagpangita sa iyang kaugalingong dalan.

 

Pagpili og dalan sa kinabuhi

Ang mga katuigan dali ra molabay. Mas maayo alang sa usa ka batan-on nga dili maglangan nga walay klarong desisyon sa sangang-dalan sa dugay nga panahon. Pilia niya, subay sa iyang tawag ug gugma, ang iyang krus—usa sa duha ka dalan—ug sundi kini, nga nagasalig kang Kristo. Pasagdi siya nga mosunod kang Kristo paingon sa Krus kon gusto niya malingaw sa kalipay sa Iyang Pagkabanhaw. Pareho nga ang kinabuhi sa pamilya ug ang kinabuhi sa monastiko adunay kaugalingong kapait, apan kon ang usa ka tawo magkinabuhi uban sa Dios, ginapahimungtam ni Hesus nga Matam-is kana nga kapait.

Sa higayon nga molapas ka na sa traynta, dili na diretso ang pagpili og dalan sa kinabuhi. Ug sa kadaghan sa mga tuig nga nabuhi ang usa ka tawo, mas daghan usab ang mga kalisdanan nga iyang atubangon. Mas sayon alang sa usa ka batan-on ang pag-angay sa kinabuhi nga iyang gipili — kasal man o kinabuhi sa monastiko. Sa katapusan, timbang-timbangon sa usa ka hamtong ang tanan ug susihon kini pinaagi sa pangatarungan. Ang ilang kinaiya natukod na, sama sa estruktura nga gibubo sa konkreto — dili kini sayon usbon. Hunahunaa kini: ang mga tawo nga misulod sa agi sa panag-iya o sa monastikong kinabuhi sa sayo pa nilang pagkabatan-on nagpabilin nga yano sama sa bata hangtod sa ilang pagkatigulang. Nakaila ko og magtiayon nga nagminyo pa sa pagkabatan-on. Ang asawa pareho ra gyud sa bana sa tanang butang — sa iyang paagi sa pagsulti ug sa iyang pamatasan. Tungod kay batan-on pa sila sa dihang nagminyo, ang usa kanila misagop sa tanang batasan sa usa pa: sa panultihon ug pamatasan. Apan mas sayon usab para kanila ang pag-angay sa usag usa [kaysa sa mga nagminyo sa ulahi sa kinabuhi].

"Magminyo samtang batan-on ka pa, o magsul-ob og belo samtang batan-on ka pa," ingon sa panultihon. Labing importante alang sa usa ka batan-ong babaye nga makapili sa iyang dalan sa kinabuhi sa dili pa siya moabot og baynte singko anyos. Human sa baynte singko anyos, dili na ingon kadali ang pagminyo o pagsulod sa kumbento, kay magsugod na ang batan-ong babaye sa paghunahuna nga kinahanglan siya mosumite sa kabubut-on sa uban. Sa pagkatigulang sa batan-ong babaye, mas daghan ang iyang mga kapritso ug pabigla-bigla nga gusto. Ug kinsa bay nanginahanglan og ingon ana nga tawo? Ug kung milabay na ang mga katuigan, dili na siya gusto magminyo aron magsugod og pamilya, kondili aron lang siya maprotektahan ug maatiman sa uban.

Napansin nga kung ang usa ka batan-ong lalaki o babaye pirmi maglangan sa pagminyo 'hangtud sa ulahi', paglabay sa mga katuigan, mangita siya og kapikas apan wala'y makita. Sa ilang pagkabatan-on, sila mismo ang nagpili para sa ilang kaugalingon, apan karon nga milabay na ang mga katuigan, ang uban na ang nagpili para kanila. Mao nga ingon ko nga usahay kinahanglan ang gamay nga kawalay pag-amping sa pagsugod sa pamilya. Kinahanglan nimong tapuson ang imong mga mata sa pipila ka dili kaayo importante nga mga butang, kay dili gyud mahitabo ang tanan eksakto sa atong gusto.

Usa ka adlaw misugod ang ulan, ug ang tubig misugod og dagayday sa ilawom sa higdaanan sa suba sa bukid. Duha ka lalaki ang nagbarog sa pampang; kinahanglan nila moabot sa pikas daplin. Ang usa ka lalaki maalamon kaayo, samtang ang usa pa medyo buang. "Mihunong ang ulan," miingon sa maalamon, "mubaba ang tubig, unya makatawid na ko sa pikas daplin." Apan ang buang wala maghulat — misawsaw siya sa tubig ug mitabok sa suba. Siyempre, nabasa ang iyang sinina, apan nakaabot gihapon siya sa iyang gustong adtoan. Ug ang ulan, imbis nga mohunong, misulbong pa gayud og kusog. Nahimong kusog ang agos ug misaka ang suba. Ug sa katapusan, ang maalamon nagpabilin nga nagtindog sa iyang daplin sa suba — kay delikado na kaayo ang pagtabok.

Ang uban puno sa garbo ug makasarili, mao nga dili sila tabangan sa Diyos. Ang uban nga mga batan-on nga lalaki moanha sa Bukid Athos tuig-tuig, mobisita kanako sa akong kaliva ug mangutana: 'Unsa man ang gusto sa Diyos gikan kanako, Amahan?' Murag kinahanglan pa sila sa Diyos! Wala sila nahimong monghe ni nagsugod og pamilya. Mahunahuna nimo nga hinimo sila sa bulawan ug nahadlok nga magamit—sama sa usa ka piraso lang sa puthaw—sa usa ka matang sa reinforced concrete nga estruktura! Ug unya naa pay uban nga mangutana kanako: 'Geronda, unsa akong buhaton: mahimong monghe o magminyo? Ingna ko, unsa akong tawag?' 'Ug unsa man imong gusto mismo?' pangutana nako. 'Ang duha, magminyo,' ilang tubag, 'ug mahimong monghe.' Sa laing pagkasulti, gusto nila ang duha! Apan kon ipadayag nako ang akong panan-aw kanila nga, pananglitan, ang ilang tawag mao ang kinabuhi sa pamilya ug magminyo sila, apan nasuta nila nga dili nila ganahan ang kinabuhi sa pamilya, unya moanha sila kanako ug mosulti sa ilang mga reklamo: 'Gisugo nimo ko nga pilion kini nga dalan, ug karon nag-antos ko!'

— Geronda, giunsa kaha nga nahitabo ang ingon ana?

— Aw, atong hunahunaon nga ang tawag sa usa ka batan-on mao ang kinabuhi sa pamilya, apan nagahunahuna usab siya sa kinabuhi sa monghe. Kung, pagkahuman siya magminyo, dili siya magmatngon ug mapakyas sa pagtukod og maayong pamilya, ug motungha ang mga problema nga iyang atubangon sa dili espirituhanong paagi, unya ang dautan magpukaw og bagyo sa negatibong mga hunahuna batok kaniya. "Ang imong tawag mao ang kinabuhi sa monghe," ingon sa kaaway kaniya. "Apan tungod kay nagminyo ka, mao kini ang angay nimo." Sa laing pagkasulti, dili biyaan sa kaaway ang ingon nga tawo sa kalinaw, adlaw man o gabii.

Ug ang uban nga mga tawo wala gani kabalo unsay ilang gusto para sa ilang kaugalingon. Pipila ka tuig ang milabay, usa ka batan-ong babaye ang miabot dinhi ug misugod sa pagsulti kanako: "Geronda, dili ko makapili kung unsang dalan sa kinabuhi ang akong pilion. Gusto ko magminyo, apan naghunahuna usab ko nga mahimong madre. "Unsa man akong buhaton?" "Tan-awa pag-ayo," akong tubag, "kung asa nga dalan mas makadani kanimo, ug pilia kana." "Wala ko kahibalo…" ingon niya. "Usahay mura'g mas pabor ko sa pagminyo. Palihug, Geronda, ikaw na mismo ang mosulti kung unsa akong buhaton." "Maayo," akong tambag kaniya, "tungod kay nakita nimo nga mas pabor ka sa kaminyoon, mas maayo nga magminyo ka, ug ang Diyos na ang maghan-ay sa imong kinabuhi." "Uban sa imong panalangin, Geronda," tubag niya, "mao gyud kana akong buhaton." Ug karon mibalik siya aron makigkita pag-usab kanako. "Geronda," ingon niya, "nangasawa na ko. Sa usa ka marinero. Maayong tawo siya, mapasalamaton ko sa Ginoo, wala koy ikasaway kaniya. Apan grabe kaayo akong pag-antos. Dili ba kini usa ka pagpanakit: unom ka bulan nga mag-uban mi, unom ka bulan nga magbulag. Sa diha nga molarga na siya, dili nako siya makita sulod sa tunga ka tuig." "Bulahan ka!" akong tubag. "Dili ba ikaw maoy miingon kanako nga pareho ang kinabuhi sa magtiayon ug ang kinabuhi sa monghe nga duol sa imong kasingkasing? Aw, mao na, naa na nimo karon ang duha. Ngano man, busa, nga wala ka maghimaya sa Dios sa paagi nga Iyang gipahimutang ang imong kinabuhi?"

— Geronda, nagkinabuhi kita karon sa lisod nga mga panahon, mao nga ang uban nga mga batan-on nagduha-duha sa pagtukod og pamilya.

— Dili, dili kini husto nga paagi sa paghulma sa pangutana. Kung aduna silay pagtuo kang Kristo, wala silay angay kahadlukan. Ug unsa kaha ang mga katuigan sa pagpanlutos? Sayon ba kana? Bisan pa niana, wala ba magminyo ug magtukod og pamilya ang mga Kristohanon niadtong mga panahona? [Sa kabaliktaran — ] pila kaha ka mga santo sa atong Simbahan ang nakasinati og martiryo uban sa ilang mga anak ug kapikas!

 

Pagtuon sa Kabatan-onan ug Pagsugod sa Gipili Nilang Dalan

— Geronda, daghang batan-ong lalaki ug babaye, nga dili makapili kung unsang dalan sa kinabuhi ang pilion, nakamatikod nga dili nila maaplikar pag-ayo ang ilang kaugalingon sa pagtuon. Kini nga pangutana kanunay silang gipaningkamotan, ug dili sila makapokus sa ilang pagtuon.

— Kung ang usa ka batan-on adunay ingon ani nga mga problema, ingon ko kanila: 'Nakita na ba ninyo ang mga dako ug moderno nga cold storage? Mao ni ang buhaton ninyo: ibutang ang inyong mga problema sa ingon ana nga pridyider, ug pasagdi lang sila didto hangtud mahuman ninyo ang inyong pagtuon. Dili ko man ingon nga dili na ninyo hunahunaon ang nagabalaka kaninyo. Dili — ibutang lang tanan sa pridyider hangtud mahuman nimo ang imong edukasyon. Kung dili ka magpokus sa imong edukasyon ug pagtuon karon, unya ang imong mga higala, pagkahuman nila sa ilang pagtuon, makakaplag sa ilang lugar sa kinabuhi ug makapahiluna, mag-ampo sila sa ilang rosaryo unya nga makakaplag usab ka sa imong lugar sa kinabuhi." Kinahanglan magbantay kaayo ang mga batan-on, kay ang ingon ani nga kawalay-kaginhawaan usa ka limbong sa kaaway, nga iyang gigamit aron malibog sila ug madistrak ang ilang pagtagad.

— Geronda, gisultihan nako ang usa ka batan-ong babaye: 'Kung naghunahuna ka nga magminyo, walay pulos nga magtuon ka.'

— Apan hangtod siya makaminyo, unsa man imong gusto nga buhaton niya? Mobaligya ba siya og kendi? Mas maayo nga makatapos siya og degree o makat-on og usa ka propesyon, kay kung adunay dili gilauman nga mahitabo sa iyang kinabuhi, ang kahibalo o propesyon nga iyang nakuha mahimong mapuslanon. Usa ka babaye miingon kanako: 'Nagahunahuna ko nga mahimong madre, pero sige kog usab-usab sa akong hunahuna.' 'Unsa ka tuig karon?' pangutana nako. 'Ikaduhang tuig ko sa hayskul,[8] ,' tubag niya, 'pero dili ko gusto magpadayon sa pagtuon sa .' 'Dili ka gusto magtuon?' ingon nako. 'Unya, sultihan nako imong amahan nga paliton ka og pipila ka kanding, usa ka iro nga pang-pastol, ug usa ka pipa. Ang iro magbantay sa kawan, ug ikaw ang mutukar sa pipa ug mag-atiman kanila. Unsa man, maayo ba kana? Aniay buhaton nato: tan-awon nato kung makakuha ka og degree sa unibersidad o makat-on og praktikal nga kaalam.' "Sa ingon ana, Geronda," tubag niya, "hangtud makapili ko kung mosulod ba ko sa kombento o magminyo, magpuyo ko sa kombento isip usa ka kandidata para sa novisiyado, aron makat-on ko sa arte sa pagpaubos." "Mao na, kana nga partikular nga arte," tubag nako, "makat-on ka ana sa balay — kung malipayong dawaton nimo ang isulti sa imong pamilya. Busa, buhaton nato kini: una, tapuson nimo ang imong pag-eskwela, unya mag-exam ka para sa unibersidad, ug pagkahuman nimong makagradwar, tan-awon nato unsay angay nimong buhaton sunod." "Dili ba taas kaayo ang lima ka tuig, Geronda?" tubag niya. "Mao," matud nako, "apan unsa pa man ang atong mahimo, kay wala pa man ka nakahukom pag-ayo?" "Ako ba ang masala tungod sa akong pagduha-duha?" pangutana niya. "Dili," matud nako, "apan ang imong [espirituhanong] timbangan wala pa'y gibarug sa usa ka kilid o sa pikas."

Sa ingon ani nga mga kaso, kinahanglan natong tambagan ang mga batan-on nga magmatngon ug dili mag-usik-usik sa panahon nga walay klarong tumong. Samtang nagtuon, kinahanglan nilang puy-on ang kinabuhi sa labing espirituhanong paagi, maningkamot nga makuha dayon ang ilang degree (nga gikinahanglan), ug unya ang Diyos na ang mohimo sa tanan. Samtang nagtuon, kinahanglan sila mangita og maayong espirituhanong amahan aron matabangan sila nga malikayan ang mabaw nga kadasig alang sa monastikong kinabuhi o kinabuhi sa pamilya ug dili mahulog sa pagkawalay paglaum. Pasensyaha sila hangtod mahuman nila ang ilang pagtuon.

Sa diha nga nahuman na nila ang ilang edukasyon ug nahimong hamtong nga hamtong, andam na sila nga maggiya sa bisan unsang paagi sa kinabuhi. Niining panahona, kinahanglan nila nga magdesisyon kung unsang dalan ang ilang sudlan sa kinabuhi ug buhaton ang bisan unsa nga ilang gihunahuna nga labing maayo, alang sa himaya sa Dios.

Ang kalibutan karon nakaabot na sa ingon ani nga kahimtang nga mas maayo kung mas hamtong ang ilang paghimo og desisyon bahin sa agi sa ilang kinabuhi. Kabalo ka unsang klase sa dili maayong kahimtang ang mahimong motumaw? Kinahanglan mag-amping pag-ayo ug likayan ang paghimo og dili hamtong nga desisyon — labi na kon dali ra kaayo ka ma-entusiastiko ug dali ra kaayo madala.

— Geronda, ang uban nga mga batan-on dili magbuhat sa ilang mga buluhaton sa eskuylahan kay mas ganahan sila sa espirituhanong pagbasa ug pag-ampo.

— Dili, wala nay kinahanglan nga sugdan ang mga leksyon. Aron mapadayon ang ilang espirituhanong kusog, pasagdi sila nga mobasa og usa ka sipi gikan sa libro sa usa sa mga Balaang Amahan kauban sa ilang mga textbook, mag-ampo og pipila ka pag-ampo, ug magluhod og pipila ka beses. Ug kung kinahanglan sila magtuon ug magbasa og daghan, pwede sila mokuha og pahulay ug mosulti sa Pag-ampo kang Hesus o mo-awit og himno sa simbahan niining panahona. Sa katapusan, wala silay maangkon. Apan kung mobasa sila ug magbuhat sa ilang buluhaton sa balay, dali ra nilang makuha ang ilang degree ug unya makahimo na sila sa bisan unsang ilang gusto. Sa katapusan, wala silay maangkon. Samtang pinaagi sa pagbasa ug pagtuon sa ilang mga leksyon, dali ra nilang makuha ang ilang degree ug pagkahuman niini, gawasnon na sila sa pagbuhat sa ilang gusto. Samtang naa ko sa ospital[9] sulod sa pipila ka adlaw, gibyaan nako ang akong rosaryo, ang akong pagyuko ug pagluhod, ug ang akong pagpuasa: mikaon ko sa bisan unsa nga ilang gihatag nako. "Karon," ingon nako sa akong kaugalingon, "kinahanglan nako nga tabangan gamay ang mga doktor, aron sila pud matabangan ko nga makab-ot ang akong pagkaayo. Ug unya buhaton nako ang bisan unsa nga akong gusto."

Ang uban sa mga lalaki moanha kanako ug magreklamo nga pirmi silang gipugos sa ilang ginikanan sa pagbuhat sa ilang mga buluhaton sa balay. Kung magbantay usab ko kanila, wala kini'y kapuslanan. Aron matabangan sila nga masabtan nga dili nila angay pasagdan ang ilang pagtuon, maghatag ko kanila og mga ehemplo sa ilang mga kaedad nga wala magtagad sa pagtuon ug napakyas ang ilang kinabuhi, ingon man usab sa mga tinud-anay sa pagtuon nga busa nakalampos. Nahinumdom ko sa usa ka ingon ani nga kaso sa pagka- : duha ka batang lalaki ang nagdako sa silingang lungsod. Ang usa, nga dali kaayo makasabot, sayon ra kaayo niya natubag ang iyang mga leksyon; sa elementarya ug sa ubos nga sekondarya, kanunay siyang nakakuha og pinakataas nga marka. Ang usa pa, dili kaayo maalamon, ug kinahanglan gyud niyang maningkamot pag-ayo aron makasabay sa una. Sa dihang miabot sila sa taas nga sekondarya, nakatapos lang og usa ka tuig sa pagtuon ang nanguna nga estudyante; nakig-uban siya sa dautang barkada, mihunong sa pag-eskwela ug sa ulahi napugos nga magtrabaho isip taglimpyo sa usa ka pabrika. Naminyo na siya, adunay duha ka anak ug naglisod sa pagpanginabuhi. Samtang ang iyang silingan nakagradwar sa law school, nagpadayon pa siya sa pagtuon sa Europa ug nakakuha og degree sa negosyo. Usa ka adlaw, sa pabrika diin nagtrabaho isip taglimpyo ang kanhing top student, nagpaabot sila og bag-ong manager. Ang tanan miingon nga taas kaayo ang iyang edukasyon. Pag-abot sa bag-ong manager, dali dayon nakaila ang taglimpyo kaniya isip kanhi niyang kaklase. Grabe kaayo ang iyang pagkawalay paglaum nga misulay siya og pagpakamatay sa daghang higayon. Usa ka tawo ang nagtambag kaniya nga moanha sa Balaang Bukid ug makigkita kanako. Samtang gisaysay niya ang iyang kinabuhi, kalit siyang miingon: "Tan-awa lang kana nga walay pulos—nahimong manager nako!" Grabe, gisaway gyud nako siya! "Aw, ikaw," ingon nako, "mao ka ni! Pero pwede ka untang misaka pa kaysa kaniya! Maayo unta ang imong kinabuhi, dili unta magkalisod ang imong mga anak, ug nakabuhat unta ka og mga maayong buhat! Dili pa ba igo nga nag-antos ang imong pamilya tungod nimo? Karon gusto pa nimo kuhaon ang imong kinabuhi aron tapuson sila ug biyaan nga ulila ang imong mga anak? Wala ko magbasol nimo, kay karon nag-antos ka sa bunga sa imong kaugalingong kabuang, pero nagbasol ko para sa imong mga anak. Nasabtan ba nimo na? Tan-awa nato kung makapahulat ka, ug sa akong tan-aw, uban sa tabang sa Ginoo, tratuhon ka usab pag-ayo sa bag-ong manager. Basin ibalhin ka niya sa lain nga posisyon, nga mas maayo pa kaysa kaniadto. Ug kung makita nimo nga dili ka malipay ani nga kompanya, mangita ka ug lain nga trabaho; ayaw pasagdi nga moabot sa punto nga maulilan sa katugnaw ang imong mga anak." Pagkahuman ana, nakabawi man siya sa iyang paghuna-huna.

Mao nga nasuta nga kung magpaningkamot pag-ayo ang mga estudyante samtang nagtuon, bisan pa man og kapoy sila gamay, wala silay mabilin nga mga module, dali ra sila makagradwar, ug wala na silay angay kabalak-an sa umaabot. Nakit-an nako nga ang mga estudyante nga nahabilin sa lain-laing mga asignatura samtang nagtuon nagpabilin nga may utang – sa usa ka tawo o sa lain – bisan pa human sila makagradwar sa unibersidad ug makakuha og trabaho, ug nag-atubang sila sa daghang mga problema.

— Geronda, kung ang usa ka batan-on nga lalaki, samtang nagtuon sa usa ka institusyon sa mas taas nga edukasyon, makaila og usa ka batan-ong babaye ug kini nga relasyon mahimong mosangpot sa kaminyoon, aduna bay pulos nga magminyo siya sa dili pa siya makahuman sa iyang pagtuon?

— Sa akong hunahuna, bisan pa man kaayo nga malipayong ug himsog kining relasyon, makasamok kini sa iyang pagtuon. Kung magminyo ang usa ka estudyante, ang ingon nga kaminyoon mahimong tinubdan sa kasakit alang sa iyang asawa ug sa iyang mga anak — bisan pa man kung ang iyang napili nga kapikas mao ang labing maayong kauban sa kinabuhi. Mas maayo nga ang ingon nga batan-on nga lalaki magpokus sa iyang mental ug pisikal nga kusog sa pagkuha og edukasyon ug pag-graduate sa unibersidad nga dili siya mapoy kaayo. Ug unya pasagdi siya nga ayohon ang iyang personal nga kinabuhi. Sa katapusan, kung mawala ang iyang kusog, magpabilin siya sa kanunay nga kahimtang sa mental ug pisikal nga kakapoy.

 

Ang yawe nga gikinahanglan aron husto nga masugdan ang napili nga dalan mao ang espirituhanong kinabuhi

— Geronda, nahinumduman ba nimo ang batan-ong babaye nga miingon kanimo nga naghunahuna siya sa kinabuhi sa monastiko? Miingon siya kanako nga usa sa iyang kauban sa klase nagsugod na og sige'g pangutana nganong wala siya moadto sa sinehan o mogawas uban sa mga lalaki. Unsa kaha ang angay niyang isulti kaniya?

— Dapat gisultihan nako siya: 'Bisan ang akong kaugalingong igsoon dili man mangutana nako og ingon ana! Tinood ba gyud nga pangutan-on ko nimo bahin ani?'

— Pipila ka adlaw pagkahuman, nakit-an niya siya pag-usab duol sa unibersidad ug gikuptan niya ang iyang abaga. Miingon lang siya og 'Hi' — ug dayon misulod.

— Dili, daotan kaayo iyang pamatasan! Sa maong kahimtang, unta mitindog siya batok kaniya. Naglihok siya sa paagi nga basin nakahuna-huna ang lalaki nga ganahan diay siya sa iyang pamatasan, mao nga buhaton na pud niya kini pag-usab. Naa siya karon sa lisod nga edad, ug kung mosugod siya'g pakig-uban sa mga batan-ong lalaki, wala kini'y maayong mahitabo kaniya. Dili pud niya kinahanglan makig-istorya kanila nga nagpakaaron-ingnon nga motabang kanila. Kung makaila siya og buotan ug matinahuron nga batan-ong lalaki ug magdesisyon siya nga magminyo, kinahanglan niya ipahibalo ang iyang mga ginikanan. Sila ang mohukom kung ang batan-ong lalaki adunay mga kinaiya nga gikinahanglan aron makapundar og maayong pamilya. Apan karon, samtang wala pa siya makapili kung unsang dalan sa kinabuhi ang iyang pilion, ang pakig-istorya sa mga batan-ong lalaki dili maayo para kaniya, kay malipat lang siya ug mawala ang iyang kalinaw sa hunahuna. Ang mga batan-ong lalaki ug babaye nga dili malipayon ug pasagad sa niini nga bahin makit-an nga naa sa usa ka dili lig-on nga kahimtang, kanunay nga nabalaka ug dili makakaplag og kalinaw. Ang kabalaka ug kaguol makita sa ilang mga nawong ug makita sa ilang mga mata.

Ang pagdani sa usa ka babaye sa usa ka lalaki, ug vice versa, kabahin sa kinaiyahan sa tawo. Apan sultihi kini nga batan-ong babaye nga karon dili pa ang panahon para niini. Pasagdi siyang magpokus sa iyang pagtuon. Ang mga batan-ong lalaki ug babaye nga sukad pagkabata nag-amuma sa pagdani sa kasukwahi nga sekso, dali ra kaayo mosugod nga walay paghulat sa husto nga panahon. Ug unya, sa dihang moabot na ang husto nga panahon, napislit na daan ang ilang 'buton' ug dili na nila matilawan ang kalipay, tungod kay nauna na nila kini nasinati — sa sayop nga panahon. Samtang kining mga batan-on nga maampingon sa ilang kaugalingon niining bahin, nga naghulat sa husto nga panahon, mas dako pa ang ilang kalipay, ug hangtod moabot kana nga panahon, nagpabilin silang malinaw. Tan-awa ang mga inahan nga nagpuyo sa pagkamatinahuron sa wala pa magminyo. Nakasinati sila og kalinaw, bisan pa sa daghang kabalaka nga ilang gibata.

Kanunay nakong gipasiugda nga sa wala pa magminyo, ang usa ka batan-on kinahanglan maningkamot nga mabuhi sa labing espirituhanong paagi ug mapreserbar ang ilang pagkamakabubut-on, nga nagasiguro kanila og doble nga kaayohan. Ang espirituhanong kinabuhi mao ang batakang gikinahanglan alang sa kinabuhi sa pamilya ug sa kinabuhi sa monghe. Ang kalibutan karon sama sa usa ka uma nga gipugas og trigo. Nagsugod na ang trigo sa pagtubo sa mga bungot, apan misulod ang mga baboy sa uma ug gipyatpatan ug gikutkot ang tanan. Ug karon ingon ani ang hitsura sa uma: gipang-arado nga sagbot, yuta, mga bungot sa trigo nga gipyatpatan sa lapok, ug sa pipila ka dapit sa kilid ra motindog ang mga bungot sa trigo nga wala matandog.

Mas daghan nga makig-apil ang usa ka tawo sa espirituhanong praktis sa iyang pagkabatan-on, mas sayon kini para kaniya sa umaabot — bisan unsang dalan sa kinabuhi ang iyang pilion. Mas maayo nga mag-andam siya sa iyang kaugalingon ug maghimo og pag-amuma alang sa pakig-away, mas sayon kini para kaniya sa panahon sa pakig-away, kung ang mga bala naglupad-lupad sa iyang kiliran ug ang mga bomba nagasabog sa palibot. Hangtud nga makahukom ang usa ka batan-ong babaye kung mahimong madre siya o usa ka buotan ug maayong inahan, kinahanglan siyang magkinabuhi nga putli. Busa, sa pagkakaron, paningkamotan niya kutob sa mahimo nga ihatag ang iyang tibuok kaugalingon sa iyang pagtuon.

Kung magmatngon siya sa iyang makita ug madungog, ug kung iyang wagtangon ang dautang hunahuna, sa kadugayan mas gamay ang iyang kinahanglan limpyohan sa iyang kaugalingon kaysa kung siya pasagad. O usa ka batan-ong lalaki, sa diha nga makasugat siya, pananglitan, og usa ka gwapa nga babaye, kinahanglan niyang paningkamotan nga magtubo ang maayong hunahuna. Kinahanglan niya siyang tan-awon ingon buhing hulagway sa usa ka santo. Ug kon makaila siya og babaye nga way maayong pamatasan, kinahanglan niya siyang tan-awon ingon kaugalingon niyang igsoon nga babaye. Kita tanan mga anak ni Adan. Kinahanglan siya maluoy kaniya, sama sa iyang pagkasubo kon ang iyang kaugalingong igsoon nga babaye mahulog sa ingon nga kahimtang.

— Geronda, karon sa mga unibersidad ug ubang institusyon sa edukasyon, ang mga batan-on nag-atubang sa daghang mga tukso.

— Kinahanglan makighigala ang usa ka tawo sa mga batan-on nga nagkinabuhi sa espirituhanong paagi, aron matabangan nila ang usag usa ug magpabilin sa espirituhanong kahimtang. Dili kinahanglan nga ipinta ang usa ka madulom nga hulagway. Nailhan ko ang daghang mga batan-on nga nagtuon sa unibersidad ug nagkinabuhi sa putli nga kinabuhi. Nakuha nila kini pinaagi sa gamay nga paningkamot sa ilang kaugalingon ug sa dakong tabang sa Diyos.

 

 

Bahín 1.
Unsaon pagtukod og lig-on nga pamilya

Ang mga bana ug asawa kinahanglan, kutob sa mahimo, mag-amuma sa hiyas sa gugma, aron ang duha kanunay maghiusa nga usa, ug aron ang Ikatulo—ang atong Pinakamatam-is nga Kristo—kanunay magpuyo uban kanila.

 

 

Kapitulo 1.
Mahitungod sa Usa ka Harmoniyosong Pamilya

Maayong Pagsugod sa Kinabuhi sa Pagminyo

— Geronda, usa ka batan-ong lalaki nga nakahukom sa pagsugod sa kinabuhi sa magtiayon, nangutana kanako unsaon kini pag-ayo pagsugod.

— Una sa tanan, kinahanglan paningkamotan sa usa ka lalaki nga makakaplag og maayong batan-ong babaye nga makadaug sa iyang kasingkasing. Kay ang kasingkasing sa matag usa madani sa lain-laing paagi. Ang uban mobati og pagkahigugma sa usa ka tawo, ang uban sa lain. Dili angay mangita og nobya nga dato ug gwapa, kondili labaw sa tanan, ang yano ug mapainubuson. Sa laing pagkasulti, ang usa ka tawo kinahanglan maghatag og labaw nga pagtagad dili sa gawasnong katahum sa umaabot nga nobya, kondili sa iyang sulodnong katahum. Kung ang batan-ong babaye kasaligan, kung siya adunay kaisog — bisan dili sobra sa gikinahanglan para sa kinaiya sa usa ka babaye — dako kini og ikatabang sa iyang umaabot nga bana aron makab-ot ang hingpit nga pagsinabtanay sa tanang kalisdanan ug malikayan ang kasakit sa ulo nga dala sa panagbangi. Kung, labaw pa, aduna usab siya'y kahadlok sa Dios ug pagpaubos, nan, magkahuptan sila sa kamot ug makatawid sa pikas pampang sa mabalod nga suba ning kalibutan.

Kung seryoso nga gihunahuna sa usa ka batan-ong lalaki ang usa ka batan-ong babaye isip iyang umaabot nga nobya, sa akong hunahuna, labing maayo nga ipahibalo una niya kini sa ginikanan sa babaye pinaagi sa usa sa iyang suod nga higala o paryente. Kinahanglan unya siya makig-istorya mismo sa mga ginikanan niini ug sa dalaga mismo bahin sa iyang tinguha. Sunod, sa diha nga sila na-engage — ug labing maayo nga dili molungtad og dugay ang panahon tali sa engagement ug kasal — kinahanglan niya ituring ang iyang fiancée sama sa igsoon nga babaye ug tratuhon siya uban sa pagtahod. Kung ang lalaki ug ang babaye, tungod sa gugma ug sa ilang tibuok kusog, naningkamot sa pagpreserbar sa ilang pagkabirhen hangtod sa kasal, unya sa Sakramento sa Matrimonyo, sa dihang ibutang sa pari ang mga korona kanila, makadawat sila sa grasya sa Dios nga daghan. Kay, sumala kang San Juan Crisostomo, ang mga korona sa Sakramento sa Kasal mga simbolo sa kadaugan batok sa senswal nga kalipay.[10]

Sunod, ang magtiayon kinahanglan, kutob sa mahimo, mag-amuma sa hiyas sa gugma, aron sila kanunay maghiusa nga usa ug aron ang Ikatulo—ang among Pinakamahigugmaong Kristo—magpuyo uban kanila. Syempre, sa sinugdanan, hangtod ang bag-ong magtiayon makaangkon og normal nga ritmo sa ilang kinabuhi ug hangtod mailhan gyud nila pag-ayo ang usag usa, mahimo silang makasinati og pipila ka kalisdanan. Mahitabo kini sa pagsugod sa bisan unsang paningkamot. Pipila ka adlaw ang milabay, nagtan-aw ko sa usa ka batan-ong langgam. Nilupad kini gikan sa salag sa unang higayon aron mangita og pagkaon para sa iyang kaugalingon. Ang pobre nga gamay nga langgam wala kahibalo unsaon pagdakop sa mga insekto ug, naglupad og ubos ibabaw sa yuta, naggahin og tibuok oras sa wala pa kini makadakop og bisan unsang klase sa insekto. Samtang nagtan-aw ko sa gamay nga langgam, naghunahuna ko nga dili gayud sayon ang pagsugod og bisan unsang bag-o. Ang usa ka bag-ong gradwado sa unibersidad, pagkahuman makadawat sa iyang degree ug pagsugod sa trabaho, makasinati usab og kalisud sa sinugdanan. Ang usa ka bag-ohan sa monasteryo usab nag-atubang og kalisud sa pagsugod sa iyang kinabuhi isip monghe. Ug ang usa ka batan-ong lalaki nga bag-o lang nakigminyo usab mag-atubang og kalisud sa sinugdanan.

— Geronda, dawaton ba nga mas tigulang ang nobya kaysa sa nobyo?

— Walay lagda sa Simbahan nga nag-ingon nga kung ang usa ka batan-ong babaye duha, tulo o bisan lima ka tuig nga mas tigulang kaysa sa iyang hinigugma, dili na sila makaminyo.

 

Ang banal nga panag-uyon anaa sa kalainan sa kinaiya

Usa ka adlaw, miabot ang usa ka lalaki sa akong payag ug nagsugod og reklamo nga siya nasuko kaayo tungod sa kanunay nga panaglalis sa iyang asawa. Apan nasabtan nako nga wala man diay seryoso nga problema tali kanila. Kining lalaki adunay kaugalingong 'buhol' ug 'bunggo', ug ang iyang asawa usab adunay kaugalingon, mao nga dili sila magkasinabot. [Ang duha kanila] nanginahanglan og gamay nga 'pag-plano'. Kuhaa ang duha ka tabla nga wala pa maplano. Ang usa adunay buhol sa usa ka dapit, ang usa pa sa lain. Ug kung gusto nimo sila isumpay nga ingon ana, nga wala pa giplanar, adunay pilì sa taliwala nila. Apan, kung iplanar nimo gamay ang unang tabla sa usa ka dapit ug ang ikaduha sa lain, magkasinumpay dayon sila. Kinahanglan lang nimo gamiton ang parehas nga plane para sa duha.[11]

"Dili mi magkasinabot sa akong asawa!" ingon sa pipila ka bana nga nagreklamo kanako. "Lahi kaayo among mga disposisyon! Siya usa ka tawo nga lahi kaayo ang kinaiya. Giunsa kaha sa Ginoo pagtugot aning mga kabuang? Dili ba Niya mahimo nga giandam ang tanan aron pareho ang disposisyon sa magtiayon, aron makabuhi sila og espirituhanong kinabuhi?" "Wala ba nimo masabti," akong tubag, "nga ang balaan nga panaghiusa naa sa niining mga kalainan sa kinaiya? Nagkahiusa ang lain-laing kinaiya. Hunahunaa lang kon ikaw ug ang imong asawa pareho gayud ang kinaiya! Dili unta! Hunahunaa unsay mahitabo kung, pananglitan, dali ra kamo masuko sa inyong duha. Wala na gyud kamo magpabilin sa inyong balay! Ug unsa kaha kung pareho kamo nga malumo ug mapainubsanon? Matulog na lang kamo sa pagbarog! Kung dili kamo mapugos sa pag-ayo og niebe sa tingtugnaw — siyempre, magkasinabot mo, apan pareho kamo nga mahugno sa impyernong kasakit. Ug unsa kaha kung pareho kamo nga duwagon? Makadagan ba mo og panimalay? I-usik ninyo ang inyong bahandi, ug ang inyong mga anak pasagdan na lang sa gawas."

Kung ang usa ka lisod ug bug-at ang ulo nga lalaki makakaplag og asawa nga kapariho niya — ang klase nga bisan pa kung putlon nimo ang iyang ulo, buhaton gihapon niya ang gusto niya sa iyang kaugalingong paagi — nan, siyempre, magkasinabot gyud sila. Dili ba tinuod kana? Apan pagkahuman lang sa usa ka adlaw nga nag-uban sila, magkasumpaki na gyud sila! Mao nga tan-awa kung giunsa sa Diyos paghan-ay sa tanan: Ginasiguro Niya nga ang usa ka maayo ug buotan nga tawo magminyo sa usa ka wayward nga tawo, aron ang ikaduha makadawat og tabang, basta orihinal siyang maayo ang kinaiya apan nadani sa dautan sa iyang pagkabatan-on.

Ang gamay nga kalainan sa personalidad sa magtiayon makatabang sa pagtukod og usa ka malinawon nga pamilya, kay ang usa makatampo sa kakulang sa usa. Ang sakyanan nanginahanglan sa duha ka pedal: ang accelerator aron molihok paabante, ug ang preno aron mohunong sa tukmang panahon. Kung ang usa ka sakyanan adunay usa ra ka preno, dili kini molihok gikan sa lugar, ug kung usa ra ka accelerator, dili kini makapahunong. 'Nagkasinabtanay mo kaayo,' ingon nako sa usa ka magtiayon, 'mao nga dili mo angay sa usag usa!' Pareho silang sensitibo kaayo. Kung naay mahitabo sa balay, pareho silang mobiya sa paghawid sa mga pisi ug magsugod sa pag-agol. 'Oh, unsa kaha kadako nga katalagman ang miigo kanato !' pag-agol sa bana. 'Oh, unsa ka pait ning kasubo!' paghilak sa asawa. Sa laing pagkasulti, ang usa ka magtiayon 'motabang' sa usag usa nga malunod pa gyud sa mas lawom nga pagkawalay paglaum! Dili matabangan sa bana ang iyang asawa aron malipay ug moingon kaniya: 'Hulat lang, dili man diay kaayo seryoso ang nahitabo nato.' Nakita na nako kini sa daghang mga pamilya.

Sa lain-laing personalidad, mas daghan ang makab-ot sa magtiayon sa pagpadako sa ilang mga anak. Ang usa ka kapikas mosulay sa pagpugong kanila gamay, samtang ang usa pa moingon, 'Sige na, hatagi ang mga bata og gamay nga kagawasan.' Kung sobra ka higpit ang pagdumala sa bana ug asawa sa ilang mga anak, mawala sila sa ilang pagsalig. Apan mawala usab nila ang ilang mga anak kung tugutan sila sa pagbuhat sa bisan unsa nga ilang gusto. Kung lahi ang personalidad sa inahan ug amahan, makakaplag ang ilang mga anak og balanse.

Ang akong pasabot mao nga [sa usa ka pamilya] importante ang tanan. Siyempre, ang magtiayon dili angay molapas sa utlanan sa ilang tagsa-tagsa nga personalidad, apan ang matag-usa kanila, subay sa ilang kaugalingong kinaiya, kinahanglan motabang sa usag-usa. Pananglitan, kung mokaon ka og usa ka butang nga tam-is kaayo, maghandum ka og usa ka butang nga maalat. Kung busog ka na sa ubas, gusto nimo nga sundan kini og usa ka piraso nga keso aron maputol ang katam-is. Ang mga dahon sa utanon: kung sobra ka-pait, dili na kini mokaon; apan kung ang mga utan adunay gamayng pait o aslom, lami ug himsog kini. Apan kung ang usa ka tawo nga mapait ang disposisyon mosugod og ingon nga ang tanan kinahanglan mahimong ingon ana ka pait, ug ang usa nga mapait ang temperamento mopugos sa tanan nga mahimong mapait, samtang ang ikatulo—nga maalat ang disposisyon—mopugos nga ang tanan kinahanglan mahimong maalat, nan dili gyud sila magkasinabot.

 

Pagrespeto tali sa magtiayon

Maalamon nga gihan-ay sa Diyos ang tanan. Gihatagan niya ang mga lalaki og pipila ka mga gasa ug ang mga babaye og lain. Gihatagan niya ang mga lalaki og kaisog aron makakaplag sila og paagi sa paggawas sa lisod nga mga kahimtang ug aron mosunod kanila ang mga babaye. Kay kung gihatagan sa Diyos ang mga babaye og parehas nga kaisog, dili na magkahiusa ang pamilya.

Sa Epirus[12] , kanunay silang mosulti og mga sugilanon bahin sa usa ka babaye nga kahadlukan sa tibuok rehiyon! Nagsul-ob siya og taas nga puti nga kamiseta ug kanunay nagbitbit og yatagan nga gisulod sa iyang sinturon.[13] Apil pa gani siya sa mga tulisan sa ilang mga paglusob! Hunahunaa lang: usa ka babaye sa grupo sa mga tulisan! Sa usa ka higayon, miadto siya sa usa ka hilit nga baryo, pipila ka oras nga paglakaw gikan sa iyang kaugalingong baryo, aron kuhaon ang usa ka batan-ong Wallachian nga lalaki ug ipangasawa kini sa iyang anak nga babaye. Sa dihang misukol ang lalaki, napildi niya kini, gibitbit sa iyang abaga ug gihulbot pabalik sa iyang baryo! Apan, ang ingon ani nga mga kaso eksepsyon ra sa lagda. Sulayi pag-recruit og mga babaye sa kasundalohan ug paghimo og kompanya sa mga babaye gikan kanila. Unya kuhaa ang dose ka tin-edyer nga nagsul-ob og uniporme sa Scout ug pasugo sila nga motungha gikan sa gilay-on sa mga babayeng mandirigma. Ang tibuok kompanya dali dayon modagan! Mura'g naglunsad og atake ang kaaway!

Ang bana, ingon sa Balaang Kasulatan, "mao ang ulo sa asawa."[14] Sa laing pagkasulti, gitudlo sa Dios nga ang bana adunay awtoridad ibabaw sa iyang asawa. Ang awtoridad sa asawa ibabaw sa bana usa ka paglapas batok sa Dios. Una nga gimugna sa Dios si Adan, kinsa miingon mahitungod sa iyang asawa: "Karon kini usa ka bukog sa akong mga bukog ug unod sa akong unod."[15] Ang Ebanghelyo nag-ingon nga ang asawa angay mahadlok sa iyang bana — sa ato pa, angay siya magpasidungog kaniya. Ug ang bana angay maghigugma sa iyang asawa.[16] Anaa ang pagrespeto sa gugma. Anaa ang gugma sa pagrespeto. Ang akong gihigugma, akong gipasidunggan. Ang akong gipasidunggan, akong gihigugma. Sa laing pagkasulti, ang gugma ug pagrespeto dili magkalahi. Sila usa ra ug pareho.

Apan ang mga tawo mibulag gikan niining banal nga panaghiusa ug napakyas sa pagsabot sa kahulugan sa mga pulong sa Ebanghelyo. Busa, ang bana, nga sayop ang pagsabot sa Ebanghelyo, miingon sa iyang asawa: 'Kinahanglan ka mahadlok kanako!' Katingalahan kaayo nga lalaki—kung nahadlok siya kanimo, dili unta siya mipangasawa kanimo sa sinugdanan pa lang! Ug ang uban nga mga babaye adunay kaugalingong pahayag: 'Ngano kaha nga ang asawa mahadlok sa bana? Dili, dili ko kini madawat.'  Unsa kaha klase nga relihiyon kana? Diskriminasyon!" Apan tan-awa unsay giingon sa Balaang Kasulatan: "Ang kahadlok sa Ginoo mao ang sinugdanan sa kinaadman."[17] Ang kahadlok sa Dios mao ang pagrespeto sa Dios, pagkamapaubsanon, espirituhanong pagpaubos. Kini nga kahadlok magdala kanimo sa matinahuron nga katingala; kini usa ka balaan nga butang.

Ang pagkapantay sa mga lalaki nga gipangandoy sa pipila ka mga babaye mahimong matarong lamang sa pipila ka bahin. Karon, ang mga babaye nagtrabaho ug nagboto sa patas nga kahimtang uban sa mga lalaki. Busa, naimpeksyon sila sa usa ka klase sa dili himsog nga panghunahuna ug nagtuo nga sila pantay sa mga lalaki [sa tanang aspeto]. Siyempre, pareho ra ang kalag sa mga lalaki ug babaye. Apan kung ang bana dili maghigugma sa iyang asawa, ug ang asawa dili magrespeto sa iyang bana, mosulod ang panagbangi sa pamilya. Sa nangagi nga mga panahon, giisip nga hingpit nga dili madawat nga supakon sa asawa ang bana. Apan karon, misulod na ang usa ka hambog ug walay hiya nga espiritu. Ka nindot pa kaniadto nga mga panahon! Nakaila ko og usa ka magtiayon. Ang bana usa ka gamay, mapainubsanon nga lalaki, samtang ang asawa taas kaayo, heroiko ang panglawas! Makahawa siya og usa ka sentner nga bug-at sa trigo gikan sa kariton nga iyang kaugalingon ra, nga walay kalisud! Sa usa ka higayon, usa ka trabahante—nga usa usab ka lig-on nga batan-on—misugod og duwa-duwa kaniya, ug siya, gikuptan siya ug gilabay siya og pipila ka metro paingon sa kilid, mura'g usa ka posporo! Apan kung makita ra unta nimo ang pagkasunuson nga gipakita niining babaye sa iyang bana, unsaon niya siya pagpasidunggi! Mao kana ang paagi aron ang usa ka pamilya mahimong lig-on ug dili mabungkag. Kon dili, dili kini magbarug nga lig-on.

 

Gugma tali sa bana ug asawa

— Aw, Inahan, nakasulat na ba ka og mensahe sa pag-congratulate kang Dimitri nga magminyo na?

— Naka-sulat na ko, Geronda.

— Hatagi ko ana nga postcard, ug idugang nako ang pipila ka akong kaugalingong pulong: 'Kauban kanimo si Kristo ug ang Labing Balaan nga Inahan sa Dios! Dimitri, gihatagan tika sa akong panalangin nga makigbangi ka sa tibuok kalibutan, gawas lang kang Maria! Ug kang Maria, pareho usab nga panalangin: makigbangi sa tanan, apan dili kanimo!' Tan-awa nato kung masabtan ba nila ang akong pasabot. Usa ka lalaki nangutana kanako: 'Geronda, unsa ang labing naghiusa sa bana ug asawa?' 'Ang pagpasalamat,' akong tubag. Ang usa ka tawo nagmahal sa lain tungod sa gihatag kaniya niini. Ang asawa nagahatag sa iyang bana og pagsalig, debosyon, ug pagsunod. Ang bana naghatag sa iyang asawa og kasiguruhan nga siya anaa sa ilawom sa iyang proteksyon ug pag-atiman. Ang asawa mao ang tag-iya sa panimalay, apan usab ang pangunang sulugoon niini. Ang bana mao ang ulo sa panimalay, apan usab siya ang nag-aakma sa mga kabug-aton niini.

Kinahanglan nga ang bana ug asawa adunay putli nga gugma sa usag usa — aron sila makakaplag og komportable nga kahupayan sa usag usa ug makatuman sa ilang espirituhanong mga katungdanan. Aron mabuhi sa panaghiusa, kinahanglan una sa tanan nga itukod nila ang ilang kinabuhi sa gugma — kana nga bililhon nga gugma nga naglangkob sa espirituhanong pagkabalaan ug paghalad sa kaugalingon, imbis sa bakak, kalibutanon, ug lamanon nga gugma. Kung anaa ang gugma ug paghalad sa kaugalingon, kanunay nga ibutang sa usa ka tawo ang iyang kaugalingon sa sapatos sa lain, masabtan kini, ug mabati ang kasakit niini. Ug pinaagi sa pagdawat sa isigkatawo sa nag-antos nga kasingkasing, gidawat sa usa ka tawo si Kristo sa iyang kasingkasing, nga Siya sa baylo pun-on kini sa Iyang dili masukod nga kalipay.

Kung ang usa ka magtiayon nagmahal sa usa pa, bisan pa man nga sila nagbulag — kung kinahanglanon sa kahimtang — magpabilin gihapon silang duol, kay walay gilay-on sa gugma ni Kristo. Apan, kung, dili unta ipahatag sa Diyos, walay gugma tali sa magtiayon, bisan pa man nga magkuyog sila, sa tinuod, mahimo silang layo sa usag usa. Busa, ang matag magtiayon kinahanglan maningkamot sa tibuok kinabuhi aron mapreserbar ang ilang gugma alang sa usag usa, ug maghalad sa ilang kaugalingon alang kanila.

Ang karni nga gugma naghiusa sa mga tawo sa kalibutan sa gawasnon, apan hangtod lang nga anaa sila sa mga kalibutanong kinaiya [nga gikinahanglan alang sa ingon nga karni nga gugma]. Sa diha nga mawala kining mga kalibutanong kinaiya, ang karni nga gugma mibungkag sa mga tawo, ug sila nahulog sa kapahamakan. Apan kon adunay tinuod ug bililhon nga espirituhanong gugma tali sa magtiayon, kung mawala sa usa kanila ang ilang kalibutanong mga kinaiya, dili lang kini makabulag kanila, kundili maghiusa pa gayud kanila sa mas lig-on pa. Kung karne ra ang gugma, ang usa ka asawa, sa dihang makahibalo siya, pananglitan, nga ang iyang kapikas sa kinabuhi mitan-aw sa lain nga babaye, mububo og asido sa iyang mga mata aron siya mapabulag. Apan kung gihigugma siya niya sa putli nga gugma, mas dako pa ang kasakit nga iyang gibati para kaniya ug, uban sa pagkamabuotan ug pag-amping, paninguhaon niyang giyaon siya pabalik sa husto nga dalan. Sa ingon niini, moabot ang Grasya sa Dios.

Usa ka adlaw, usa ka Amerikano nga Griego ang kaliwatan, usa ka doktor, miadto sa akong kaliva aron makigkita kanako. Nakabantay ko nga hayag ang iyang panit, busa hinay-hinay nakong gipangutana siya bahin sa iyang kinabuhi. "Amahan," ingon niya kanako. "Ako usa ka Ortodoksong Kristohanon, apan hangtod bag-ohay lang wala ko mag-obserba sa mga pag-ayuno, ug dili ko kanunay moadto sa simbahan. Usa ka gabii, samtang nagluhod ko sa akong kwarto, nangayo ko sa Diyos og tabang sa usa ka importante nga butang, ug napuno ang kwarto sa usa ka matam-is nga Kahayag. Nagpadayon kini sulod sa taas kaayo nga panahon: wala ko makakita gawas sa Kahayag, ug nabati nako sa sulod sa akong kaugalingon ang usa ka matang sa dili masukod nga kalinaw." Natingala ko niini, kay nasabtan nako nga kini nga tawo gihatagan og panan-awon sa Dili-Gihimong Kahayag. Busa gipangayo nako kaniya nga isulti kanako unsay miuna niining hitaboha. "Amahan," iyang gisugdan, "minyo ko ug aduna koy tulo ka anak. Maayo ang pagsugod sa among kinabuhi sa kaminyoon. Apan, sa ulahi, ang akong asawa, nga kulang sa pasensya sa pag-atiman sa panimalay ug sa mga anak, nagsugod og pangayo nako kung pwede ba kami mogawas aron malingaw uban sa iyang mga higala. Mipailub ko kaniya. Paglabay sa pipila ka panahon, miingon siya nga gusto na niya mogawas uban sa iyang mga amiga nga mag-inusara. Gipailub pud nako kana, ug ako na mismo ang nag-atiman sa mga bata. Human ana, dili na siya gusto mouli uban nako, ug nangayo na siya nako og kuwarta aron makabakasyon siya nga mag-inusara. Unya, gihangyo ko niya nga mag-abang ko og laing apartment para kaniya. Gisugot pud nako kana. Apan gidala niya ang iyang mga uyab sa maong apartment. Sa tibuok niining panahona, naningkamot ko sa nagkalain-laing paagi — pinaagi sa tambag ug pagpangumbinsi — aron matabangan siya, aron mausab ang iyang hunahuna alang sa kaayohan sa atong mga anak. Apan wala siya maminaw sa bisan unsang tambag. Sa katapusan, pagkahuman niya og kuha og dako nga kantidad sa kuwarta gikan kanako, nawala siya. Gipangita nako siya, nangutana ko bahin kaniya bisan asa nako makapangutana – apan walay kapuslanan; nawala na gani ang bakas niya. Ug unya usa ka adlaw gisultihan ko nga miabot siya dinhi sa Gresya, ug nagsugod na sa pagpamaligya sa iyang kaugalingon sa usa sa mga dautang tapokanan. Dili masukod ang kasubo nga misakop kanako sa iyang makalilisang nga pagkahugno. Sa akong kasubo, mihapa ko sa akong mga tuhod ug misugod sa pag-ampo: 'Ginoo ko,' akong pagpakiluoy, 'tabangi ko nga makaplagan siya, ug buhaton nako ang tanan aron dili niya laglagon ang iyang kalag. Dili nako kaya nga makita ang kahimtang nga iyang naabot." Ug unya kana nga Kahayag nilumos kanako ug napuno ang akong kasingkasing sa kalinaw." — "Igsoon!" ingon ko kaniya. "Nakita sa Dios ang imong pagkamapailubon, ang imong pagkabuotan, ang imong gugma, ug gihatagan ka Niya niining kahupayan."

Mao nga ingon ko nga ang mga dili propesyonal sa relihiyon mao ang mohukom kanato. Nakita ba nimo? Usa ka doktor sa Amerika, nga adunay asawa nga ingon ana, sa ingon ana nga kahimtang ug sa ingon ana nga sosyal nga sirkulo — ug tan-awa unsa na ang nahimo niya!

 

 

Kapitulo 2.
Sa unsaon sa paglikay sa pagkabungkag sa pamilya pinaagi sa pagkamapailubon

— Kumusta na ang imong igsoon nga babaye? Maayo ba ang ilang pag-uyon sa bana niya?

— Geronda, nadungog nako nga dili hapsay ilang kahimtang. Pero nagpailob ra siya, ug kung kinahanglan, siya ra mag-inusara sa pag-atiman sa tanan.

— Mao ra gyud na. Kung gisumpay ang duha ka baka ug ang usa niini huyang o tapulan, ang usa ka hayop mopugos og kusog pa gyud ug, sa usa ka paagi, gihila ang una sa likod niini. Tan-awa: ordinaryo ra sila nga mga tawo, apan naningkamot gihapon sila nga mapaayo ang ilang kaugalingon. Ug kamo diha nagpakita nga sama kamo sa mga prinsesa! Hunahunaa ang usa ka inahan nga adunay upat ka anak: ang usa naay kapansanan sa pangisip, ang usa sakit sa pangisip, ang ikatulo nag-antos sa thalassaemia,[18] , ug ang ikaupat molakaw-lakaw sa gabii nga wala'y kahibalo asa paingon, samtang ang bana sa pobre nga babaye naghatag usab kaniya og kasubo. Hunahunaa lang ang tanan niyang gikinahanglan nga pasagdan! Bisan pa gani kung mosinggit siya sa kinatumyan sa iyang tingog, dili niya masulti sa bisan kinsa ang iyang kasakit, kay ang pipila ka mga butang nga mahitabo sulod sa pamilya dili gyud mahimong hisgutan gawas sa balay. Pananglitan, ang iyang bana mahimong magkinabuhi nga lahi kaayo, nga wala gyud magtagad kaniya. Ang pobre nga babaye wala gani'y kuwarta para bayran ang abang; gusto na siya paagyag gikan sa iyang panimalay. Napugos siya sa pagpangita og trabaho, pag-atubang sa nagkalain-laing peligro, ug nangayo kanimo: "Palihug ampoa nga malikayan ko unta kining mga peligro!"

O basin ang iyang bana mag-inom ug dili magtrabaho, ug napugos siya nga magtrabaho sa iyang kaugalingon—pananglitan, paglimpyo sa hagdanan sa mga taas nga bloke sa apartment. Samtang ang iyang bana mogahin sa iyang oras sa mga bar, mouli nga hubog pagkahuman sa tungang gabii, bugbogon siya, mangayo og kuwarta kaniya, o bisan moadto pa gani sa iyang mga amo ug kuhaon ang iyang kinitaan. Oh, unsa ka grabe kana nga pag-antos!

Sa pipila ka mga babaye, klaro kaayo — aduna silay pipila ka mga sala, ug pinaagi sa pag-antos sa ingon ani nga paagi, nagabayad sila niini. Apan aduna usab uban — nga wala'y ingon ana nga mga sala. Ang ikaduha makadawat og matarong nga ganti alang sa pag-antos nga ilang ginasagubang. Nailhan nako ang usa ka inahan. Sa pagkabata, mura siya'g anghel! Pinakamaayo nga kalag, pinakalumo nga bata sa pamilya. Ug unsa kaha ka dautan nga samokon ang iyang napangasawa! Giunsa kaha paglimbong sa iyang pamilya! Nangasawa siya og usa ka hubog nga sukad pagkabata daan nang bantog nga samokon. Ang iyang amahan nangahubog, ug siya usab nakuha niini nga dautang batasan. Ug karon kining pobre nga babaye naglakaw-lakaw nga kurbado ang likod, nagpaningkamot hangtod sa iyang bukog sa mga panimalay sa uban, samtang ginabugbog siya sa iyang bana ug ginabantaan siya og kutsilyo. Pila na kaha ka beses siyang gisigaw: 'Tuslokon tika hangtod mamatay ka!' Ug nahadlok kaayo siya nga basin buhaton gyud kini niya! Nag-antos siya og tinuod nga pag-antos! Apan naa pa gihapon siyay upat ka anak. Ang kaugalingong pamilya niining pobre nga babaye miabot na sa pag-ingon kaniya nga magpa-diborsyo na lang, apan iyang tubag kanila: 'Sa akong hunahuna, agwantan pa nako kini og dugay gamay.' Ug tinood gayud, iya kining giagwantan. Masabtan ba nimo kana? Wala mabasa ning babaye ang 'Paterika' ni ang kinabuhi sa mga santo, apan nagpabilin gihapon siya! 'Sige,' ingon ko kaniya kaniadto. 'Pero unsaon man nimo ang imong mga anak? Makita man nila kini tanan ug dili ba sila mosulod aron mopugong?' 'Batan-on pa sila, mga kinse o kinse-siyete anyos pa lang,' matud niya. 'Pasagdi sila nga mahuman una ang ilang serbisyo militar, ug pagbalik nila, sila na ang mosaway pag-ayo sa ilang amahan!' Sa laing pagkasulti, hangtud nga mahuman nila ang ilang serbisyo militar, kinahanglan pa niyang pasagdan ang mga pagpanakit!

 

Ang pagkamapailubon nagpuno sa usa ka tawo sa Banal nga Grasya

— Geronda, unsaon man sa paglihok sa usa ka tawo ngadto sa usa ka tawo nga nairita o nabalaka?

— Uban sa pagkamapailubon.

— Pero unsaon kung wala koy pasensya?

— Mas maayo nga mupalit ta ug pipila! Gibaligya kini sa mga supermarket!.. Tan-awa, kung ang usa ka tawo nagbukal sa kasuko, bisan unsa pa imong isulti kaniya, wala gyud kini'y kalainan. Sa ingon ana nga panahon, mas maayo nga maghilom ka lang ug mosulti sa Pag-ampo ni Hesus. Ang pag-ampo makapahupay kanila, ug unya makasabot na mo sa usag usa. Hunahuna-a lang, bisan ang mga mangingisda dili mogawas sa pagpangisda kung bug-at ang dagat. Naghulat sila nga mapailubon hangtud moayo ang panahon.

— Geronda, giunsa nimo pagpatin-aw ang kawalay pagka-mapailubon sa mga tawo?

— Kay daghan kaayo silag kalinaw sa sulod nila! Gihimo sa Dios nga ang kaluwasan sa mga tawo magdepende sa ilang pagkamapailubon. 'Apan ang magpabilin hangtod sa katapusan maluwas' ([19] ), ingon sa Ebanghelyo. Ang Dios naghatag sa mga tawo og kalisud ug lain-laing mga pagsulay aron sila mahimong batid sa pagkamapailubon.

Ang pagkamapailubon nagsugod sa gugma. Aron mapailubon ka sa usa ka tawo, kinahanglan mabati nimo ang iyang kasakit. "Ang pagkamapailubon nagluwas sa pamilya gikan sa pagkaguba. Nakita nako nga ang mga mabangis nga hayop nahimong malumo sama sa mga kordero. Kung mosalig ka sa Diyos, ang tanang problema masulbad nga hapsay ug espirituhanon. Sa usa ka higayon, samtang nagpuyo ko sa Monasteryo sa Stomion, nakaila ko og usa ka babaye sa Konitsa nga si[20] nga hayag kaayo ang nawong. Siya ang inahan sa lima ka anak. Nahinumduman ko siya pagkahuman. Ang iyang bana usa ka karpentero ug kanunay nagtrabaho uban sa akong maestro.[21] Kung ang mga kliyente makahimo bisan gamayng komento kaniya, pananglitan: 'Mestro Yannis, basin mahimo nato ni ing-ani?' — mosabog gyud siya sa kasuko. 'Nagtudlo ka nako, ha?!' iyang singgit, samtang gub-on niya ang iyang mga galamiton, ihaboy sa kanto, ug molakaw nga bug-at ang dughan.  Makahunahuna ka ba unsa kaha iyang gibuhat sa iyang kaugalingong balay, kung gani sa balay sa uban gipangguba niya tanan! Dili gyud mahimo nga magpuyo bisan usa ka adlaw uban niining tawoha, apan ang iyang asawa nagpuyo uban kaniya sulod sa daghang katuigan. Adlaw-adlaw iyang gi-antos ang pag-antos, apan giatiman niya ang tanan uban sa dakong pagkabuotan ug gidala kini uban sa pagkamapailubon. Nasayud ko unsay nahitabo sa ilang panimalay, busa matag makit-an nako siya, mangutana ko: 'Mura ba si Mr. Yanis? Nagtrabaho ba siya?' 'Er,' tubag niya, 'Usahay magtrabaho siya, ug usahay molingkod lang siya og pila ka gutlo!' 'Unsa man diay ang kahimtang nimo?' pangutana nako pag-usab. 'Maayo ra kaayo, Papa!' mao iyang tubag. Ug tinuod gayud kana gikan sa dako niyang kasingkasing. Wala niya tagda nga guba-guba sa iyang bana ang iyang mga galamiton — ug mahal pa gyud! — busa napugos ang pobre nga babaye sa pagpanginabuhi sa pagpang-alagad sa mga balay sa uban. Tan-awa, uban sa unsang pasensya, unsang kaayo ug pagkabalaan iyang gidala ang tanan! Wala gyud niya siya gisaway bisan gamay! Mao nga gipuno siya sa Diyos og Grasya, ug misidlak ang iyang nawong. Nakaatiman siya sa lima ka anak, gipadako sila, ug ang tanan lima nahimong maayong mga tawo.

— Geronda, giunsa niya pagdepensa sa iyang bana?

— Uban sa usa ka buotan nga hunahuna. "Sa katapusan, bana man gud siya nako," miingon siya sa iyang hunahuna. "Aw, pasagdi lang siya nga mosaway gamay kanako. Tingali, kung ako unta ang naa sa iyang lugar, pareho ra unta akong buhaton.' Gihimo niining babaye ang Ebanghelyo nga giya sa iyang kinabuhi, ug mao kana ang hinungdan nga gihatagan siya sa Diyos sa Iyang Balaang Grasya. Ug kung ang mga tawo sa kalibutan makasugakod ug mapuno sa Grasya, unsa pa kaha kita, isip mga monghe nga adunay tanang kahigayunan alang sa espirituhanong kinabuhi, angay magpugos sa paglahutay!

Sa akong makita, ang pinakadako nga mga iskandalo — dili lang sulod sa mga pamilya, apan usab sa kinabuhi sa mga nasud — naggikan sa mga gamayng butang. Sulod sa usa ka pamilya, kinahanglan magpaubos ang usa ka magtiayon sa atubangan sa usa pa; dili lang nila angay sundon ang mga birtud sa ilang kapikas, apan kinahanglan usab nila nga pasagdan ang ilang mga katingalahan. Ang paghunahuna sa kamatuoran nga gisakripisyo ni Kristo ang Iyang kaugalingon alang sa atong mga sala, ug nga Siya—nga walay sala—nagaantus kanato tanan—milyon-milyon ka tawo—samtang kita, gipahirapan sa mga katingad-an sa uban, nagabayad sa bayad sa atong kaugalingong mga sala, usa ka dakong tabang aron maatubang nato kining mga kahimtang sa ingon ani nga paagi. Ang Maayong Dios naghan-ay sa mga butang aron kon ang usa ka tawo adunay gasa, motabang siya sa uban, ug kon adunay kakulian siya, mapainubuson siya sa atubangan sa uban. Sa katapusan, ang tanan adunay kaugalingong gasa. Bisan pa, ang tanan usab adunay kaugalingong kakulian, ug kinahanglan nato nga paningkamotan nga wagtangon kini.

Gisaway gyud nako ang usa ka lalaki! Dapat makita nimo kung unsa ka masunuron ang iyang asawa kaniya, bisan pa man nga daghan siya og abilidad ug talento. Kung itandi k a niya, mura ra siya'g gamay nga bata. Busa kining babaye, pinaagi sa pagsunod sa iyang bana, kanunay makadawat sa Banal nga Grasya ug idugang kini sa iyang espirituhanong account, samtang ang iyang bana, tungod sa iyang kaugalingonon, kanunay nagapahawa sa Banal nga Grasya gikan sa iyang kaugalingon ug nagkawalay sulod. Ug kinsa, sa katapusan, ang mopinalabaw? Makita nimo: ang tibuok tinago naa sa pagpaubos. Mao kana ang pundasyon. Pagmasunuron, pagpaubos. Apan kung kini nga lalaki moangkon sa iyang kahuyang ug mangayo og tabang sa Diyos, moabot usab kaniya ang Balaang Grasya.

 

Usa ka Matinud-anon nga Asawa

— Geronda, adunay usa ka babaye nga nangayo og tambag kanako unsa ang iyang buhaton. Gibyaan siya sa iyang bana, gidala ang ilang anak ug karon nakig-uban siya sa duha pa ka babaye.

— Sultihi siya nga magpailub kutob sa mahimo, mag-ampo, ug tratuhon siya nga may pagkamabuotan. Pahungawa siya ug ayaw siya ang mopahawa sa kaminyoon. Aduna'y usa ka lalaki nga nagtamay sa iyang asawa, gibunalan ug gipaka-antos siya, apan gidala niya kini tanan uban sa pagkamapailubon ug pagkamabuotan hangtod sa iyang kamatayon sa medyo batan-on pa nga edad. Paglabay sa pipila ka tuig human sa iyang kamatayon, sa dihang gipanghukay ang iyang lubong, nakamatikod ang tanan og humot nga baho.[22] Natingala ang tanan nga naa didto. Tan-awa: kini nga babaye mitugot sa tanan uban sa pagkamapailubon, ug tungod niini napamatud-an ang iyang pagkamatarong pagkahuman sa kamatayon.

Aduna pay lain nga susamang kaso. Usa ka batan-ong lalaki nga nagkinabuhi sa kalibutan misugod og pagbati para sa usa ka batan-ong babaye nga nagkinabuhi sa espirituhanong paagi. Sa paglaum nga mubalik usab niya ang iyang pagbati, misulod usab siya sa espirituhanong kinabuhi ug mitambong sa simbahan. Nagminyo sila. Apan samtang naglabay ang mga katuigan, mibalik siya sa iyang daang kalibutanong batasan. Naa na silay mga hamtong nga anak — ang panganay naa sa unibersidad, usa ka anak nga babaye naa sa sixth form college, ug ang usa pa naa sa sekondaryang eskwelahan. Bisan pa sa tanan, nagpadayon kini nga lalaki sa pagkinabuhi nga walay disiplina. Nakakwarta siya og daghan, apan hapit tanan iyang gigasto sa iyang maluoy nga estilo sa kinabuhi. Ang pagka-masinop sa iyang dili swerte nga asawa nakapugong sa pagkabungkag sa ilang panimalay; pinaagi sa iyang tambag, natabangan niya ang mga anak nga magpabilin sa husto nga dalan. Wala niya gi-kondena ang ilang amahan, aron ang mga anak dili magsugod og pagdumot kaniya o makasinati og emosyonal nga trauma, ug aron usab dili sila madani sa estilo sa kinabuhi nga iyang gisunod. Sa dihang mouli ang iyang bana nga ulahi na kaayo sa gabii, dali ra kaayo niya makapangita og rason sa iyang mga anak: moingon siya nga daghan pa kaayo siya og trabaho. Apan unsa kaha iyang isulti sa dihang sa tunga-tunga sa adlaw, mopakita siya sa balay uban sa iyang kerida? Kabalo ka unsay gibuhat niining tawo nga mahadlok sa Ginoo? Bisan dili siya takos tawgon nga lalaki, kay wala gyud siyay pagbati sa pagkatawo. Motawag siya sa iyang asawa aron mag-order og lain-laing putahe, apan sa hapon moanha siya para sa paniudto uban sa usa sa iyang mga kerida. Ang pobre nga inahan, nga gustong panalipdan ang iyang mga anak gikan sa hugaw nga hunahuna, mainit kaayo siyang midawat kanila. Gipakita niya ang kahimtang nga daw ang asawa sa iyang bana mao diay iyang amiga, ug nga ang iyang bana mibisita lang sa balay sa iyang 'amiga' aron kuhaon siya sa sakyanan ug dalhon aron mabisita sila. Ipadala niya ang mga bata sa lain nga kwarto aron mag-assignments sila aron dili sila makasaksi og bisan unsang dautang eksena, kay ang iyang bana, nga wala magtagad sa mga bata, magbuhat pa gani og dautang pamatasan sa ilang atubangan. Nagpadayon kini adlaw-adlaw. Usahay, moabot siya nga adunay bag-ong pinalangga. Miabot na sa punto nga nangutana na ang mga anak kaniya: 'Ma, pila man ka amiga imo?' 'Ah, kaila ra na sila!' mao iyang tubag. Labaw pa, gihimo siya sa iyang bana nga sama sa usa ka sulugoon—o mas grabe pa. Gitrato siya sa malupigon ug dili makatawo nga paagi. Hunahunaa lang kung giunsa sa niining babaye pag-alagad sa duha ka hayop matag adlaw nga naghatag ug kaulaw sa iyang panimalay, samtang kanunay siyang nagtudlo ug maayong hunahuna sa hunahuna sa iyang mga anak! Apan wala siya'y paglaum nga matapos pa kini nga kasakit, aron masulti niya sa iyang kaugalingon: 'Mudugay pa ko ani gamay ,' ug makapahupay sa iyang gibati. Nagpadayon kini nga bangungot sulod sa daghang katuigan. Bisan pa, tungod kay gitugotan niining malisud nga lalaki ang yawa nga makabaton og daghang gahum ibabaw kaniya, nagsugod siya'g naeksperyensyahan ang makalilisang nga impluwensya sa demonyo. Nagsugod siya og pamatasan sama sa usa ka buang, nawad-an siya og kontrol sa iyang kaugalingon ug nagpasangil sa tanan ug sa tanang butang. Ug unya sa usa ka adlaw, hubog sa kalibog sa unodnong kahinam, nagdagan siya og paspas sa iyang awto ug nahulog sa usa ka bangin. Ang awto nabungkag ug gisi-gisi, ug siya mismo nakasinati og grabeng kadaut. Gidala siya sa ospital, ug pagkahuman sa tanan nilang mahimo, gipauli siya sa mga doktor. Napakulang siya sa lawas. Wala gani usa sa iyang mga kerida ang mibisita kaniya, tungod kay wala na siyay daghang kuwarta, ug nabali ang dagway sa iyang nawong. Bisan pa niana, matinud-anon siyang giatiman sa iyang buotan nga asawa, nga wala gyud siya pahinumdumi sa bisan unsa gikan sa iyang malibog nga kagahapon. Grabe siyang nabalaka, ug kini nakausab kaniya sa espirituhanong paagi. Naghinulsol siya sa tinuod, nangayo og pari nga ipadala kaniya, nagkumpisal, nagkinabuhi nga Kristiyano sulod sa pipila ka tuig, nakakaplag og kalinaw sa sulod, ug namatay nga anaa sa Ginoo. Pagkahuman sa iyang kamatayon, ang iyang panganay nga anak lalaki ang misunod kaniya sa negosyo ug nag-atiman sa pamilya. Ang mga anak sa lalaki nagpuyo sa dakong panaghiusa, tungod kay napanunod nila ang maayong prinsipyo sa ilang inahan. Kini nga babaye usa ka bayani nga inahan. Aron maluwas ang iyang pamilya nga dili mabungkag, ug ang iyang mga anak gikan sa mapait nga kasubo, iyang gisagop ang ilang mapait nga tasa. Iyang gipugngan ang pamilya nga mabungkag, giluwas ang iyang bana, ug nakuha ang iyang kaugalingong ganti sa langit. Ang Diyos maghatag niining babaye sa labing maayong dapit sa Paraiso.

 

Mga bata gikan sa nabungkag nga panimalay

— Geronda, kung ang bana sa usa ka pamilya, nga adunay usa ka matang sa kahuyang, midawat sa iyang sala, nag-angkon niini, apan padayon nga ginadala sa maong kahuyang ug miingon sa iyang asawa: 'Naghatag ko ug kasakit kanimo ug sa mga anak. Mas maayo siguro nga mobiya ko ug, samtang nagpuyo ko layo kanimo, magpadala ko ug kuwarta aron dili ka mag-antos,' unsa ang angay buhaton sa iyang asawa?

— Kung tinuod gayud ang gisulti sa bana, nagpakita kini nga puno siya sa gugma, ug ang iyang asawa angay magpailub. Apan mas maayo nga dili dayon siya motuo sa iyang nadungog. Pasagdi siyang susihon pag-ayo ang maong butang. Kay usahay mahitabo nga ang bana, nga daw tungod sa pagkamaayo, moingon, 'Mibiya ko aron dili ka nako pasakitan,' apan sa tinuod gusto siya mohawa kay na-involve siya sa lain nga babaye.

Ang kaminyoon, nga nakaabot na sa kahimtang nga atong makita karon, nawala na ang kahulugan niini. Nagkagubot ang mga pamilya nga walay klarong hinungdan. Pipila ka adlaw ang milabay, usa ka lalaki nga hingpit nga nalibog miadto aron makakita kanako sa akong kaliva. Sa sinugdanan, duha ka anak ang iyang nakuha gikan sa usa ka kerida. Unya gibyaan niya kini alang sa lain. Nanganak siya og usa ka anak, ug gi-diborsyo siya niini. Pagkahuman ana, nagminyo siya sa ikatulo ka beses. Ang iyang ikatulo nga asawa gi-diborsyo usab ug adunay tulo ka anak: duha gikan sa iyang unang kaminyoon ug usa nga natawo gawas sa kaminyoon. Nakaanaa pa siya og duha ka anak uban niining babayeha. "Hulat lang, hulat lang," giputol nako siya samtang nagpaminaw ko niini tanan. "Busa, pila ka inahan ang tanan niining mga anak, ug pila ka amahan?"

Ug busa, kining mga walay swerte nga mga bata nangamatay. Kadtong labing sensitibo kanila, nga dili makalabang sa kasakit nga dala sa ilang kalisdanan, malunod sa kawad-on sa paglaum, samtang ang uban pa gani magpakamatay. Ang uban mosugod sa pag-inom aron patulon ang ilang kasakit. Ang uban pa mosugod sa paggamit og droga. Ug asa man sila makakuha og kuwarta para niini tanan? Ang labing gamay nga dosis sa heroin nagkantidad og upat ka libo ka drachma. Ang mas dako nga dosis nagkantidad og unom o pito ka libo.[23]

Mao kini ang mga wayward ug walay disiplina nga mga anak sa miaging henerasyon. Unsa kaha ang mahitabo sa uban—kadtong gagmay nga ang ilang ginikanan nagbulag ubos sa balaod sa awtomatikong diborsiyo? Pila kaha ka mga batan-on nga naggamit og droga ang nakalabay sa akong kaliva karong ting-init! Kadaghanan niining mga pobre nga kalag mga bata gikan sa nabungkag nga panimalay. Usa ka batan-on nga lalaki nga baynte-syete anyos ang nag-antos sa kawad-on sa paglaum ug nag-ampo og tabang! Ug kabalo ka, makaila ka dayon sa mga bata gikan sa nabungkag nga panimalay gikan pa sa gilay-on. Naga-andam ko og garapon nga Turkish delight sa bangko duol sa akong kaliva. Ug kung moabot kining mga batan-on, kuha sila og usa ka piraso nga Turkish delight gikan sa garapon ug magsugod dayon og kaon; unya, sa dihang makita ko nilang mogawas gikan sa kaliva paingon sa beranda, sa dili pa gani nila mahuman ang tam-is, mudagan dayon sila aron halukan ko. Naputos ang ilang mga kamot sa icing sugar gikan sa Turkish delight, ug mapilit gyud ko nila! Kini nga mga bata kulang sa gugma ug pagkamalumo. Wala'y kalainan para kanila kung naa ba silay ginikanan o wala. Kung mobalik man ang ilang amahan, molakaw, magpuyo uban kanila o dili — wala gyud mausab para niining mga pobre nga kalag.

 

'Husto' ug 'sayop' sa kinabuhi sa magtiayon

Nakit-an nako nga ang pipila ka espirituhanong amahan mosulti sa mga bana nga nagkasumpaki sa ilang mga asawa: 'Pagpasensya; kini ang krus nga imong madala. Unsa may imong mabuhat? Ganti-an ka sa Diyos tungod sa ingon nga pagkamapailubon." Unya moadto ang mga asawa sa mga espirituhanong amahan, ug ingon pud nila kanila: "Pag-antos, pag-antos, aron madawat nimo ang imong ganti gikan sa Diyos." Sa laing pagkasulti, basin silang duha ang may sala, apan gihikayat gihapon sila sa espirituhanong amahan nga magpailubon. O basin usa sa magtiayon ang may sala, ug ingnon siya sa katekista: 'Pagpailub, pagpailub.' Sa ingon niini, ang bana o asawa nga mao'y hinungdan sa kakulang sa kalinaw sa pamilya mapahupay ang iyang konsensya pinaagi sa paghunahuna nga siya man diay ang nagpailub sa pikas, samtang sa tinuod gipaka-antos niya kini adlaw-adlaw.

Usa ka adlaw, miabot ang usa ka lalaki sa akong payag ug nagsugod og reklamo nga naglisod siya sa iyang asawa. Ang ilang kaminyoon hapit na mabulag. Wala'y usa kanila nga gustong magkita pag-usab. Pareho silang magtutudlo ug adunay duha ka anak. Wala gyud sila mokaon sa balay: pagkahuman sa klase, ang bana mokaon sa usa ka restawran, samtang ang asawa mokaon sa lain. Sa bahin sa mga anak, paliton sila og mga sandwich, ug ang mga pobre nga bata, sa pag-abot sa ilang ginikanan, mangita sa ilang mga bulsa ug bag aron tan-awon unsay gidala nila nga pagkaon! Tinuod gayud kini nga pagsulay para sa mga bata! Labaw pa niana, kini nga lalaki mag-awit sa simbahan; apan ang iyang asawa wala moadto sa simbahan diin siya mag-awit—niadto siya sa lain nga simbahan. Ingon ana ka grabe ang ilang pagdumaan sa usag usa! "Unsaon nako, Padre," ingon niya kanako, "nagbitbit ko og bug-at nga krus. Bug-at kaayo. Adlaw-adlaw adunay saba nga panaglalis sa among balay." "Nakaadto ka ba sa imong confessor?" pangutana nako kaniya. "Oo," tubag niya, "niadto ko. Miingon ang akong confessor: 'Pag-antus lang, pag-antus lang. Nagbitbit ka og bug-at nga krus.'" "Mao na," ingon nako kaniya niadto, "tan-awon nato kinsa ang nagbitbit sa bug-at nga krus. Sugdan nato sa sinugdanan. Sa dihang nagminyo mo, nag-away ba mo ingon ani?" "Dili," tubag niya. "Malipayon kaayo mi nga nag-uban sulod sa walo ka tuig. Gihigugma kaayo nako akong asawa! Girespeto nako siya labaw pa sa Diyos! Unya nahimo siyang lain nga tawo! Nagsugod siya sa pagdaug-daug nako sa iyang mga reklamo, sa iyang pagpangita-pangita og sayop, sa iyang mga katingalahan…" Makatuo ka ana! Girespeto pa gani niya siya labaw pa sa Diyos! "Niadto," ingon nako, "duol dinhi, higala! Busa, girespeto pa nimo ang imong asawa kaysa sa Diyos? Busa kinsa'y pasanginlan karon sa nahitabo nga naa ka sa ingon ani nga kahimtang: ikaw ba o siya? Tungod kanimo nga gikuha sa Ginoo ang Iyang Grasya gikan sa imong asawa." Unya gipangutana nako siya: "Unsa man imong buhaton karon?" "Lagmit magbulag na mi," matod niya. "Basig," pangutana nako, "naa kay lain nga relasyon sa kilid?" "Oo," tubag niya, "naa koy gihunahuna nga modagan uban sa lain nga babaye." "Matin-aw ka!" ingon nako. "Pangandama ang imong kaugalingon! Wala ba ka kahibalo nga ikaw ra gyud ang hingpit nga salarin sa tanan niini? Una sa tanan, kinahanglan nimo hangyoon ang Diyos og pasaylo tungod kay mas gihatagan nimo og pagrespeto ang imong asawa kaysa Niya. Unya adtoa ang imong asawa ug hangyoa siya og pasaylo. Ingna siya: 'Pasayloa ko. Ako ang salarin nga nakaabot ang atong relasyon sa ingon ani nga kahimtang, ug nga ang atong mga anak karon nag-antos.' Unya adto ug ikumpisal ang imong mga sala — ug tahura ang Dios ingon nga Dios, samtang gihigugma nimo ang imong asawa ingon nga imong asawa. Ug makita nimo nga molampos ang tanan para kanimo." Nakapahimo kaniya og maayo ang akong hugot nga pakig-estorya. Nagsugod siya og hilak ug misaad nga mosunod siya sa akong tambag. Wala madugayi, mibalik siya kanako nga puno sa kalipay: "Salamat, Amahan, gisalbar nimo ang among pamilya. Nindot na kaayo ang tanan para namo: para kanako ug sa akong asawa, ug para sa among mga anak." Nakita ba nimo? Siya man ang hingpit nga salarin sa tanan, apan nagtuo siya nga nag-aawit siya og 'grabeng bug-at nga krus'!

Ug ayaw paghimo og pasaylo para sa mga babaye nga moanha sa imong monasteryo aron magreklamo bahin sa ilang mga bana. Sa ingon ana nga mga kaso, wala koy pasaylo para sa bana o asawa. Sa baylo, ginapahunahuna nako silang duha aron hunahunaon pag-ayo ang tanan. Pananglitan, ang usa ka babaye magsugod og reklamo: 'Ang akong bana moinom, moabot ug ulahi sa gabii, mosumpa…' 'Paminawa,' akong tambag kaniya, 'inig-abot niya nga hubog sa gabii, pagmalumo ka kaniya. Kung sugatan nimo siya nga masuko ang nawong ug magsugod ka og reklamo: 'Ngano ka ulahi kaayo?', 'Unsaon man nimo pag-uli ani nga oras?', 'Kanus-a ka man mausab?', 'Unsa kaha ning kapait nga kasakit?', 'Dili na kini bag-o lang, sobra na kini sa usa o duha ka adlaw!', 'ug hangtod kanus-a pa nako kini pag-antos?' — unya ang yawa mohuyop kaniya: 'Buang ka ba gyud, nga dili ka gani makahawa niining buang? Dili ba mas maayo nga molakaw ka ug malingaw-lingaw uban sa lain?' Sa laing pagkasulti, basin sakto ka, apan ang yawa makuha siya gikan sa pikas bahin. Apan kung imo siyang tratuhon nga buotan, magpailub pa og gamay sa kahimtang ug mag-ampo nga dili nimo ipadayag kaniya ang imong mga reklamo, unya, sa diha nga makita niya ang gamay nga kainit ug kahayag gikan kanimo, mopamalandong siya sa iyang pamatasan ug usbon ang iyang mga binuhatan."

Ug unya miabot ang bana ug nagsugod sa iyang kasagarang pakigstorya: "Ang akong asawa sige kog daot, gipabaliw ko sa iyang sige'g reklamo…" "Ay, ikaw," ingon nako, "walay hiya-hiya nga lalaki! Ang imong mga anak ug ang imong dugay nang nag-antos nga asawa nagpaabot kanimo hangtod sa tungang gabii, unya mobalik ka nga hubog, magsugod ka og panumpa!" Kaulaw kaayo nimo! Nangasawa ka ba aron lang pasakitan ang imong pamilya?"

Apan usahay husto ang bana ug ang asawa. Sa usa ka higayon, usa ka grupo sa mga peregrino ang miadto aron makakita kanako, ug gisultihan ko sila kung unsa ka putli si Makrianis.[24] Gikilala siya tungod sa pisikal ug espirituhanong pagkaputli. Pagkadungog niini, usa sa akong mga tigpaminaw mitindog ug misinggit: 'Ayaw pagdani nga himuon usab nimo si Makrianis nga santo!' 'Ngano man,' ingon ko, 'nga dili ko man gani makasugakod?' 'Tungod kay,' tubag niya, 'kaniadto ginabugbog niya ang iyang asawa.'  'Paminawa,' ingon ko, 'isaysay ko kaninyo unsay nahitabo tali kaniya ug sa iyang asawa. Sa matag higayon nga si Makrianis adunay sobra nga sentimo ug adunay balo nga may mga anak nga moanha kaniya, ihatag niya ang kuwarta. Ang iyang pobre nga asawa mosuko ug magsugod og reklamo kaniya.  'Pero ikaw,' ingon siya kaniya, 'naa man kay kaugalingong mga anak. Ngano man nga gihatag nimo ang kuwarta kaniya?' Sa diha, hapakon niya siya ug moingon: 'Naay bana ka nga mag-atiman nimo. Pero kining kabus nga babaye, wala siyay bana. Kinsa may mag-atiman kaniya?' Busa, husto silang duha, si Makrianis ug ang iyang asawa."

Labaw pa, kung ang usa sa magtiayon nagkinabuhi sa espirituhanong paagi, bisan pa kon siya husto, wala siyay katungod nga husto. Kay isip usa ka espirituhanong tawo, kinahanglan niyang atubangon ang kawalay-hustisya sa espirituhanong paagi. Sa ato pa, kinahanglan niyang tratuhon ang tanan sumala sa gikinahanglan sa banal nga hustisya. Kinahanglan siyang maningkamot alang sa makahatag og kalinaw sa uban. Sa katapusan, kung ang usa ka tawo makasala tungod sa kahuyang, aduna siyay mga hinungdan nga makapamenos sa iyang sala. Apan ang ikaduhang tawo — kinsa anaa sa mas maayong espirituhanong kahimtang ug wala magpakita og pagsabot sa una, ni motabang kaniya — mas dako pa gayud ang iyang sala. Kung bisan ang mga espirituhanong tawo motan-aw sa tanang butang sa makalupyong paagi—gikan sa panan-aw sa makalupyong, tawhanong hustisya—asa man kini magdala? Magdala kini kanila sa kanunay nga pagdagan-dagan sa sekular nga mga korte. Mao kini gayud ang hinungdan nga mag-antos ang mga tawo.

 

 

Ikaduhang Bahin.
Mahitungod sa mga ginikanan ug sa ilang mga responsibilidad

Ang mga ginikanan, nga nagdala sa mga bata sa kalibutan ug naghatag kanila og lawas, kinahanglan, kutob sa mahimo, nga palamboon ang ilang espirituhanong pagkabanhaw

 

 

Kapitulo 1.
Mahitungod sa Pagkahimugso sa mga Anak

 

Santo Joachim ug Santa Ana — ang labing mapainubuson nga magtiayon

— Geronda, palihug sulti-a kami og pipila ka butang bahin kang Santa Ana ug San Joaquin, ang mga ninong. Nahisgutan na nimo sila kaniadto…

— Sukad pagkabata, gitagad ko ang Balaang mga ginikanan sa pagtuo uban sa dakong pagrespeto. Gipangayo pa gani nako nga tawgon ko og Joachim sa dihang nisulod ko sa kinabuhi sa monasteryo. Dako kaayo ang utang nato kanila! Ang mga Santo Joachim ug Anne mao ang labing walay pagkamakasarilik nga magtiayon nga nagpuyo. Sila hingpit nga walay kalibutanong kinaadman.

Mao kini gayud ang paagi nga gimugna sa Dios ang katawhan. Ug iyang giplanong matawo ang mga tawo sa parehas nga paagi — nga walay pagbati. Apan pagkahuman sa Pagkahulog, misulod ang pagbati sa relasyon tali sa lalaki ug babaye. Ug sa diha nga mitungha ang usa ka magtiayon nga walay pagbati — sama sa paglalang sa tawo sa Diyos ug sa tuyo sa pagkatawo sumala sa Iyang plano — nanganak ang Labing Balaan nga Inahan sa Diyos: kining Putli nga Binuhat, diin pagkahuman giinkarnar si Kristo. Nahunahuna nako nga mas sayo pa unta miabot si Kristo sa Yuta — kon adunay usa ka putli ug matinahuron nga magtiayon, sama nila San Joaquin ug Santa Ana, nga nagpakita sa Yuta nga mas sayo pa.

Ang mga Romano Katoliko nasayop. Sa pagtan-aw, tungod sa ilang debosyon, nagtuo sila nga ang Inahan sa Dios natawo nga walay orihinal nga sala. Apan wala Siya gi-exempt gikan sa orihinal nga sala ug natawo Siya sa eksaktong paagi nga gituyo sa Dios nga pagkatawo sa mga tawo pagkahuman sa Paglalang. Siya mao ang Tibuok-Putli,[25] tungod kay ang iyang pagpanamkon nahitabo nga walay pakighilawas. Ang Balaang mga Ginikanan nga nagbitbit sa Diyos nag-ampo nga matinud-anon sa Diyos aron hatagan sila og anak. Ug pagkahuman niining pag-ampo, naghiusa sila [ingon bana ug asawa] — dili tungod sa lamanong kahilambigit, kondili tungod sa pagsunod sa Diyos. Nituo ko niini pagkahuman sa usa ka milagrosong hitabo nga akong nasinati sa Bukid Sinai.[26]

 

Pagkawalay sala sa kaminyoon

Ginoo "gihimo ang tanan kaayo nga maayo."[27] Ang lalaki mobati og natural nga pagdani sa babaye, ug ang babaye sa lalaki. Kung wala kini nga pagdani, walay bisan kinsa nga magdesisyon sa pagtukod og pamilya. Maghunahuna ang mga tawo sa mga kalisdanan nga mosunod kanila sa kinabuhi sa pamilya ug sa mga responsibilidad nga may kalabotan sa pagpadako sa mga anak ug uban pang mga butang sa pamilya, ug busa dili na sila mangahas nga magminyo.

Pagkahuman sa Pagkahulog sa mga Unang Tawo, ang uban adunay lima ka porsyento sa kalibutanong kinaadman, ang uban napulo, traynta, ug uban pa. Apan kinsa karon ang makakaplag og mga tawo nga ang ilang kalibutanong kinaadman lima ra ka porsyento — mao kana, mga tawo nga adunay putli ug matinahuron nga kinaadman! Bisan pa man, gihatagan sa Diyos ang tanan og kahigayunan nga makab-ot ang kawalay-pagbati — kon sila mopadayon sa usa ka paningkamot sa gugma.

Ang pagpili sa dalan sa kinabuhi sa magtiayon dili maghatag og rason sa mga minyo nga kalimtan nga ang usa ka tawo dili lang unod kondili usab espiritu. Dili kini angay kalimtan ug tugotan ang kaugalingon [ug ang kaugalingong mga kahiligon] nga magbuang.[28] Kinahanglan maghiusa ang magtiayon sa paningkamot aron mapailalom ang unod sa espiritu. Kung, ubos sa giya sa usa ka espirituhanong amahan, naningkamot ang magtiayon nga mabuhi sa espirituhanong paagi, hinay-hinay silang makasinati og mas labaw nga kalipay — espirituhanong, langitnong kalipay.  Dili na sila mangita og mga kalibugan nga kalipay. Obligado ang magtiayon sa pagpraktis sa pagpugong sa kaugalingon aron dili ipasa ang kalibugan nga tinguha ngadto sa ilang mga anak. Kung ang mga ginikanan daghan og kalibugan nga hunahuna, ang ilang anak magbaton usab og susamang hilig sukad pagkabata. Mahitabo kini tungod kay ang bata manaog niining mga kalibugan nga hunahuna gikan sa iyang mga ginikanan. Sa sinugdan, sama sa tanang pagbati nga napanunod gikan sa ginikanan, ang panghunahuna nga carnal malumo pa ug mahumok, sama sa usa k , usa ka batan-ong nettle nga dili mosilot, ug dali ra nimo mahikap ang mga dahon niini. Apan samtang kini motubo, ang mga dahon niini magsugod na og kasakit. Ingon usab sa karnal nga kinaadman—sa sinugdan, kini mahimong maayohon sa usa ka maayong, maampingong espirituhanong amahan. Bisan pa, kung ang karnal nga kinaadman dili putlon sa sayo pa nga edad, sa diha nga moabot ka sa pagkahamtong, dili kini sayon buhaton.

 

Pantawo nga pangatarungan bahin sa kabubut-on sa Diyos may kalabotan sa pagkahimugso sa mga anak

Ang mga magtiayon nga moanha kanako kasagaran mopadayag sa ilang kabalaka bahin sa pagkaanak ug mangutana sa akong opinyon. Ang uban gustong magka-anak og usa o duha, samtang ang uban gustong magka-anak og daghan. Apan mas maayo nga ihatag nila sa Diyos ang pagdesisyon sa pagkaanak. Ang mga magtiayon angay saligan ang ilang kinabuhi sa Balaang Pag-atiman ug dili maghimo sa ilang kaugalingong mga plano. Kinahanglan tuohan nila nga ang Dios, nga nag-atiman sa mga langgam sa kahanginan, magpakita pa gayud og labaw nga pag-atiman sa ilang mga anak. Nahinumdom ko sa usa ka marinero nga nakigminyo sa dihang napulo'g walo anyos pa siya. Kabus siya, ug gipangasaw-an niya ang usa ka babaye nga gikan sa kabus usab nga pamilya. Nag-abang sila og usa ka matang sa silong ug didto sila nagpuyo nga nagkuyog. Ang iyang asawa usab adunay gamay ra nga sweldo nga trabaho, ug nagpuyo sila nga sobra ka tipid. Hunahunaa lang: imbis nga lamisa, adunay sila'y kahon sa peach, nga sa dili matuod ilang napalit! Unya nanganak sila. Aron mapadako ang ilang mga anak, nagkalisod sila sa adlaw-adlaw. Apan hinay-hinay, nakadato sila ug nagsugod sa maayong pagpuyo.

Aduna'y mga magtiayon nga una sa tanan naningkamot nga masulbad ang tanan nilang ubang problema ug unya pa lang maghunahuna sa pagkaanak. Wala gyud nila tagda ang Diyos. Ang uban nga magtiayon, bisan pa, moingon: "Lisod kaayo ang kinabuhi karon. Mag-anak na lang ta ug usa—igo na kana. Lisod na kaayo magpadako bisan usa ra!' Busa wala na sila magkaanak pa. Wala nila masabti kung unsa kadako ang ilang sala sa paghunahuna sa ingon ani, nga wala magsalig sa Ginoo. Ang Ginoo maloloy-on. Sayon ra Niya hunongon ang paghatag og anak sa magtiayon kung makita Niya nga dili na nila kini makaya pagpadako.

[29]Daghang mga tawo ang gustong magminyo nga wala magsabot nga ang pagkaanaa og mga anak ug ang pagpadako kanila sa Kristohanong pagtuo maoy tumong sa kinabuhi sa magtiayon. Dili gusto sa mga tawo nga daghan ang ilang mga anak aron dili sila mabug-atan sa kalisod, apan nag-atiman gihapon sila og mga iro ug iring sa ilang mga apartment. Gisultihan ko nga karon sa Amerika, imbis nga iro, nagatipig ang mga tawo og mahal kaayo nga mga lahi sa mga piglets sa ilang mga balay. Kining mga piglets magpabilin nga gagmay; dili na sila motubo pa. Espesyal silang gipadaghan aron igo ra ka gamay nga matipigan sa mga apartment. Dili gusto sa mga tawo nga magkaanak kay lisod kaayo sila paliguan ug atimanon. Pero dili ba nila kinahanglan paliguan ang mga baboy? Ang iro, sige — kay magbantay man gani. Pero magbantay ug baboy sa sulod sa balay! Grabe ka daotan nga ideya! Samtang sa Australia, sa[30] , nakakita ko og 'balay-pahulayan' para sa mga iro ug iring. Naay pa gani sementeryo para sa mga alagang hayop didto! Padulong na gyud kini sa usa ka kahimtang diin magpadaghan ang mga tawo og ilaga ug ibutang sila sa lata aron ipakaon sa mga iring, ug magpadaghan og kuneho ug i-butang sila sa lata aron ipakaon sa mga iro! Ug sa samang higayon, adunay uban nga mga tawo nga mamatay sa gutom. Ug hunahunaa lang: kung adunay mopatay ug iro, posible pa gani nga mas dako ang bayad nila kaysa kung mopatay sila ug tawo (syempre, nagdepende usab kini kung kinsa ang tag-iya sa iro). Asa na kita niabot!.. Ang tawo karon mas ubos pa'g bili kaysa iro. Nabigla ko sa gisulti sa pipila ka espirituhanong amahan. Sa usa ka higayon, miabot sa akong selda ang pipila ka peregrino ug nangutana kanako: 'Geronda, naa bay gisulat si San Juan Crisostomo nga ang magtiayon dili dapat magkaanak?' 'Unsa man inyong gipasabot?' nangutana ko nga nabigla. "Asa nimo nadungog ang ingon ana?" "Aw," ingon sila, "si Amahan So-and-so maoy miingon namo." Sa dihang nakigkita ko niining pariha, gipangutana nako siya: "Tinuod ba nga ingon ana imong giingon k ?" "Oo," tubag niya. "Asa man ka kaha nakabasa ana?" — "Gihisgutan kini ni San Juan Crisostomo sa iyang 'Homilía sa Pagkawalay Salà'," matud niya. "Paminawa," ingon ko kaniya. "Wala ko mabasa og ingon ana kang San Juan Crisostomo, apan dili kaha mosulti ang Santo og ingon ana nga mga butang. Siguro lain iyang pasabot. Dad-a ang libro aron makita nako unsay gisulti niini." Gidala niya ang libro ug gipakita kanako ang maong talata. Nagsugod ko og basa ug nakita nako nga gisulat sa Santo ang mosunod: "Karong panahona, mitubo na ang populasyon, ug kamo usab adunay kahigayunan nga mabuhi sa pagkabirhen: dili na sama sa kaniadto, nga kinahanglan sa mga tawo nga magbilin og mga kaliwatan."[31] Sa laing pagkasulti, ang Santo wala mag-ingon, 'Ayaw magkaanak.' Apan kini nga pari gipugos ang iyang kaugalingong panan-aw. Usa ka pari nga adunay teolohikal nga edukasyon, apan nagbubo og ingon ana ka walay pulos nga mga pulong! Gusto niya ipakita nga siya maalamon, nga usa siya ka iskolar sa teolohikal nga panulondon ni Juan Crisostomo, aron siya tan-awon sa mga tawo nga usa ka maayong espirituhanong amahan. Nasayud ka ba unsa ka dakong kadaut nga dala sa ingon ani nga baluktot nga interpretasyon sa mga tawo nga nangita og kalinaw sa hunahuna?

Para sa daghang mga tawo nga nagkinabuhi subay sa kalibutanong pamantayan, nawala na karon ang kahulugan sa pamilya. Busa, ang ingon nga mga tawo dili magminyo, o kung magminyo man, maglikay sa pagpanganak, o patyon ang ilang mga anak pinaagi sa aborsiyon, nga mao ang paglaglag sa ilang kaugalingong kaliwatan. Sa laing pagkasulti, dili ang Dios ang naglaglag sa mga tawo — ang mga tawo mismo ang naglaglag sa ilang kaugalingon. Samtang ang mga magtutuo nga nagbantay sa mga sugo sa Dios makadawat sa Balaang Grasya, kay ang Dios, sa pagkasulti, obligado nga motabang kanila sa mga lisud nga panahon nga atong nasinati karon. Nakita nato ang mga Kristohanon nga adunay pamilya ug nagpadako sa ilang mga anak sa kahadlok sa Dios, bisan pila pa ka daghan ang mga anak nga Ihatag Niya kanila. Ug ang tanan nilang mga anak maayong balanse ug malipayon. Kini nga mga anak usa ka panalangin gikan sa Dios. Motubo sila aron mahimong maayong, mapisan nga mga tawo. Padayon nato nga pangutan-on, 'Unsa kaha ang mahitabo sa kalibutan?' — apan sa samang higayon makita nato nga pinaagi sa grasya sa Dios, usa ka maayong kaliwatan karon ang nagkakusog ug nagdako. Ang Yawa naningkamot sa paglaglag sa tanan, apan ang Maayong Dios naglihok usab. Dili Niya tugotan nga mawala ang atong katawhan sa nawong sa yuta.

 

Kalisdanan sa pagpanamkon

— Geronda, kung ang usa ka dili-Ortodoxa nga babaye walay anak, tugot ba, kung siya mangayo, nga hatagan siya og usa ka sinturon isip panalangin, nga among gihikap sa porma sa krus sa balaang relikya sa Kagalang-galang Arsenius sa Kapadokya?[32]

— Nagtuo ba siya sa gahum sa Santo, o nangita ba siya og tabang pinaagi sa mahikang paagi? Kung nagtuo siya, mahimo siyang magsul-ob og ingon nga sinturon.

Ang pipila ka mga babayeng infertile wala magminyo sa takdang panahon, busa karon nagamit na kanila ang espirituhanong mga balaod.[33] Ang pipila ka mapili nga mga batan-ong babaye magsugod sa pagpili-pili sa mga manliligaw: 'Dili, dili ko ganahan ani, ug kana dili pud angay sa akong gusto.' Sa dihang nagsaad siya sa usa ka batan-ong lalaki nga pakaslan niya siya, ang maong batan-ong babaye sa samang higayon nagtutok usab sa lain; unya gisultihan niya ang una og 'dili', ug gusto na lang niya magpakamatay, imbis nga hunahunaon kini nga usa ka panalangin nga nadani siya kaniya sa wala pa sila magminyo, kaysa pagkahuman.  Er, unsa kaha klase sa pamilya ang matukod sa ingon ana nga babaye? Ug aduna sab mga babaye nga infertile tungod kay nagkinabuhi sila nga gubot ug makasasala sa ilang pagkabatan-on. Aduna usab uban nga tungod sa dili maayong pagkaon ang ilang infertility, kay daghang pagkaon ang adunay daghang kemikal ug hormone.

Aduna usab mga magtiayon nga gusto dayon magkaanak pagkahuman sa ilang kasal. Ug kung madugay ang pagkahimugso sa ilang anak, magsugod sila og kabalaka ug kaguol. Unsaon man nila pagdala og anak sa kalibutan kung sila mismo puno sa kabalaka ug sulodnong kagubot? Dad-on nila ang anak sa kalibutan kung ilang ipahawa ang kabalaka ug sulodnong kagubot ug itudlo ang ilang kinabuhi sa husto nga espirituhanong dalan.

Usahay tinuyo sa Diyos nga maglangan ug dili dayon hatagan og anak ang magtiayon. Hunahunaa kini: sa katapusan gihatagan Niya og anak sa ilang katigulangon ang balaan nga mga ginikanan nga nagbitbit sa Diyos, sila Joachim ug Anne, ug ang balaan nga propeta Zacarias ug Elizabeth, aron matuman ang Iyang walay katapusang plano alang sa kaluwasan sa katawhan.

Ang magtiayon kinahanglan kanunay nga andam modawat sa kabubut-on sa Dios sa ilang kinabuhi. Ang Dios dili gayud mobiya sa bisan kinsa nga mosalig kaniya uban sa pagtuo. Wala kitay gibuhat, apan unsa kadaghan ang gibuhat sa Dios para kanato! Sa ingon ana nga gugma ug pagkamaabiabihon, gihatag Niya kanato ang tanan! Aduna bay bisan unsa nga labaw pa sa gahum sa Dios? Usa ka magtiayon ang adunay lima ka anak, apan sa dihang nangtigulang na ang ilang mga anak, nagsugod na sila og kaugalingong pamilya ug nilayas sa balay. Nabyaan nga nag-inusara ang amahan ug inahan. Busa nagdesisyon sila nga magkaanak pa og usa aron adunay uban kanila sa ilang katigulangan. Ang asawa naa na sa edad nga imposible nang mabuntis, ug sa panan-aw sa tawo, daw dili matuman ang ilang tinguha. Bisan pa niana, dako kaayo ang pagtuo sa magtiayon sa Diyos, ug gipanalanginan sila og usa ka anak nga lalaki nga naghatag kanila og kahupayan sa ilang katigulangon. Ug gipadako usab nila kini hangtod nahimong usa ka maayong batan-ong lalaki.

Ang pagkaanaa og mga anak dili lang nagdepende sa tawo. Nagdepende usab kini sa Diyos. Kung makita nga ang magtiayon nga naglisod sa pagkaanaa og mga anak mapainubuson, dili lang sila hatagan sa Diyos og usa ka anak, kondili panalanginan pa gayud sila og daghang mga anak. Apan, kung makita Niya nga mapadayonon ug makasarili ang magtiayon, dili Niya tugotan ang ilang hangyo tungod kay pinaagi sa pagtugot sa ilang hangyo alang sa mga anak, mosuporta Siya sa ilang pagkamapadayonon ug pagkamakasarili. Kinahanglan hingpit nga isumite sa Diyos ang ilang kaugalingon. Kinahanglan nila isulti: 'Diyos ko, Ikaw ang nag-atiman sa among kaayohan, "Mahitabo ang imong kabubut-on."'[34] Sa ingon ana, matubag ang ilang hangyo. Sa katapusan, matuman ang kabubut-on sa Dios kon moingon kita og 'Mahitabo ang imong kabubut-on' ug, sa pagsalig sa Dios, isugyot nato ang atong kaugalingon kaniya. Apan bisan pa man moingon kita og 'Mahitabo ang imong kabubut-on', sabay usab nato ipugos ang atong kaugalingong kabubut-on. Unsa kaha ang mahimo sa Dios para nato sa ingon ana nga kahimtang?

 

Infertilidad sa magtiayon

— Geronda, usa ka magtiayon ang miadto kanamo. Pareho silang adunay wala pa madayagnos nga porma sa thalassaemia. Nangutana sila kung angay ba silang magkaanak. Gisugyot namo nga mangayo sila og tambag sa ilang espirituhanong amahan.

— Dili mahimong pugngan sa mga espirituhanong amahan ang ingon nga magtiayon sa pagpanganak. Kinahanglan sa mga espirituhanong magtatambag nga palambuon ang pagkamakasil sa ingon nga magtiayon, aron maningkamot sila sa pagpraktis sa abstinensya. Ug, uban sa paghuna-huna, kinahanglan ipakita sa mga espirituhanong amahan kanila ang pagkamalumo.

— Geronda, aduna'y mga magtiayon nga, bisan pa man nga nagkinabuhi sila sa espirituhanong paagi ug gusto unta sila nga makabaton og anak, dili nila kini makab-ot.

— Ang Diyos dili maghatag og anak sa daghang mga tawo aron, pinaagi sa paghigugma sa mga anak sa tibuok kalibutan ingon sa ilang kaugalingon, matabangan niining mga tawo ang pagdala sa ilang espirituhanong pagkabanhaw. Usa ka lalaki wala'y kaugalingong anak, apan sa matag higayon nga mobiya siya sa iyang balay, mudagan ang mga bata gikan sa silingan nga mga balay ngadto kaniya ug palibutan siya sa gugma. Dili nila siya tugutan nga moadto sa trabaho. Makita nimo: Wala gihatagan sa Ginoo kining tawo og kaugalingong anak, apan gipanalanginan Siya siya aron ang tanang mga bata sa silingan maghigugma kaniya sama sa usa ka amahan, samtang siya, sa iyang kaugalingong paagi, mitabang kanila sa espirituhanong paagi. Dili masukod ang mga dalan sa Ginoo.

Sa ubang mga kaso, bisan pa man, dili ihatag sa Diyos sa magtiayon ang mga anak aron sila makadawat og ulila. Nakaila ko og usa ka buotan nga Kristohanong abogado. Sa usa ka adlaw, samtang naa ko sa , ang lungsod diin siya nagpuyo, mibisita ko sa iyang balay. Gidawat niya ko nga puno sa kainit, ug nagpabilin ko uban kaniya sulod sa usa ka adlaw isip bisita. Nakaila usab ko sa iyang asawa. Siya usab matinud-anon sama sa iyang bana. Gikan kaniya nakakat-on ko bahin sa espirituhanong kinabuhi nga gipangulohan sa iyang bana, ug gikan kaniya — bahin sa espirituhanong kahimtang sa iyang asawa.

Sa ulahi nakahibalo ko bahin niining mga tawo gikan sa ubang Kristohanon nga nakaila kanila ug nakadawat og lain-laing buhat sa kaayo gikan kanila. Kining tawo sa Dios nagpraktis og balaod uban sa integridad. Sa dihang nakita niya nga ang akusado tinuod nga usa ka manloloko, dili lang siya misalikway sa pagpanalipod kaniya, apan gisaway pa gyud siya og hugot aron mabalik siya sa husto nga panghunahuna. Sa dihang makita niya nga ang usa ka tawo guilty apan nanghinulsol na, paningkamotan niya nga masulbad ang kaso o masiguro nga mas gaan nga silot ang ipahamtang. Sa dihang makita niya nga usa ka dili matarong nga akusasyon ang gipahamtang sa usa ka pobre nga kalag, iyang kuhaon ang depensa niini nga walay bayad ug paningkamotan nga limpyohan ang ngalan sa maong tawo sa korte. Yano ra kaayo ang kinabuhi niining tawoha, busa ang gamay nga kwarta nga iyang nakuha igo na aron masuportahan ang iyang kaugalingon ug makatabang usab sa mga kabus nga pamilya. Ang panimalay niining debotong abogado usa ka tinuod nga espirituhanong oase sa taliwala sa espirituhanong Sahara sa siyudad nga iyang gipuy-an. Kini usa ka tigumanan sa mga nag-antos, mga kabus, ug mga walay trabaho; moanha usab didto ang mga tawo nga adunay problema sa pamilya. Ug motabang siya sa tanang mga walay swerte, ginasuportahan sila sama sa usa ka buotan nga amahan. Kining tawo adunay mga kaila nga naa sa mga posisyon nga may dakong responsibilidad. Gihigugma ug gipasidunggan siya nila, busa sa dihang motawag siya sa iyang mga kaila nga taas og ranggo aron motabang sa usa ka kabus sa bisan unsang butang o sa panahon sa sakit, walay mosalikway kaniya. Ang iyang asawa naglihok usab sa susama nga paagi. Gitabangan niya ang mga kabus nga bata o mga batan-on nga dili makabayad sa ilang pagtuon. Siya sama sa usa ka inahan para kanila. Apan, sa among pakighinabi, nasulti lang niya nga wala magtuyo: 'Sa wala pa ko kaminyoon, Amahan, nagtudlo ko sa hataas nga eskwelahan. Pagkahuman sa kasal, mibiya ko sa akong trabaho kay nagpasiya ko nga mahimong usa ka maayong inahan. Nangayo ko kang Kristo nga hatagan ko og daghan—bisan baynte—ka mga anak, apan sa kasubo, wala Siya maghatag bisan usa." Unya mitubag ko kaniya: "Ikaw, igsoon, adunay kapin sa lima ka gatos ka mga anak. Ug nagreklamo ka gihapon? Nakita ni Kristo ang imong maayong buot. Ug ganti-on ka Niya niini. Karon, pinaagi sa pagtabang sa daghang mga bata nga matawo pag-usab sa espirituhanong paagi, mas maayong inahan ka kaysa sa kadaghanan. Nalabaw ka pa gani sa tanang mga inahan nga daghan og anak! Ug ang ganti nga imong madawat mas dako pa gayud, kay tungod sa espirituhanong pagkabanhaw, ginasiguro sa mga bata ang ilang kaugmaon sa walay katapusang kinabuhi." Lakip sa uban, nag-ampon kining mga tawo og usa ka batan-ong babaye, nga mao ang ilang gipangalan sa tanang kabtangan nila. Ang ilang giampon nga anak nga babaye nag-atiman kanila sa ilang katigulangon ug, pagkahuman sa ilang paglubong, misulod sa kumbento. Apan sa laing bahin, ang panimalay sa magtiayon mura'g usa ka monasteryo! Didto gihimo ang tanang serbisyo sa simbahan. Sa Vespers ug Compline, ang uban pang mga igsoon ni Kristo nangamuyo uban kanila, samtang ila kining gihimo nga tulo ka magkahiusa sa pag-ampo sa Midnight Office ug Matins. Kining mga bulahan nga tawo mitabang sa daghang nag-antos. Hinaut nga hatagan usab sa Dios og pahulay ang ilang mga kalag.

Mao nga ako moingon nga ang labing maayo ug labing mapuslanong amahan mao ang usa ka lalaki nga, pagkahuman siya espirituhanong natawo pag-usab, motabang sa espirituhanong pagkabanhaw sa mga bata sa tibuok kalibutan, aron masiguro nila ang kaugmaon sa ilang mga kalag sa Paraiso.

— Geronda, ang pipila ka magtiayon nga nag-antos sa kawad-on sa pagkaanakan naghunahuna sa pag-ampon og bata.

— Oo, mas maayo nga ang ingon ani nga mga tawo mag-ampon og bata; dili sila [makasarili] magpadayon sa ilang tinguha nga makabaton og kaugalingong anak. Ang tinguha sa tawo ug ang kabubut-on sa Dios dili kanunay mag-usa.

— Geronda, kinahanglan ba isulti sa mga ginikanang nag-ampon sa ilang anak nga giampon siya sa diha nga moabot na sa usa ka tukmang edad?

Mas maayo nga isulti kini sa bata kung medyo tigulang na siya gamay. Apan ang labing importante mao nga ang mga ginikanang nag-ampon sa bata nagmahal kaniya sa lawom ug tinuod. Aduna'y mga bata nga mas gipangga pa nila ang mga estranghero kaysa sa ilang kaugalingong amahan ug inahan, tungod kay ang ilang ginikanan dili sila pinalangga.

 

Dagkong pamilya

Ang Diyos adunay espesyal nga gugma alang sa dagkong pamilya. Iya silang gihatagan og partikular nga pag-atiman. Sa usa ka dagkong pamilya, ang mga bata makadawat og daghang paborableng oportunidad alang sa himsog nga pag-uswag — basta ang ilang mga ginikanan magpadako kanila sa husto. Ang usa ka bata sa dagkong pamilya motabang sa lain. Ang panganay nga anak nga babaye motabang sa iyang inahan, ang ikaduhang anak mag-atiman sa pinakabata, ug uban pa. Sa laing pagkasulti, ang ingon nga mga anak maghatag sa ilang kaugalingon alang sa usag usa ug mabuhi sa usa ka kahimtang sa paghalad sa kaugalingon ug gugma. Ang pinakabata nagmahal ug nagtahud sa panganay. Ang gugma ug pagtahud natural nga napalambo sa usa ka dagkong pamilya.

Busa, kung usa o duha ra ka anak ang pamilya, kinahanglan kaayo nga mag-amping ang mga ginikanan sa pagpadako kanila. Kasagaran [sa ingon nga gagmay nga pamilya], naningkamot ang mga ginikanan nga masiguro nga dili gyud magkawalay bisan unsa ang ilang mga anak. Ang ingon nga mga anak adunay tanan nilang gustong butang, ug ingon niini, motubo sila nga hingpit nga dili andam sa pag-atubang sa bisan unsa. Pananglitan, usa ka batan-ong babaye—ang bugtong anak sa mga ginikanang dato. Aduna siyay katabang sa balay nga, sa dihang moabot na ang panahon, mag-andam sa lamisa para kaniya, maglimpyo sa iyang kwarto, ug mohimo sa tanang gikinahanglan nga buluhaton sa panimalay. Ang katabang bayran sa iyang trabaho, apan sa samang higayon motubo siya [sa pagka-binuotan], tungod kay nag-alagad siya sa uban. Samtang ang batan-ong babaye nga iyang gina-alagaran, tungod kay wala makat-on og bisan unsa bahin sa paghalad sa kaugalingon, nagpabilin nga usa ka 'putot', usa ka tawo nga wala mapalambo ang pagkatawo. Ginasugyot nako sa mga batan-ong lalaki nga mangasawa og batan-ong babaye nga gikan sa dagkong pamilya, kay ang mga bata nga nagdako sa kalisod naandan na sa paghalad og sakripisyo ug kanunay naghunahuna unsaon pagtabang sa ilang ginikanan. Kini talagsa ra kaayo mahitabo sa mga bata nga nagdako sa maluho nga kinabuhi.

Apan dili lang ang mga bata kondili pati usab ang mga ginikanan sa dagkong pamilya ang adunay mapinanggaon nga kasingkasing. Nahinumdom ko nga sa panahon sa okupasy[35] , usa ka gamay nga batang lalaki sa usa sa mga silingang balay nahimong hingpit nga ulila. Usa ka pobre nga lalaki—ang ulo sa usa ka pamilya nga adunay napulo ka anak—naluoy sa maalamat nga ulila, gidala siya sa iyang panimalay ug gipadako uban sa iyang kaugalingong mga anak. Ug nahibalo ka ba unsa nga mga panalangin ang gipanghatag sa Diyos kaniya pagkahuman! Sigurado nga dili biyaan sa Diyos ang usa ka tawo nga adunay ingon ana ka dako nga kasingkasing nga walay tabang?

Ang usa ka tawo nga daghan og mga anak mahimong makasinati og kalisod sa sinugdanan. Apan ang Diyos dili gayud mobiya kaniya. Pasultihi ko kanimo ang usa ka partikular nga kaso. Sa usa ka higayon, ang ulo sa usa ka pamilya nga adunay unom ka anak nangayo kanako nga mag-ampo aron malumo ang kasingkasing sa mga tawo nga iyang giabangan og balay, aron dili siya nila ipahawa sa kadalanan. Sa kasubo, daghang mga tag-iya sa propyedad nga nagpaabangan sa mga magtiayon nga adunay lima ka iro o iring—nga nagbuhat og hugaw sulod ug palibot sa balay—angay magduha-duha sa pagpaabangan sa dagkong pamilya, kay nahadlok sila nga basin madaut sa mga bata ang ilang kabtangan. Busa kining dili swerte nga amahan sa daghang mga anak hapit na gyud mawad-an og paglaum: usa ka tag-iya sa yuta gipahawa siya sa iyang balay, ang lain dili gyud mopahulam kaniya sa propriedad, ug napugos siya nga maglibot-libot gikan sa usa ka balay ngadto sa lain uban sa iyang mga anak ug mga butang. Aron mapakaon ang iyang pamilya, nagpaningkamot pag-ayo kining lalaki. Wala gani siya nakigsabot sa mga tag-iya sa balay bahin sa abang — igo na unta kaniya nga tugutan lang siya nga puyo sa balay sulod sa pipila ka tuig, aron makapahulay siya gikan sa kanunay nga pagbalhin-balhin. Sa dihang nadungog nako kini, naantig kaayo ang akong kasingkasing para kaniya. "Ayaw pag-undang sa paglaum," ingon nako kaniya. 'Giatiman usab sa Diyos ang imong mga anak. Sa katapusan, Siya ang Magbubuhat nga nagahatag sa mga bata sa labing importante—ang ilang kalag—samtang ikaw ug ang imong asawa, isip kauban sa paglalang sa Diyos, nagahatag kanila sa ilang mga lawas. Busa, mas giatiman sa Diyos ang imong mga anak kaysa sa inyong pag-atiman sa inyong kaugalingon.' Halos duha o tulo ka bulan pa lang ang nilabay, miabot pag-usab kanako kining lalaki nga malipayon kaayo ug miingon: "Dayegon ang Dios, gihatagan ko sa Dios og usa ka balay, ug daghan pa gihapon kog kuwarta nga nahabilin." Gipangutana nako siya unsay nahitabo, ug gisulti niya kanako ang mosunod: "Sa akong pagpauli sa akong baryo, naglingkod ko sa bus stop samtang naghulat sa bus. Usa ka tigbaligya og tiket sa loterya ang miduol kanako ug nagtanyag nga ibaligya kanako og tiket. Ingon usa ka Kristohanon, , dili ko mupalit og tiket sa loterya; gisunod nako kini isip prinsipyo. Busa misalikway ko. Apan, pagkakita nako nga naglakaw na siya, naghunahuna ko nga basin nagkinahanglan gyud siya. Busa gitawag nako siya pagbalik ug gikuha nako ang kuwarta aron bayran ang usa ka tiket sa loterya, bisan wala nako gikuha ang tiket mismo. Apan matinud-anon ang tigbaligya ug dili niya dawaton ang kuwarta nga walay tiket. Nabati pud nako nga nasubo gamay, ug aron matabangan siya, miingon ko: "Sige, hatagi ko ug usa ka tiket; basin kinahanglan pa nako ni." "Hatagi ning tawo og gamay nga kalipay," miingon ko sa akong hunahuna, "ug ako, kay nabali nako ang akong 'lagda', tugoti nga masubo ko gamay – dili man kini dako nga problema." Ug mao nga ang tiket sa loterya nga akong gipalit nahimong mananaog. Nakadaog ko og dako nga kantidad sa kuwarta, nakapalit ko og balay, ug labaw pa, naa pa koy nahibilin nga kuwarta aron atimanon ang akong mga anak. Ug pagkahibalo nako kung asa nagpuyo ang tigbaligya sa lottery ticket, miadto ko sa iyang balay nga walay nakabantay ug gibutang nako sa iyang mailbox ang usa ka sobre nga adunay dakong kantidad sa kuwarta. Nasayud ko nga kung gihatag nako kaniya ang kuwarta sa personal, dili niya kini dawaton." Katingalahan kung giunsa paglihok sa gugma sa Diyos sa mga matinud-anong tawo!

 

Ang aborsyon usa ka grabe nga sala

— Si Geronda, usa ka 40-anyos nga babaye ug inahan sa mga hamtong nga anak, nabuntis ug karon anaa na siya sa ikatulong bulan. Ang iyang bana nagpugos nga ipa-abort ang bata ug naghulga nga biyaan siya kung motanggi siya.

Kung magpa-abort siya, ang iyang ubang mga anak ang magbayad sa silot — pinaagi sa sakit ug kalisdanan. Karon, ginapatay sa mga ginikanan ang ilang mga himsog nga anak pinaagi sa abortos ug mawagtang ang panalangin sa Diyos. Sa karaang panahon, kung matawo ang bata nga masakiton, kini pagabunyagan ug mamatay sama sa gamay nga anghel. Ug wala'y kabalaka bahin sa kapalaran niini pagkahuman sa kamatayon. Ang mga ginikanan nagpabilin uban sa ubang — himsog — nga mga anak, ug nagpabilin kanila ang panalangin sa Diyos. Apan karon ginapatay sa mga ginikanan ang ilang himsog nga mga anak pinaagi sa aborsiyon, samtang pugsan nila nga mapabilin sa kinabuhi ang ilang masakiton nga mga anak. Ang mga ginikanan mobiyahe sa tibuok Inglatera ug Amerika aron tambalan ang ilang masakiton nga mga anak. Busa, gikan sa usa ka henerasyon ngadto sa sunod, ang mga bata nga natawo nagkamenos ug nagkamenos ang kahimsog. Kay bisan pa makatambal ang mga ginikanan sa ilang mga anak ug dili sila mamatay apan magminyo, ang mga anak nga ilang ipanganak mahimo usab masakiton. Nakita ba nimo kung asa kini padulong? Apan kung ang mga ginikanan adunay dili lang usa, kondili daghang mga anak, dili na nila kinahanglan nga moabot pa sa ingon ana ka layo, nga maglibot-libot gikan sa usa ka doktor ngadto sa lain ug sa gawas sa nasud, aron lang mapalugway ang kinabuhi sa usa ka masakiton nga bata. Ang masakiton nga bata moadto sa Dios. Ug moadto Siya kaniya sama sa usa ka anghel.

— Geronda, nabasa nako sa usa ka lugar nga 50 milyones ka aborsyon ang gihimo sa tibuok kalibutan matag tuig,[36] , ug nga 200,000 ka babaye ang mamatay ingon resulta niini.

— Gipamatay ang mga bata tungod kay, ingon nila, kung motubo ang populasyon, wala nay mabilin nga pagkaon para sa mga buhi pa, ug kulangon ang mga tawo sa mga panginahanglan sa kinabuhi. Apan daghan kaayo ang wala magamit nga yuta ug daghan usab kaayong kakahoyan, ug pinaagi sa modernong teknolohiya dali ra kini mapahimulosan, pananglitan, himuon nga tanoman og oliba, nga ikahatag sa mga kabus. Ug walay katalagman nga ang pagputol sa mga kakahoyan magdala og kakulang sa oksiheno, kay ang mga tanom nga kahoy itanom sa lugar sa mga ligaw nga kahoy. Sa Amerika gisunog nila ang trigo, samtang dinhi sa Gresya, ginahilok ang prutas ug uban pang mga ani sa yuta [aron mapugngan ang pagnaug sa ilang presyo]. Samtang sa Aprika, nagkamatay sa gutom ang mga tawo. Sa dihang adunay grabe nga uga sa Abyssinia ug ang mga tawo nangamatay sa kakapoy, nangayo ko sa usa ka tag-iya sa barko nga akong nailhan—nga motabang sa mga tawo sa ingon ani nga kahimtang—nga mangampaw sa mga naglubong og prutas ug gulay sa yuta, , ug hangyoon sila nga kargahan og libre ang usa ka barko niining mga butanga aron kini madala ngadto sa mga nagagutom. Apan bisan unsa pa iyang paghangyo kanila, wala sila motugot.

Pila kaha ka libo ka human nga embryo ang gipatay matag adlaw!  Ang aborsiyon usa ka makalilisang nga sala.  Ang aborsiyon usa ka pagpatay—ug dili lang bisan unsang pagpatay, kondili usa ka labi ka grabeng pagpatay, kay kini naglakip sa pagpatay sa mga bata nga wala pa nabunyagan.  Kinahanglan masabtan sa mga ginikanan nga ang kinabuhi sa tawo magsugod sa higayon sa konsepsyon.

Usa ka gabii, sumala sa kabubut-on sa Diyos, nakasinati ko og makalilisang nga panan-awon. Pagkahuman ana, nasabtan nako unsa gyud ang aborsiyon! Kini mao ang gabii sa Martes sa Bright Week. Sama sa kanunay, nagsiga ko og duha ka kandila ug gibutang kini sa duha ka lata. Kasagaran mosiga kini nga mga kandila samtang natulog ko. Gisiga nako kini alang sa mga nag-antos sa lawas ug kalag — apil nako ang buhi ug ang mga namatay. Ug busa, sa tungang gabii, samtang nag-ampo sa Pag-ampo ni Hesus, nakakita ko og usa ka dako nga uma nga napalibotan sa bato nga pader. Ang uma gitamnan og trigo; ang mga tanom bag-o pa lang nagsugod og pagturok. Nagbarog ko sa luyo sa pader, nagsiga ko og kandila para sa mga namatay ug gibutang kini sa bato nga pader. Sa wala, adunay usa ka walay tubig ug walay kinabuhi nga talan-awon—bato ug bangin lang. Kining talan-awona nagkurog nga walay hunong tungod sa kusog nga ugol, diin naghiusa ang liboan ka makapaguol ug makapahingawa sa kalag nga mga paghilak. Bisan ang labing walay kalooy nga tawo, sa pagkadungog niini, dili magpabiling walay pagbati. Gipanglutos sa mga paghilak ug wala ko masabti unsay nahitabo, nakadungog ko og tingog nga miingon kanako: "Ang usa ka uma nga gipugas og trigo nga wala pa mosugod og bungang-bunga mao ang pahulayan sa mga kalag sa mga patay nga mausab pagkabanhaw. Dinhi, nga nag-uyog ug nagkurog sa makapaguol nga mga paghilak, natago ang mga kalag sa mga bata nga gipatay pinaagi sa aborsiyon." Human nako kini masinati, dili na gyud ko makabawi gikan sa dakong kasakit nga nabati nako alang sa mga kalag niining mga bata. Dili pud ko makahigda aron magpahulay, bisan pa man gikapoy kaayo ko.

— Geronda, aduna bay mahimo aron bawi-on ang balaod nga naglegalisa sa aborsiyon?

— Mahimo kini, apan ang estado ug ang Simbahan kinahanglan molihok aron mahibalo ang mga tawo sa mga sangputanan nga mosangpot sa ubos nga rate sa pagkahimugso. Kinahanglan ipatin-aw sa mga pari sa mga tawo nga ang balaod sa aborsiyon supak sa mga sugo sa Ebanghelyo. Ang mga doktor, sa ilang bahin, kinahanglan mosulti bahin sa mga risgo nga giatubang sa mga babaye nga nagpa-abort. Tan-awa: Ang mga Europeo, nga kaniadto adunay kultura sa husto nga pamatasan, gipasa kini sa ilang mga anak ingon usa ka panulondon. Kita, sa laing bahin, nga kaniadto adunay kahadlok sa Dios, nawala na kini ug wala kitay gibilin nga panulondon para sa umaabot nga mga henerasyon. Mao nga karon gitugotan nato ang aborsyon ug gilegalisar ang sibil nga pakig-uban…

Kung usa ka tawo ang makalapas sa usa ka sugo sa Ebanghelyo, ang responsibilidad nahulog lamang kaniya. Apan kung ang usa ka butang nga supak sa mga sugo sa Ebanghelyo mahimong balaod sa estado, ang kasuko sa Dios mohulog sa tibuok nasud — aron kini disiplinahon.

 

 

Kapitulo 2.
Sa papel sa inahan sa pagpadako sa mga anak

 

Gugma sa Inahan

— Geronda, kaniadto gisultihan nimo kami nga pinaagi sa gugma ang usa ka tawo motubo ug molambo.

— Dili igo ang paghigugma lang sa usa ka tawo. Kinahanglan higugmaon nato ang uban nga labaw pa kaysa sa atong kaugalingon. Ang usa ka inahan higugmaon ang iyang mga anak nga labaw pa kaysa sa iyang kaugalingon. Aron mapakaon ang iyang mga anak, siya mismo magutom. Apan ang kalipay nga iyang nabati mas dako pa kaysa kalipay nga nabati sa iyang mga anak . Ang mga gamay napakabusog sa lawas, samtang ang inahan napakabusog sa espiritu. Nakasinati sila sa pisikal nga kalipay sa pagkaon, samtang siya naglipay sa espirituhanong kalipay.

Ang usa ka batan-ong babaye nga wala pa magminyo mahimong matulog hangtod alas-diyes sa buntag ug magdahom gihapon nga painiton sa iyang inahan ang iyang gatas para sa pamahaw. Sobra siyang tapulan sa pagbuhat og bisan unsang trabaho. Gusto niya nga ihain ra sa pinggan ang tanan. Gusto niya nga motagad kaniya ang tanan sa tanang butang. Aduna siyay mga reklamo batok sa iyang inahan, mga reklamo batok sa iyang amahan, apan siya mismo malingaw sa pagbuhat og walay buhat. Bisan pa adunay gugma sa iyang kinaiyahan nga babaye, kini wala motubo, tungod kay gidawat niya ang tabang ug panalangin gikan sa iyang inahan, amahan, ug sa iyang mga igsoon nga lalaki ug babaye. Apan, sa diha nga siya mismo mahimong inahan, magsugod siya'g kahimong sama sa usa ka self-charging device: mas kusog siya magtrabaho, mas daghan ang iyang kusog mobalik — tungod kay ang gugma kanunay nga naglihok sulod kaniya. Kaniadto, sa diha nga makahikap siya og hugaw, mobati siya og kasuklam-suklam ug hugasan gyud niya pag-ayo ang iyang mga kamot gamit ang mabangong sabon. Apan karon, kung hugawon sa bata ang iyang lampin ug kinahanglan na kini hugasan, mura'g nagkuha siya og mga tam-is nga marmalade! Wala siyay gibati nga pagdumot. Kaniadto, kung mataan siya, kusog niyang ipadayag ang iyang kasuko sa pagkaabala. Karon, kung mokulo ang iyang anak, magpabilin siyang mata sa tibuok gabii, ug wala gyud siya'y kalisud niini. Gitan-aw niya ang iyang bata ug malipay siya niini. Ngano? Kay dili na siya bata. Nahimo na siyang inahan, ug nakabaton na siya og paghalad sa kaugalingon ug gugma.

Kinahanglan usab isulti nga ang inahan nagpakita og mas dako nga gugma ug paghalad sa kaugalingon kaysa amahan, kay ang amahan wala'y daghang kahigayunan sa paghimo og ingon nga mga sakripisyo. Ang inahan nakigbisog uban sa iyang mga anak ug naggahin og mas daghang oras sa pag-atiman kanila kaysa amahan, apan sa samang higayon siya 'narecharge' gikan kanila, gihatag kanila ang tanan niyang makaya. Sa laing bahin, ang amahan dili ingon kaayo maglisod uban sa iyang mga anak sama sa inahan, ug dili usab siya makakuha og kusog gikan kanila; busa, ang iyang gugma dili ingon kadako sama sa gugma sa inahan.

Pila ka inahan ang moanha kanako nga naghilak ug mangayo: 'Amo akong anak, Papa.' Wala ka'y ideya kung unsa sila kabalaka! Bihira ra ka makadungog og lalaki nga moingon: 'Amo ko; ang akong anak naligaw.' Karon lang, usa ka inahan nga adunay walo ka anak ang miadto aron makakita kanako. Uban sa dakong kahadlok, gipahiluna sa kini nga pobre nga babaye ang iyang mga gamayng anak sa usa ka linya aron sila tanan makadawat og panalangin. Talagsa ra kaayo ang amahan nga molihok ingon niini. Ug ang Rusya nakalahutay tungod sa iyang mga inahan. Ang yakap sa amahan — kung walay grasya sa Diyos — uga. Apan ang yakap sa inahan – bisan walay Diyos – puno sa pag-amuma. Ang usa ka anak nagmahal ug nagtahud sa iyang amahan. Apan bisan kini nga gugma sa amahan, napalalom pa sa kalumo ug kainit sa gugma sa inahan.

 

Ang husto nga panglantaw sa pagkawalay anak

Kung ang usa ka babaye nga walay anak dili magbaton og espirituhanong pamaagi sa iyang kahimtang, mag-antos siya. Unsa ko ka-grabe nakigbisog sa usa ka partikular nga babaye nga walay anak! Ang bana niining pobre nga babaye nagbarug sa taas nga posisyon. Tag-iya siya og daghang mga balay nga iyang gi-abang. Dugang pa, aduna silay dako nga balay diin siya nagpuyo uban sa iyang bana, nga nakadawat og dako nga dote gikan kaniya sa panahon sa ilang kaminyoon. Apan ang tanan usa ka karga kaniya: ang pag-adto sa merkado, ang pag-andam sa pagkaon… Ug dili gani siya makaluto. Munglingkod lang siya sa balay, motawag siya sa restawran ug magpa-deliver og lutong pagkaon. Naa man siya'y tanan, apan gilutos siya kay walay bisan unsa nga nakahatag kaniya og kalipay. Munglingkod siya sa balay tibuok adlaw: kining usa dili husto, kining usa dili pud kaayo husto. Kapoy kaayo ang pagbuhat sa usa ka butang, sobra ka bug-at ang pagbuhat sa lain… Unya, nagsugod na og daghan ang iyang hunahuna, ug napugos siya nga mag-inom og tambal. Ang iyang bana nangita og trabaho nga buhaton sa balay aron mapasig-uli ang iyang mood, apan siya, kay wala siya kahibalo unsaon pag-agi sa oras, mitindog lang sa iyang kiliran samtang nag-igo sa shower. Siyempre, napahasol na gyud niya ang pobre nga lalaki: kay sa ibabaw sa tanan, kinahanglan pa man niya mahuman ang iyang trabaho! Sa dihang nakaila ko niya, gitagaan nako siya og tambag: "Ayaw paglingkod sa balay tibuok adlaw! Maburot gyud ka ana! Adto ka sa ospital, bisitaha ang mga masakiton…" "Pero asa man ko paingon, Amahan?" tubag niya. "Makahimo ba gyud ko ana?" "Mao ni," ingon ko, "buhaton nimo kini: sa takna sa pagbasa sa unang oras, basa-a kini; unya, sa husto nga panahon, basa-a ang ikatulong oras, ug uban pa.[37] Idugang pud ang usa o duha ka busog…" "Dili nako kaya," tubag niya. "Aw, mao na," ingon ko, "unya, pagbasa kaayo sa Mga Kinabuhi sa mga Santo." Gisugo nako siya nga basahon ang kinabuhi sa tanang babaye nga nahimong santo, sa paglaum nga adunay butang nga iyang mabasa nga makahikap sa iyang kalag ug makatabang kaniya. Sa dakong kalisod, nadala nako siya pag-usab sa husto nga dalan aron dili siya matapos sa mental asylum. Kining babaye gipabagsak gyud ang iyang kaugalingon hangtod nahimong hingpit nga guba. Usa ka kusgan nga makina, apan ang lana niini medyo nangigisi.

Sa tanan niini gusto nakong ipasabot nga mamala ang kasingkasing sa usa ka babaye kung ang gugma nga anaa sa iyang kinaiyahan walay paagi nga mapadayag. Tan-awa lang: ang usa ka babaye mahimong adunay lima, unom, o bisan walo ka anak. Ang pobre nga babaye tingali wala'y bisan usa ka sentimos sa iyang ngalan, apan malipayon siya. Nagbaton siya og mahimayaong pagkamaabiabihon ug maisugong paglahutay. Ngano? Kay nakakaplag siya sa iyang katuyoan.

Usa ka partikular nga insidente ang nagpabilin sa akong hunahuna. Ang usa nakong kaila adunay duha ka igsoon nga babaye. Ang usa minyo sa sayo pa kaayo ug daghan siya og mga anak. Kining babaye gipahinungod ang iyang kinabuhi sa uban. Lakip sa uban, isip mananahi siya, nagpanahi og mga sinina ug pinaagi niini naghatag og limos sa mga kabus. Niadtong adlawa miadto siya ug miingon kanako, 'Naa na gani koy mga apo karon!' Nagkurog ang iyang kasingkasing sa kalipay. Ang iyang lain nga igsoon nga babaye, bisan pa, wala gayud magminyo. Apan wala siya makab-ot og espirituhanong kaayohan gikan sa iyang walay kabalaka nga kahimtang. Grabe kaayo ang iyang kahimtang! Mas maayo nga dili na nato pangutan-on kung giunsa siya nagkinabuhi… Gilauman niya nga ang iyang tigulang nga inahan ang mag-atiman kaniya, ug nagreklamo pa gani siya nga dili kini buhaton sa inahan niya sa husto ug masigasig nga paagi. Nakita nimo? Wala siya nahimong inahan, busa wala gyud mausab ang sulod niya. Bisan pa, pinaagi sa pagtabang sa mga nanginahanglan, mahimo unta niyang ipraktis ang gugma nga naa na daan sa kinaiyahan sa usa ka babaye, ug makabenepisyo pa gani siya niini. Apan wala niya kini gibuhat.

Mao nga nagaingon ko nga kinahanglan maghalad og sakripisyo ang usa ka babaye. Ang lalaki — bisan pa man kung dili niya palamboon ang gugma sa iyang kaugalingon — wala'y partikular nga kadaut nga iyang masinati. Apan ang babaye nga adunay gugma apan wala kini giya sa husto nga direksyon sama sa makina nga gisiga apan, tungod kay kulang sa hilaw nga materyales, nagpabilin nga walay buhat, nag-uyog sa kaugalingon ug sa uban.

 

Ang paglahutay sa usa ka inahan

— Geronda, sa usa sa iyang mga sulat ngadto sa mga madre, gihangyo ni Santo Nektarios sa Aegina sila nga dili kalimtan nga sila mga babaye, ug nga sundon ang mga balaang babaye imbis nga ang mga balaang lalaki.[38] Ngano man nga ingon ani ang gisulti sa Santo? Tingali tungod kay kulang ang mga babaye sa paglahutay?

— Kang kinsa? Kulang ba sa kusog kining mga babaye? Natingala gyud ko sa kadako sa ilang kusog! Pagkahuman sa tanan, pito ka ugat sila! Ang lawas sa babaye mahimong mas huyang kaysa sa lalaki, apan aduna siyay kusgan nga kasingkasing, ug pinaagi niini, aduna siyay kusog nga molabaw pa sa kusog sa lalaki. Oo, ang lalaki adunay pisikal nga kusog, apan kulang siya sa kasingkasing nga anaa sa babaye. Sa usa ka higayon, nagtan-aw ko sa usa ka iring nga misulod sa akong payag uban sa iyang mga kuting. Payat kaayo siya; makabilang nimo ang iyang mga tadyaw. Usa ka adlaw, misulod sa akong bakuran ang usa ka dako nga iro pangayam. Si Kurd – mao kana ang ngalan sa iring – midagan dayon, samtang ang iring nag-andam sa pakig-away, gipilo ang iyang likod, nagpahimutang og hulag nga makalilisang ug andam na molukso sa iro. Nabigla gayud ko: asa kaha niya nakuha ang ingon ana ka kaisog! Makita nimo: iyang gipanalipdan ang iyang mga kuting.

Ang usa ka inahan nag-antos ug nagtrabaho hangtod sa iyang bukog, apan wala siya makasinati og kasakit o kakapoy. Gipugos niya ang iyang kaugalingon sa pagtrabaho, apan tungod kay gihigugma niya ang iyang mga anak ug ang iyang panimalay, ginabuhat niya ang tanan uban sa kalipay. Ang usa ka tawo nga naghigda lang sa tibuok adlaw mas dali kapoyon kaysa kaniya. Nahinumdom ko sa dihang gagmay pa kami, kinahanglan pa sa among inahan nga mangkuha og tubig gikan sa layo, magluto, maghurno og pan, maglabada, ug labaw pa niana, magtrabaho pa siya sa uma. Ug labaw pa sa tanan, wala kami, ang mga anak, naghatag kaniya og kalinaw: kung mag-away kami sa among kaugalingon, ang iyang daghang buluhaton ug mga kabalaka nadugangan pa sa dugang karga nga magsilbi siya nga huwes! Apan moingon siya: 'Katungdanan ko ni. Kinahanglan nakong buhaton kini tanan ug dili magreklamo.' Tinud-anay ug buotan ang iyang pag-ingon niini. Gihigugma niya ang iyang panimalay, gihigugma niya ang iyang mga anak, ug wala gyud siya kapoy sa iyang mga buluhaton ug kabalaka. Gibuhat niya ang tanan gikan sa tibuok niyang kasingkasing, uban sa kalipay.

Sa paglabay sa mga katuigan, mas nahigugma pa gyud siya sa iyang panimalay. Dili na siya ingon ka batan-on sama sauna; apan bisan pa niana, naghalad siya sa mas daghan pa nga bahin sa iyang kaugalingon aron atimanon usab ang iyang mga apo. Nagkagamay na gyud ang iyang kusog, apan gihimo niya ang tanan niyang katungdanan uban sa tibuok kasingkasing, ug ang iyang kusog milabaw pa gani sa kusog sa iyang bana, ug sa kusog nga iyang gipanag-iya sa iyang pagkabatan-on.

— Kabalo ka, Geronda, bisan pa masakiton sila, mas kalma gihapon ang mga babaye kaysa sa mga lalaki.

— Kabalo ka unsa ang problema dinhi? Ang inahan nakasinati na sa daghang higayon nga masakiton ang iyang kaugalingong anak, busa nasayud siya unsa ang sakit; daghan siya og kasinatian niini. Nahinumdom siya pila ka beses misaka ang temperatura sa iyang gamay ug pila ka beses kini nahulog. Nakita na niya ang tanang klase sa kahimtang: pananglitan, kung giunsa pagbangon sa bata nga naglisod sa pagginhawa o nawagtangan sa hunahuna sa diha-diha dayon pagkahuman niya kini hinay-hinay nga tapikan sa pisngi. Ang lalaki wala makakita ani tanan, ug wala siya'y ingon ana nga kasinatian. Busa, sa dihang makamatikod siya nga nisaka ang temperatura sa bata o nangitngit ang nawong niini, mahadlok ang lalaki ug masamok: 'Mamamatay na ang bata! Unsa kaha nato buhaton karon? Tawagi dayon nato ang doktor!'

 

Pagbuntis ug pagpasuso

Ang pagpadako sa usa ka bata magsugod sa panahon sa pagbuntis. Kung ang inahan nga nagbitbit sa bata sa iyang tiyan nabalaka o nasuko, ang fetus sa iyang tiyan nabalaka usab. Ug kon ang inahan mag-ampo ug magkinabuhi sa espirituhanong paagi, ang bata sa iyang sabakan mahimong balaan. Busa, samtang nagdadalangtao, ang babaye angay mag-ulit-ulit sa Pag-ampo kang Hesus, mobasa sa mga bahin sa Ebanghelyo, mag-awit og mga himno sa simbahan, ug ipahilum ang iyang kalag. Apan kinahanglan usab nga magmatngon ang iyang mga hinigugma, aron dili siya masamok. Sa ingon niini, ang bata nga matawo mahimong usa ka balaan nga bata, ug ang mga ginikanan dili na mag-atubang og bisan unsang kalisdanan uban kaniya — dili samtang gamay pa siya, ni sa diha nga motubo na siya.

Unya, sa diha nga matawo na ang bata, ang inahan angay magpasuso kaniya — mas dugay, mas maayo. Ang gatas sa inahan nagpalig-on sa panglawas sa mga bata. Sa pagpasuso, ang mga bata makadawat og labaw pa sa gatas: ilang masuhop ang gugma, pagkamalumo, kahupayan ug pagbati sa seguridad, ug pinaagi niini motubo sila nga mahimong mga tawo nga lig-on ang kinaiya. Apan, dugang pa, ang pagpasuso makatabang usab sa inahan mismo. Kung ang mga inahan dili magpasuso sa ilang mga anak, mahimong motumaw ang mga abnormalidad sa ilang lawas, nga mahimong mosangpot sa [kanser] ug pagtangtang sa suso.

Sa karaang panahon, kung adunay gatas ang inahan, makapapasuso siya sa iyang kaugalingong anak ug sa anak sa iyang silingan. Apan karon, daghang mga inahan ang naglisod sa pagpapasuso bisan sa ilang kaugalingong mga anak. Ang inahan nga walay buhat ug dili magpasuso sa iyang anak, ipasa usab niya kaniya ang 'germs' sa kawalay buhat ug katamaran. Sa nangagi, ang lata sa kondensadong gatas adunay hulagway sa usa ka inahan nga nagkupot og bata sa iyang mga bukton, apan karon nagpakita kini og usa ka 'inahan' nga nagkupot og mga bulak! Dili magpasuso ang mga inahan sa ilang mga anak, busa ang mga bata motubo nga walay kahupayan. Kinsa may mohatag kanila og pagkamalumo ug gugma? Usa ka lata sa gatas sa baka? Ang mga bata mosuso sa usa ka utong nga nakataod sa usa ka 'bugnaw' nga botelyang salamin, ug ang ilang mga kasingkasing, mosamot usab kabugnaw. Ug unya, samtang sila motigulang, mangita usab sila og kahupayan sa usa ka botelya — sa mga bar. Aron kalimtan ang ilang sulod nga kagubot, mosugod sila og inom ug mahimong alkoholiko. Kung ang mga bata dili makadawat og pagkamalumo para sa ilang kaugalingon, , dili pud sila adunay igong pagkamalumo nga ipasa sa ilang kaugalingong mga anak. Busa ang usa ka butang mosangpot sa lain. Ug unya moanha ang mga inahan ug mosugod og pagpakiluoy: 'Amo ko pag-ampo, Amahan! Nawala na ang akong anak.'

 

Usa ka nagtrabaho nga inahan

— Geronda, angay ba magtrabaho ang usa ka babaye?

— Ug unsa man ang giingon sa iyang bana bahin niini?

— Gibilin niya kini kaniya.

— Dili sayon para sa usa ka babaye nga basta na lang biyaan ang iyang trabaho ug ihatag ang iyang kaugalingon sa pag-atiman sa iyang mga anak kung nakat-on siya sa wala pa magminyo. Apan, ang usa ka babaye nga wala makat-on ug nagbuhat og yano nga trabaho makabiya niini nga walay kalisud.

— Geronda, sa akong hunahuna, kung ang usa ka babaye walay anak, mapuslanon para kaniya ang pagtrabaho.

— Busa, nagpasabot ka ba nga kung wala siyay anak, kinahanglan lang siya mogawas aron magtrabaho? Sa katapusan, daghan pa man siya'g mahimo. Siyempre, kung naa siyay anak, mas maayo nga magpabilin siya sa balay. Kung dili, unsaon man niya pag-atiman kanila?

— Geronda, daghang mga babaye ang nagaingon nga napugos sila sa pagtrabaho kay dili na nila makaya nga makabayad sa ilang mga gasto.

— Dili nila makatagbaw ang ilang panginahanglan kay gusto sila og telebisyon, video recorder, awto ug uban pa. Mao nga kinahanglan sila magtrabaho, ug ang resulta, ilang pasagdan ang ilang kaugalingong mga anak ug mawala sila kanila. Kung ang amahan ra ang magtrabaho ug magkontento ang pamilya sa gamay, dili unta maglungtad kini nga problema. Apan tungod kay pareho nga nagtrabaho ang bana ug asawa — tingali tungod kay kulang sila og kuwarta — nabahin-bahin ang pamilya ug mawala ang tinuod nga katuyoan niini. Unsa na lang ang mabilin nga buhaton sa mga anak pagkahuman ana? Kung ang mga inahan magkinabuhi nga yano, dili sila magpaningkamot hangtod sa katapusan sa ilang kusog, ug malipayon ang ilang mga anak. Usa ka lalaki nakahibalo og pito ka langyaw nga pinulongan, samtang ang iyang asawa naningkamot kaayo aron makat-on og upat. Naghatag usab siya og pribadong leksyon ug, aron mapadayon ang iyang kaugalingon sa trabaho, nagpuyo siya sa pag-inom og mga tableta. Ang mga anak niining magtiayon natawo nga himsog apan mitubo nga dunay sakit sa pangisip. Sa ulahi, nangayo sila og 'tabang' sa mga psychoanalyst… Maong tambag nako sa mga inahan nga pasayonon ang ilang kinabuhi aron makahatag sila og daghang oras sa ilang mga anak nga nanginahanglan kanila. Lain na ang istorya kung ang usa ka inahan adunay buhat sa balay nga iyang puwede buhaton kung kapoy na siya sa pag-atiman sa mga anak. Samtang naa sa balay, ang inahan makabantay sa iyang mga anak ug makahimo pa og laing buluhaton. Kini makatabang sa pamilya nga malikayan ang daghang problema.

Karong panahona, ang mga bata nagutom sa gugma sa inahan. Apan wala gani sila makat-on sa ilang kaugalingong sinultian, kay ang ilang mga inahan naggahin og tibuok adlaw sa trabaho, ug biyaan ang mga bata sa pag-atiman sa mga estranghero — kasagaran langyaw nga mga babaye. Ang mga bata sa ampunan, diin taliwala sa mga tig-atiman mahimong adunay usa ka babaye gikan sa Kristohanong kapatiran nga nagpanumpa sa pagkamahigawa ug nagpakita kanila bisan gamayng pagkamabuotan, naa sa kahimtang nga libo ka beses nga mas maayo kaysa sa mga bata nga gibyaan sa ilang ginikanan aron atimanon sa mga babaye nga gibayran aron mag-atiman kanila! Ug kabalo ka ba unsa ang sangputanan niini tanan? Nagpasabot kini nga kung ang bata walay usa ka inahan, naa siyay daghang mga yaya!

 

Mga buluhaton sa panimalay ug espirituhanong kinabuhi sa usa ka inahan

— Geronda, unsaon man sa usa ka asawa sa panimalay pag-organisar sa iyang mga buluhaton ug responsibilidad aron makapangamuyo usab siya? Unsa ang angay nga balanse tali sa trabaho ug pag-ampo?

— Kasagaran, ang mga babaye kulang sa pagka-moderado sa ilang mga kalihokan. Kanunay silang ganahan magdugang pa ug daghan sa ilang mga buluhaton ug kabalaka. Tungod sa ilang dagkong kasingkasing, malampuson unta sila sa pagdumala sa 'panimalay' sa ilang kalag, apan sa baylo, ilang gisayang ang ilang kasingkasing sa mga gamayng butang. Hunahuna-a, pananglitan, nga adunay kita usa ka baso nga gidekorasyonan sa matahum nga mga pattern, mga guhit ug uban pa. Kung wala kini gidekorasyonan sa maong mga guhit, dili kini makababag sa pagtuman sa katuyoan niini. Apan, mosulod ang mga babaye sa usa ka tindahan ug magsugod sa pagpasabot sa tindero: "Dili, dili, kinahanglan nga mosaka ang mga guhit hangtod dinhi, ug dili ingon ana pagdibuho, kundili ingon ani." Ug kung adunay gamay nga bulak nga gipintalan niini, malipay gayud ang ilang kasingkasing! Sa ingon ani, ginasayang sa usa ka babaye ang tibuok niyang potensyal. Rara ra kaayo ka makakita og lalaki nga motagad sa ingon ani nga mga butang. Pananglitan, ang lampara sa iyang lamesa: kung kayumanggi o itom kini, dili gani kini mapansin sa lalaki. Ang babaye, sa laing bahin, gusto og nindot; malipay siya ug mohatag og gamay nga bahin sa iyang kasingkasing alang sa maong katahum. Mohatag pa siya og laing bahin sa lain niyang makita nga 'nindot', apan unsa na lang ang nahabilin para kang Kristo? Pagnganga ug kakapoy sa pag-ampo. Mas molayo ang kasingkasing sa babaye gikan sa mga matahum nga butang, mas moduol kini kang Kristo. Ug kung ang kasingkasing ihatag kang Kristo, kini adunay dakong gahum! Niadtong miaging adlaw nakaila ko og usa ka babaye nga hingpit nga nagsalig sa Diyos. Makita nimo ang usa ka matam-is nga kalayo nga nagdilaab sa sulod niya! Giatubang niya ang matag buluhaton uban sa dakong kadasig. Sa una, kining babaye usa ka hingpit nga makalibutanong tawo, bisan pa buotan ang iyang kinaiyahan, ug sa usa ka higayon misiga ang usa ka siga sa iyang kalag. Gihaboy niya ang tanan niyang bulawan nga alahas ug maluho nga sinina. Karon nagpuyo siya sa katingalahang pagkasimple! Naningkamot siya, nagbuhat og espirituhanong buhat sa iyang kaugalingon. Puno sa paghalad sa kaugalingon ang iyang mga lihok! Nakaabot na siya sa punto nga 'masina' ug 'mapaninggit' sa mga santo — sa labing maayong kahulogan sa pulong. Kabalo ka ba pila ka rosaryo ang iyang gipasa-pasa sa iyang mga tudlo sa pag-ampo, unsang mga pag-ayuno ang iyang gihimo, pila ka oras ang iyang gihatag sa pagbasa sa Salmo!… Katingalahan gayud kini! Ang pagkamakasapa nahimong iyang pagkaon karon.

— Geronda, usa ka inahan miingon kanako: 'Makapoy kaayo ko ug dali ra kaayo ko mapul-an. Dili nako mahuman ang akong mga buluhaton sa balay, ug wala na koy oras para sa pag-ampo.'

— Aron makabaton siya og oras sa pag-ampo, kinahanglan niyang pasayonon ang iyang kinabuhi. Pinaagi sa pagkasimple, daghan kaayong makab-ot sa usa ka inahan. Ang usa ka inahan adunay katungod nga moingon 'Gikapoy na ko' kung iyang gipasayon ang iyang kinabuhi ug nagpaningkamot lang tungod kay daghan siya og mga anak. Apan, kung iyang usikan ang iyang oras sa pagpaningkamot nga himuon nga katingalahan ang iyang panimalay alang sa mga estranghero, unsa may masulti? Ang uban inahan, nga gusto nga ang matag butang sa ilang panimalay hapsay sa husto nga lugar, nagpugos ug 'nagpugong' sa ilang mga gamay pinaagi sa dili pagtugot kanila nga ibalhin ang lingkoranan o unlan gikan sa lugar. Gipugos nila ang ilang mga anak nga mabuhi subay sa lagda sa disiplina nga militar, ug busa ang mga bata nga natawo nga hingpit nga normal, sa kasubo, motubo nga dili na kaayo normal. Kung makita sa usa ka makatarunganong tawo nga sa usa ka dagkong pamilya ang matag gamit naa sa husto nga lugar, mouyon siya nga tingali ang mga anak adunay kakulian sa pangisip, o ang inahan, nga malupigon ug despotiko, nagpugos kanila sa pagsunod sa disiplina sa militar. Sa ikaduhang kaso, nagpuyo ang kahadlok sa kasingkasing sa mga bata, ug kini nga kahadlok maoy hinungdan nga sila maglihok sa disiplinadong paagi. Sa usa ka higayon, nasulod ko sa usa ka balay diin daghan kaayong mga bata. Nalipay kaayo ko sa mga bata-bata nga binuang sa gagmay, nga nagbungkag sa kalibutanong kahusay nga nagmando: 'ang tanan sa ilang tukmang lugar.' Kining 'kahusay' mao ang labing dako sa tanang kagubot, nga dako kaayo og pag-ubos sa kusog sa mga modernong tawo.

Sa nangagi, wala pay espirituhanong mga libro, ug ang mga inahan dili makapuno sa ilang oras o makakaplag og kahupayan pinaagi sa pagbasa. Karon, daghang mga libro sa mga Amahan sa Simbahan ang naipatik, kadaghanan niini gihubad sa modernong pinulongan, apan, sa kasubo, kadaghanan sa mga inahan [molabay lang niining tanang bahandi ug] mogahin sa ilang oras sa mga walay pulos nga butang o [permi] magtrabaho aron lang makabayad sa ilang mga gasto.

Imbis nga istrikto ug pedantiko siyang magpaningkamot sa mga buluhaton sa balay — nga walay kalag — mas maayo nga magpokus ang inahan sa pagpadako sa iyang mga anak. Pasultihi sila bahin kang Kristo ug basaha kanila ang mga kinabuhi sa mga Santo. Sa samang higayon, kinahanglan usab niyang limpyohan ang iyang kaugalingong kalag — aron siya usab mosidlak sa espirituhanong kahayag. Ang espirituhanong kinabuhi sa usa ka inahan, sa dili matagad ug hilom nga paagi, makatabang usab sa pag sa mga kalag sa iyang mga anak. Sa ingon niini, malipayon nga mabuhi ang iyang mga anak ug siya mismo malipayon, kay anaa si Kristo sa sulod niya. Kung ang usa ka inahan dili gani makakita og panahon aron mosulti sa 'Balaang Dios', unsaon man pagkabalaan sa iyang mga anak?

— Geronda, unsa ang angay buhaton kung ang usa ka inahan daghan og mga anak ug daghan kaayong buluhaton?

— Dili ba siya makapangamuyo samtang nagbuhat sa mga buluhaton sa balay? Gitudloan ko sa akong inahan sa Pag-ampo ni Hesus. Sa dihang mga bata pa kami ug nakabuhat og kalingawan, ug hapit na siya masuko, madungog nako siya nga magsugod sa pag-ampo sa kusog: 'Ginoong Hesukristo, kalooy-a ako.Samtang iyang gibutang ang pan sa hurno, moingon ang akong inahan: "Sa ngalan ni Kristo ug sa Labing Balaang Inahan sa Dios." Samtang nagmasa sa harina ug nag-andam sa pagkaon, kanunay usab siyang nag-ampo sa Pag-ampo kang Jesus. Sa ingon niini, gipabalaan niya ang iyang kaugalingon, ang pan ug pagkaon nga iyang giandam, ug ingon usab kadtong mokaon niini.

Pila kaha ka mga inahan, nga nagkinabuhi sa balaan nga paagi, ang ilang mga anak nabalaan usab! Pananglitan, ang inahan sa tigulang Hadji-Georgy. Bisan ang gatas niining bulahan nga inahan, nga nagpasuso sa iyang sanggol nga si Gabriel — mao kini ang ngalan sa tigulang Hadji-Georgy sa kalibutan — asketiko ang kinaiya. Kini nga babaye nanganak og duha ka anak, ug pagkahuman niini, siya ug ang iyang bana nagpuyo sa pagkabalaan, naghigugmaay sama sa magsoon nga lalaki ug babaye. Sukad pagkabata, ang inahan ni Hadji-Georgy nailhan tungod sa iyang espirituhanong pagka-asketiko, kay ang iyang igsoon nga babaye usa ka madre ug usab usa ka asketiko. Kanunay siyang mibisita sa iyang igsoon nga madre ug bisan pagkahuman siya nakaminyo, mobalik gihapon siya aron makita siya uban sa iyang mga anak. Ang amahan ni Gabriel usa usab ka matinud-anong tawo. Siya usa ka negosyante busa kadaghanan sa iyang oras gigugol niya layo sa balay. Tungod niini, nakabaton ang iyang inahan og paborableng kahigayunan nga mabuhi sa yano nga paagi, nga walay kabalaka o pag-alboroto sa daghang butang,[39] nga madala ang iyang anak nga lalaki ug motambong, kauban ang ubang mga babaye, sa Pagbantay Tibuok Gabii, nga usahay ginahimo sa mga langob ug usahay sa nagkalain-laing kapilya. Mao nga, sa ulahi, nakaangkon ang iyang anak og ingon ana ka taas nga lebel sa pagkabalaan.[40]

Ang pagkamapainubsanon sa usa ka inahan dako kaayo'g kahinungdanon. Kung ang inahan mapainubsanon ug mahadlok sa Diyos, molihok nga hapsay ang tanan sa panimalay. Nailhan nako ang mga batan-ong inahan nga nagdan-ag ang ilang nawong, bisan pa man wala silay makuha nga tabang gikan sa bisan asa. Sa dihang magkuyog ko sa ilang mga anak, masabtan nako ang kahimtang sa ilang mga inahan.

 

 

Kapitulo 3.
Mahitungod sa Katungdanan sa mga Ginikanan sa Pagpadako sa ilang mga Anak

 

Kinahanglan saligan sa mga ginikanan ang ilang mga anak sa Diyos

Gihatagan sa Diyos ang unang mga tawo—si Adan ug si Eba—sa dakong panalangin nga mahimong Iyang kauban sa paglalang. Ang mga ginikanan, mga lolo ug lola, ug mga apohan, sa ilang bahin, usab mga kauban sa paglalang sa Diyos, tungod kay sila nagahatag sa ilang mga anak og lawas.

Ang Diyos, kung pwede lang isulti sa ingon ana, obligado nga mag-atiman sa mga bata. Sa dihang ang usa ka bata makadawat sa Bawtismo sa Espiritu Santo, ang Diyos magtudlo og usa ka Anghel nga Manalipod aron bantayan siya. Sa ingon niini, ang bata gipanalipdan sa Diyos, sa iyang Anghel nga Manalipod, ug sa iyang mga ginikanan.

Ang guardian angel kanunay nga naa duol sa bata ug motabang kaniya. Samtang nagkadako ang bata, mas mapagaan ang mga ginikanan sa ilang mga responsibilidad. Kung mamatay ang mga ginikanan, ang Diyos — gikan sa kahitas-an ug duol — ug ang guardian angel, nga naa duol, magpadayon sa pagbantay sa bata sa tanang panahon.

Ang mga ginikanan kinahanglan maghatag og espirituhanong giya sa ilang mga anak samtang batan-on pa sila, kay kon batan-on pa sila, gagmay pa ang ilang mga kakulian ug dali ra kini matul-id. Sama sila sa bag-ong patatas, nga dali ra matangtang ang panit basta gamayng paghikap. Apan kon pasagdan lang ang patatas nga naglingkod, kinahanglan na og kutsilyo aron balatan kini pagkahuman. Ug kon madaut na kini, kinahanglan pa gyud nimo og mas lawom nga paghiwa gamit ang kutsilyo. Kon ang mga bata makadawat og giya sukad pagkabata pa ug mapuno sila kang Kristo, magpabilin sila nga duol Kaniya hangtod sa kahangturan. Bisan pa kon sa ilang pagdako, maligaw sila gamay sa dalan tungod sa ilang pagkabatan-on o sa dautang mga kauban, mobalik gihapon sila sa hustong huna-huna. Kay ang kahadlok sa Dios ug ang pagrespeto, nga gipuno sa ilang mga kasingkasing sa pagkabatan-on, dili gayud mapapas kanila.

Sa ulahi, sa panahon sa pagkabatan-on—ang labing hagit nga yugto sa kinabuhi—mosaka ang kabalaka sa mga ginikanan bahin sa ilang mga anak. Magpadayon kini nga kabalaka hangtod mahatagan na sa mga ginikanan ang ilang mga anak og edukasyon ug matultol sila sa dalan padulong sa independyenteng pagpuyo. Kung naa sa ingon ani nga yugto ang mga anak, kinahanglan buhaton sa mga ginikanan ang tanan nilang mahimo aron matabangan sila. Ug bisan unsa nga labaw pa sa ilang kusog, ihatag sa Makagagahum nga Dios. Kung itugyan sa mga ginikanan ang ilang mga anak sa Dios, obligado ang Dios nga motabang sa mga butang nga dili makab-ot sa pamaagi sa tawo. Pananglitan, kung ang mga anak dili mosunod sa ilang ginikanan, ang mga ginikanan kinahanglan itugyan sila sa Dios, imbis nga mangita og lain-laing paagi aron 'mapugos' sila. Sa ingon ana nga kahimtang, ang usa ka inahan angay mosulti sa Dios sa mosunod nga paagi: 'Akong Dios, dili maminaw kanako ang akong mga anak. Wala na koy mahimo. Ikaw na mismo ang mag-atiman kanila.'

Natingala ko sa usa ka inahan nga miabot dinhi pipila ka adlaw ang milabay para sa All-Night Vigil. Nailhan nako kining babaye sa dugay na kaayo nga panahon. Miadto siya aron kumustahon ko. Sa dihang nakita nako nga siya ra ang kauban sa iyang mga dagkong anak, nangutana ko, 'Asa na ang mga gagmay?' 'Naa sa balay, Geronda,' tubag niya. 'Sa usa ka pista sama niini, gusto namo sa akong bana nga moapil sa pagbantay, busa nagdesisyon kami: "Tungod kay moadto kami sa pagbantay imbis nga maglingaw-lingaw, magpadala ang Ginoo og anghel nga magbantay sa among gagmay samtang wala kami."' Talagsaon na kaayo ang ingon nga pagsalig karon, kay karon ang pagsalig sa mga anak sa ilang ginikanan ug sa ginikanan sa Diyos pareho nang uga. Kasagaran madungog nimo ang daghang ginikanan nga moingon: 'Nganong ang among anak, sa tanan nga tawo, nawala sa dalan ug misubay sa sayop nga agianan? Maningkamot man mi moadto sa simbahan!' Dili ihatag sa ingon nga mga ginikanan kang Kristo ang 'screwdriver' aron Siya makapahugot sa pipila ka luag nga tornilyo sa ilang mga anak. Gusto nila nga sila ra ang mag-atiman sa tanan. Ang ingon nga mga ginikanan gipanglutos sa makasariling kabalaka hangtod masakiton sila — bisan pa adunay Diyos nga nagbantay sa ilang mga anak, ug ang ilang Anghel nga Manalipod kanunay nga anaa sa ilang kiliran, nagpanalipod usab kanila. Kining mga tawo — bisan pa man nga mga magtutuo — molihok nga daw wala'y Diyos, daw walay Bantay nga Anghel. Sila ang makababag sa langitnong pag-apil. Apan kinahanglan nga mapahiubos sila ug mangayo og tabang sa Diyos. Ug unya ang Maayong Diyos magbantay ug magpanalipod sa ilang mga anak.

 

Ang espirituhanong pagbangon sa mga bata

— Geronda, ang mga ginikanan ba ang nag-inusarang responsable sa pagpadako sa ilang mga anak?

— Sa panguna, ang mga ginikanan. Kay ang pagdako nila nga mahimong maayong pari, maayong magtutudlo ug uban pa nagdepende sa pagpadako nga ilang nadawat. Unya, sila usab ang motabang sa mga bata — sa ilang kaugalingon ug sa tanan. Kinahanglan usab isulti nga ang inahan, dili ang amahan, ang nagdala sa mas dako nga responsibilidad sa pagpadako sa mga bata.

Kung samtang ang bata naa pa sa sabakan, ang mga ginikanan mag-ampo ug magkinabuhi sa espirituhanong paagi, ang bata matawo nga balaan. Ug kung suportahan nila siya sa espirituhanong paagi, siya mahimong usa ka balaan nga tawo ug, sa baylo, makatampo sa katilingban: bisan pa man mosilbi siya sa Simbahan, mosulod sa gobyerno, o modawat og lain pang papel. Kinahanglan natong tanan motabang sa mga bata aron mahimong maayong tawo, aron magpabilin ang gamay nga lebadura para sa umaabot nga mga henerasyon . Sa katapusan, ang kahimtang karon nagpadulong sa usa ka sitwasyon diin wala na gani gamay nga lebadura nga mabilin. Ug kung wala nay mabilin, asa na kini padulong?

Ang mga ginikanan, sa pagdala sa mga anak ngadto sa kalibutan ug paghatag kanila og lawas, kinahanglan, kutob sa mahimo, nga palamboon ang ilang espirituhanong pagkabanhaw. Kay kung ang usa ka tawo wala mabanhaw sa espiritu, nagpaabot kaniya ang kalisud nga sama sa impyerno. Sunod, ang mga ginikanan kinahanglan isalig sa mga magtutudlo ang mga butang nga dili nila mahimo alang sa ilang mga anak. Mao nga ang atong Simbahan nag-ampo 'alang sa mga ginikanan ug mga magtutudlo'. Apan, aduna usab mga espirituhanong amahan. Kining mga tawo tingali wala'y kaugalingong anak, apan mas epektibo ang ilang tabang sa pagpadako sa mga bata, tungod kay naningkamot sila alang sa ilang espirituhanong pagkabanhaw.

Ang akong pasabot mao nga ang tanan — sa ilang kaugalingong paagi, sa ilang kaugalingong ehemplo — kinahanglan motabang sa mga bata nga espirituhanong matawo pag-usab, aron sila makabuhi nga malinawon niining kinabuhi ug makaadto sa Paraiso. Kung ang mga bata mahimong espirituhanong mga tawo, dili na nila kinahanglan ang mga balaod [aron pugngan ang dautan]: 'Ang mga matarong wala nay kinahanglan sa balaod.'[41] Ang balaod gituyo para sa mga manlalapas. Ang espirituhanong awtoridad labaw pa sa tawhanong awtoridad.

 

Pananglitan sa ginikanan

— Geronda, unsaon man sa mga ginikanan kung ang ilang anak dili mosunod o magbinuang?

— Kung ang bata dili mosunod ug magbinuang, adunay hinungdan niini. Tingali nakakita sila og dili angay nga pamatasan sa balay o sa ubang lugar, o nakadungog og dili angay nga mga pakig-istorya. Bisan pa niana, sa mga espirituhanong butang, gitabangan nato ang mga bata dili pinaagi sa pagpugos, kondili pinaagi sa atong kaugalingong ehemplo.

Kinahanglan isulti nga ang inahan dako kaayo og tabang sa iyang mga anak: pinaagi sa iyang kaugalingong ehemplo, sa iyang pagsunod sa bana, ug sa iyang pagrespeto kaniya. Kung sa bisan unsang butang ang inahan adunay panan-aw nga lahi sa panan-aw sa iyang bana, dili gyud niya kini ipadayag sa atubangan sa mga anak, aron dili makapahimulos ang Daotan sa kahimtang. Dili gayud tugotan sa inahan nga maluya ang pagtan-aw sa ilang amahan sa hunahuna sa mga anak. Bisan pa kon sayop ang amahan, kinahanglan niya siyang panalipdan. Pananglitan, kon magbinuhatan og daotan ang amahan, ingnon sa inahan sa mga anak: 'Kapoy na si Papa; nagtrabaho siya tibuok gabii aron mahuman ang usa ka dinalian nga buluhaton. Ug gibuhat niya kini tanan alang kaninyo.'

Daghang ginikanan ang nag-away sa atubangan sa ilang mga anak, busa naghatag sila og dautang ehemplo. Ang pobre nga mga bata nahimong masulob-on ug nabalaka. Unya, aron sila mapasagdan, naningkamot ang mga ginikanan nga matuman ang ilang matag gusto. Ang amahan, nga gustong malipay ang iyang anak, nagsugod sa 'pagpalit' sa pabor niini:  'Aw, akong pinalangga, sultihi ko, unsa man imong gusto nga paliton nako para nimo?' Ang inahan, sa iyang bahin, motugot sa tanang kapritso sa iyang anak, ug sa katapusan ang mga bata motubo nga mga spoiled nga bata. Sa ulahi, kung dili makahatag ang mga ginikanan sa ilang gusto, mubantay ang mga bata sa ilang ginikanan nga magpakamatay sila.

Makita gyud nako kung unsa ka dako ang tabang sa maayong ehemplo sa ginikanan sa mga bata. Karong adlawa, adunay mga bisita ko: duha ka gamay nga babaye — usa ka tulo ka tuig ug ang usa upat ka tuig — uban sa ilang mga ginikanan, nga matinud-anon kaayo. Unsa ka dako nga kalipay ang gidala nila kanako! Sila mura'g gagmay nga anghel. Naglingkod silang duha tupad, gitabonan nila ang ilang mga tuhod gamit ang mga laylay sa ilang mga bestida. Ingon ana ka dako ang ilang pagkamahiyumon ug pagrespeto! Ug tanan tungod kay nakita nila kung giunsa paglihok sa ilang mga ginikanan. Sa pagtan-aw nga ang ilang mga ginikanan naghigugma ug nagrespeto sa usag usa, naglihok nga maampingon, nag-ampo ug nagbuhat og susamang mga butang, ginatamdan sa mga bata kini tanan sa ilang mga kalag. Mao nga ingon ko nga kung ipasa sa mga ginikanan ang ilang pagkamatinud-anon sa ilang mga anak, kini mao ang labing maayong panulondon nga ilang mahatag kanila.

Kung makita ra unta nimo ang gamay nga batang babaye nga akong nakaila sa Australia! Unsa ka dungganon ang iyang kinaiya! Niabot kami sa Canberra. Human nako dawata ang katapusang duha ka bisita gikan sa nga gustong makakita kanako, hapit na ko molakaw. Mitan-aw ko pataas ug nakita nako nga mihunong ang usa ka sakyanan, ug mibaba ang usa ka magtiayon uban sa ilang gamay nga batang babaye. "Geronda, nakuha ra gyud namo ka sa katapusan," ingon nila. "Oo," tubag nako, "hapit na unta mi molakaw." "Geronda," ingon sa bana, "wala nay kinahanglan nga makita ko; dili gyud kini samok. Pasagdi lang nga kuhaon sa akong asawa ang gamay nga oras aron dili siya masuko. Sensitibo kaayo siyang tawo, makita nimo." Mibulag mi sa iyang asawa aron masulti niya kanako ang gusto niyang isulti. Nagsugod og dagan ang gamay nga batang babaye pagkahuman niya. "Pabilin ka diri," ingon nako sa batang babaye, "mobalik ra dayon si Mama." "Naay mama ka?" pangutana niya nako. "Wala," tubag nako. Nakita nako nga nagdan-ag ang mga luha sa iyang mga mata. "Gusto ba nimo," pangutana niya, "nga ihatag nako kanimo ang akong mama?" Unya ako ang nangutana kaniya: "Aduna ba kay lolo?" "Wala," tubag niya. "Gusto ka ba magka-lolo?" "Gusto, gusto," matud niya nga malipayon. "Mouli ka ba aron magpuyo uban namo, o gusto nimo nga kami na lang ang moanha aron magpuyo uban nimo? Bisan unsa ang gusto nimo!" Unsa ka-kamaayo! Usa ka gamay nga bata nga nagtanyag sa iyang kaugalingong inahan! Tan-awa lang: nakuha niya kana gikan sa iyang mga ginikanan. Ang iyang amahan usa ka tawo nga dako kaayo ang pagkamaayo. Gikuptan nako siya sa abaga, gisungayan, ug gipanghimakas tungod kay aduna siyay ingon ana ka maanyag nga anak nga babaye. Pila kaha ka panalangin ang akong gihatag kaniya!

Ang mga tawo sama niini makapahimo bisan sa labing batok-kasingkasing nga tawo nga maghilak — labi pa gani sa Diyos!

 

Sa balay sa ilang ginikanan, ang mga bata angay nga pun-on sa pagkamahigugmaon ug gugma.

Ang usa ka bata nanginahanglan og daghang gugma ug pagkamalumo, ingon man usab daghang giya. Gusto nila nga moupo ka tupad nila, gusto nila isulti kanimo ang ilang mga problema, ug gusto nila nga pahapuhapan ug halukan nimo sila nga malumo. Kung ang bata dili malipay ug walay kalinaw, ang inahan kinahanglan kuhaon siya, yakapon ug halukan aron siya malinaw ug mobati og kalinaw. Kung sa pagkabata, gipahimulosan sa usa ka tawo ang pagkamabuotan ug gugma, unya sa ulahi makabaton siya og kusog aron malampasan ang mga problema nga iyang atubangon sa kinabuhi.

Apan karon kadaghanan sa mga bata makakita lang sa ilang ginikanan sa mubo kaayo nga oras, sa gabii ra — ug dili sila makadawat og igo nga gugma. Daghang ginikanan, nga mga magtutudlo o doktor, nag-atiman og mga bata sa trabaho. Ihatag nila ang ilang gugma sa mga anak sa uban, ug pag-abot nila sa balay, wala na silay nahabilin nga gugma para sa ilang kaugalingong mga anak. Moabot sila sa balay nga gikapoy. Naubos na gyud ang ilang kusog. Ang amahan misandig sa lingkoranan, nagkuha og peryodiko aron mobasa sa pinakabag-ong balita, ug wala gyud magtagad sa iyang mga anak. Usa ka gamay mopilit sa iyaha, naglaum nga makig-istorya o hapuhapan siya sa amahan, apan gipahilayo sa amahan ang bata. Ang inahan, sa iyang bahin, nagdali sa kusina aron magluto sa panihapon; siya usab, walay oras nga igahin sa mga anak. Ug ingon ani, kining mga pobre nga bata motubo nga kulang sa gugma. Usa pa ka pananglitan: ang pipila ka mga militar, nga naanad sa hugot nga pagsilot sa mga sundalong mosupak kanila, naningkamot nga pugson ang ilang pamilya sa pagsunod sa mga lagda sa disiplina sa militar. Mahimong malupigon sila sa ilang mga anak ug mamakpak sa likod sa ulo sa labing gamay nga sayop. Ug ang uban nga ginikanan nga nagtrabaho sa hudikatura o sa pagpapatuman sa balaod maghimo og tibuok 'paglitis' sa balay para sa ilang kaugalingong mga anak kon kini makasala. Wala'y bisan usa niining mga ginikanan nga magtratar sa ilang mga anak uban sa pagkamabuotan ug gugma, mao nga sa ulahi ang mga bata mag-develop og mga problema sa pangisip.

 

Giunsa pag-antos sa mga bata tungod sa ilang mga ginikanan

— Geronda, usa ka inahan nangutana kanamo unsa ang iyang buhaton. Ang iyang anak nga babaye nagpasipala batok sa Labing Balaan nga Inahan sa Dios.

— Pasagdi siya nga masuta kung asa nagsugod ang dautan. Usahay, sa ingon ani nga mga kaso, ang mga ginikanan ang angay basulon. Pinaagi sa ilang dautang pamatasan, ang mga ginikanan mismo ang nakadaot sa ilang mga anak, ug ang mga anak magsugod og pakigsalita nga walay hiya-hiya. Unya, masulod sila sa impluwensya sa demonyo ug motubag sa paagi nga makalilisang gayud [sa mga paningkamot sa pakigreason kanila]. Sa ubang mga kaso, ang mga ginikanan nga nagtuo nga mapugos nila ang ilang mga anak nga mag-uswag. Mosulod ang kaugalingon, ug magsugod ang mga ginikanan sa pakig-istorya sa ilang mga anak uban sa kasuko ug kalagot, samtang angay unta nilang kanunay nga tratuhon sila nga may pagkamabuotan.

Karon, usa ka babaye gyud ang nakapahasol nako! Naa siyay usa ka anak, ug ginabugbog niya kini nga walay kalooy. Ang pobre nga batang lalaki nagkurog sa kahadlok, dili makasulti, ug naa sa kahimtang sa grabe nga kapoy sa nerbiyos. "Gipanag-iya siya," ingon niining babaye, ug ginabilin niya ang iyang anak nga gutom—aron kuno mobiya ang demonyo kaniya. "Dili ko siya pasudlon og kaon," iyang gipatin-aw, "aron siya maluwas gikan sa dautang espiritu." "Paminawa," ingon nako, "naa bay utok imong ulo? Hatagi ang bata og pagkaon. Ug paningkamoti nga ikaw mismo ang mopahawa sa dautang espiritu nga naa sa sulod nimo. Ikaw ang hinungdan nganong ingon ana ka-deformed ang imong anak. Wala'y demonyo sa bata: nagkurog siya kay nahadlok siya nimo, kay ginabunalan nimo siya! Nagahatag ba ka kaniya og Komunyon sa Balaang Eukaristiya matag-adlaw?" "Dili," matud niya. Aw, unsaon man nimo? Sulayi pagsabot sa ingon ana nga tawo!

— Geronda, mahimo ba nga miingon siya nga adunay demonyo sa bata tungod kay usahay siya mosumpa ug mablasphemiya?

— "Nagpanumpa ug nagblasphemiya"! Apan sa dihang hapit na siyang mapugngan sa iyang inahan tungod sa kapintas, wala gani siya makahibalo unsay iyang gibuhat. Ka-malas kaayo ning bata! Ang iyang inahan ang gipanag-iya sa hugaw nga espiritu, dili siya.

Bisan pa man, sa Adlaw sa Paghukom makasaksi kita og makatingala nga mga butang! Sa mga panahon sa idolotriya, gisunog sa mga inahan ang ilang mga anak sa atubangan sa estatwa ni Moloch,[42] aron makigbahin sa paghimaya niining 'diyos'![43] Kung unta nahibalo kining mga babaye sa Tinuod nga Dios, unsa kaha nga mga halad ang ilang ihalad kaniya! Sa Adlaw sa Paghukom, kining mga babaye adunay makapamenos nga mga kahimtang — tungod kay nadani sila sa dautan. Apan unsa kaha ang makapamenos nga mga kahimtang sa mga inahan karon, nga nagtratar sa ilang kaugalingong mga anak uban sa pagkawalay pagtagad ug pagkawalay pagbati? Ang Dios moingon kanila: 'Nakaila kamo sa Tinuod nga Dios; nabunyagan kamo sa Balaang Bunyag. Nakadungog kamo og daghan, nakakat-on kamo og daghan. Ang Dios mismo gipako sa krus aron kamo luwason. Apan unsa man ang inyong gibuhat? Tapulan kamo sa pagdala sa inyong mga anak sa simbahan aron madawat nila ang Balaang Komunyon! Ang mga idolatra nagtuo nga si Moloch mao ang tinuod nga dios, ug gisakripisyo pa gani nila ang ilang kaugalingong mga anak kaniya. Ug unsa man ang inyong gibuhat?"

Ang mga bata mobayad sa presyo tungod sa mga sayop sa ilang ginikanan! Ang uban nga ginikanan makaguba sa ilang mga anak. Apan ang Dios dili man dili-husto. Aduna Siya'y dakô ug espesyal nga gugma alang sa mga bata nga nakasinati og kawalay-hustisya dinhi sa kalibutan — bisan pa sa kamot sa ilang ginikanan o sa bisan kinsa pa. Kung ang usa ka anak maligaw tungod sa mga sayop sa iyang ginikanan, dili siya biyaan sa Diyos, kay siya may katungod sa langitnong tabang. Ang Diyos mag-andam sa tanan aron matabangan siya. Ug busa makita nato nga ang pipila ka mga batan-on — ug dili lang mga batan-on, apan pati na usab ang mga tigulang — sa usa ka punto mobalhin pag-ayo ngadto sa pagkamakamaayo. Nahinumdom ko sa usa ka ingon nga kaso. Aduna'y duha ka anak sa pamilya. Ang amahan, inahan ug ang anak nga babaye wala magtagad sa pagtuo ug sa Simbahan. Ang anak nga lalaki sa sinugdan misalmot sa usa ka matang sa Marxistang organisasyon. Wala siya malipay didto, busa nibaling siya sa Hinduismo. Wala pud siya malipay ana, mao nga miadto siya sa Balaang Bukid. Kanunay siyang moanha sa akong kaliva ug mibisita usab sa ubang selda. [Niadtong panahona, nasayud na ang iyang mga ginikanan sa ilang sala] ug sa tibuok panahon padayon sila'g balik-balik sa pag-ingon: 'Akong Kristo! Akong Labing Balaang Inahan sa Dios! Luwas ang among anak.' Wala diay angay ang batan-on sa kinabuhi sa monghe. Pagkahuman sa pipila ka panahon sa Bukid Athos, pagkahibalo niya sa iyang hunahuna ug pagpalig-on sa espiritu, mibalik siya sa balay ug naghatag og espirituhanong suporta sa iyang mga ginikanan. Karon makita nako ang iyang amahan nga moabot para sa Banal nga Pagbantay sa Tibuok Gabii, usa sa pinakauna nga moabot sa mga . Sa iyang parokyal nga simbahan, iyang gibasa ang salmo sa dedikasyon,[44] , ug sa balay iyang gibasa ang Vespers ug Compline, ug iyang gina-awit ang matinahuron nga kanon. Giunsa sa Diyos pagbutang sa tanan sa husto nga lugar! Gusto sa yawa nga magbuhat ug dautan, apan ang Diyos, nga misukol niining dautang buot gikan sa usa ka bahin ug unya sa pikas, nagdala niining mga tawo sa husto nga dalan.

— Ug unsa man ang bahin sa imong anak nga babaye, Geronda?

— Hinay-hinay na siyang nakakaplag sa husto nga dalan. Ang Diyos naghatag og paborableng mga kahigayunan alang niini.

— Geronda, ang uban nga ginikanan nga nagsugod sa espirituhanong kinabuhi sa ulahi nga edad nabalaka nga wala nila matagaan ang ilang mga anak og Kristohanong pagpadako sa dihang batan-on pa sila.

— Kung, uban sa matinud-anong paghinulsol, mangayo sila sa Diyos og tabang alang sa ilang mga anak, buhaton sa Diyos ang Iyang makaya alang kanila. Ihatag Niya sa mga bata ang usa ka lubid sa kaluwasan aron maluwas sila gikan sa unos nga nagbungot sa ilang palibot. Bisan pa kung walay bisan kinsa nga makatabang niining mga kalag nga walay swerte, ang Dios mahimong mag-andam og usa ka butang nga ilang makita aron matabangan sila, aron sila makabalik sa husto nga dalan. Hibal-i kini: ang mga ginikanan nga gihisgutan maayo ang tuyo, apan sa pagkabata wala sila makadawat og tabang gikan sa ilang kaugalingong pamilya ug busa karon sila may katungod sa tabang sa Dios.

— Geronda, usahay mahitabo nga ang mga bata nga nagkinabuhi sa espirituhanong paagi makasinati og daghang kalisdanan tungod kay ang ilang mga ginikanan walay pagtagad sa mga butang sa pagtuo.

— Mas giatiman sa Diyos kining mga bata kaysa sa ubang mga bata — kadtong ang ilang ginikanan nagkinabuhi sa espirituhanong kinabuhi. Giatiman sila sa Diyos sama sa pag-atiman Niya sa mga ulila.

 

Ang impluwensya sa palibot sa mga bata

— Geronda, sukad sa unsang edad magsugod ang mga bata nga maimpluwensyahan sa ilang palibot?

— Ang mga bata 'naghimo og kopya' sa ilang ginikanan sukad pa sa kuna. Makita nila unsay ginabuhat sa mga hamtong, 'naghimo og kopya' ug narekord kini sa ilang walay sulod nga 'tape'. Busa kinahanglan maningkamot pag-ayo ang mga ginikanan aron mapugngan ang ilang mga tinguha. Walay kalainan nga ang uban niini nga mga pagbati ilang napanunod gikan sa ilang kaugalingong ginikanan. Dili lang sila manubag sa Diyos tungod kay wala sila naningkamot sa pagpugong niini nga mga pagbati, apan sila usab ang manubag sa pagpadayon niini ngadto sa ilang mga anak.

— Geronda, ngano man nga ang mga bata nga pareho nga gipadako sa balay sa ilang ginikanan usahay lahi kaayo sa usag usa?

— Ang mga bata kasagaran dako kaayo ang impluwensya sa ilang palibot. Apan kung maayo ang ilang kinaiya, sa dihang sila motigulang, hatagan sila sa Diyos og mas lawom nga pagsabot aron masabtan nila ang mga negatibong impluwensya nga ilang naagian, ug maningkamot nga makagawas sa mga kini.

Karong panahona, daghan kaayo ang dautang tuyo sa kalibutan. Ang mga tawo naningkamot sa pagdaot sa mga bata sukad pa sa kuna. Imbis nga panalipdan ang mga bata gikan sa dautan hangtod sila moabot sa pagkahamtong, gipugngan pa gani sila sa pagbuhat og maayo. Sa ulahi, human masulod sa sala ug makasinati og pag-antos tungod niini, kining mga pobre nga bata gustong mubangon pag-usab apan wala silay nahibaloan unsaon pagbuhat niini. Sa katapusan, sa diha nga nagsugod na sila og lihok sa madulas nga bakilid sa sala, dili na sayon alang kanila ang mohunong. Ang mga batan-on nga lalaki nga nag-edad og baynte singko hangtod baynte siete moanha sa akong kalibera—mga batan-on nga naggamit og droga ug nagpuyo sa sala—ug kining mga kalag nga walay swerte nangayo og tabang.

Nahitabo nga kaniadto nakatabang ko sa usa sa niining mga bata nga mobalik sa husto nga dalan. Ug karon gidala na nila ang ilang mga higala kanako, unya ang mga higala sa ilang mga higala, aron sila usab makadawat og tabang. Kining mga batan-on gyud makapahikap sa imong kasingkasing. Usa ka dili swerte nga batan-on nga lalaki, si , nag-usik og lisod nga droga ug hapit na gyud siya ma-lubong. Puno sa pilas sa dagom ang iyang mga bukton, ug nabubulok na ang iyang mga ngipon… Apan unya mihunong siya ug mitabang sa uban. Mga kinse ka lalaki ang naa sa iyang grupo. Ug sa dihang miadto sila kanako, magpakilala ang mga lalaki: 'Ako gikan sa grupo ni kinsa-kinsa.' Siya ang ilang… 'elder'! Apan, daghan niining mga kalag nga walay swerte ang nagdali-dali padulong sa kapahamakan. Naga-inject sila og droga, [aron makakuha og kuwarta para sa droga] ginabaligya nila ang ilang dugo… Kining mga batan-on nagaguba sa ilang kaugalingon ug sa ilang mga ginikanan. Ug unya makita nimo ang ilang amahan nga nag-antos sa stroke, ang ilang inahan sa sakit sa kasingkasing, sakit sa atay o lain pa.

 

Gugma tali sa magsoon nga lalaki ug babaye

Ang mga ginikanan kinahanglan magpalambo sa gugma tali sa ilang mga anak. Sa ilang tinguha nga masuportahan ang mas huyang nga anak, kinahanglan nilang andamon ang pundasyon niini pinaagi sa pagkuha sa 'pag-uyon' sa mas kusgan nga anak. Sa laing pagkasulti, kinahanglan nilang tabangan ang mas kusgan nga anak nga masabtan nga ang iyang igsoon nanginahanglan. Ang hustisya buhat sa Diyos, ug kini kinahanglan patas nga ipangbahin sa magulang ug sa manghud. Ang hustisya ipakita sa magulang pinaagi sa pagtahod, ug sa manghud pinaagi sa gugma, aron ang manghud dili masakitan. Nahisgutan usab kini sa Basahon sa Deuteronomio.[45] Pananglitan, kung sayop ang maguwang, kinahanglan natong panalipdan ang manghud, apan dili nato siya basulon sa atubangan sa manghud. Kinahanglan nato siyang pakig-istorya sa pribado aron masabtan niya ang iyang sayop.

— Geronda, unsaon man pagdaog sa selos nga kasagaran gibati sa mga maguwang ngadto sa ilang manghud?

— Ang selos usa ka pagbati. Apan kon makita sa usa ka tulo ka tuig nga bata ang iyang inahan nga nagapasuso sa iyang bag-ong natawo nga igsoon nga lalaki o babaye, ang iyang selos, sa usa ka paagi, matarong, kay siya mismo bag-ohay lang gipasuso. Karon nakita niya ang iyang gamay nga igsoon sa mga bukton sa iyang inahan ug naghunahuna siya: "Hangtud kagahapon, gihuptan ko ni Mama sa iyang mga bukton, apan karon gisulod ko niya sa pinakailadman sa linya!" Kung adunay lola ang gamay, maayo ra: naa siyay lain nga mapadul-an para sa kahupayan. Apan sa dihang siya moabot og upat ka tuig, kinahanglan moubos na ang iyang pagkainggit. Ug sa dihang siya moabot og unom ka tuig, kinahanglan isulti ni Mama kaniya: "Dako na kaayo imong pagtubo. Unsa kaha klase nga inahan ang magbitbit og ingon ana kadako nga bata sa iyang mga bukton?" Kung matabangan sa inahan ang gamay nga bata nga malampasan ang iyang selos, mosangko ra siya kaniya alang sa tabang kung adunay tinuod nga seryosong rason. Apan kung gusto pirmi magkabit sa palda sa inahan ang bata, adunay butang nga dili maayo ana.

 

Ang mga kompanya adunay dakong impluwensya sa mga bata

— Geronda, ngano man nga ang usa ka batan-on nga lalaki nga nagkinabuhi sa espirituhanong paagi sukad pagkabata ug may pagkamatinud-anon sa katapusan hingpit nga maliso gikan sa dalan?

— Daghan kaayong rason. Ang mga bata nga nagkinabuhi sa kalibutanon ug walay pag-amping mobati og kaulaw kung makakita sila og ubang bata nga nagkinabuhi nga putli ug espirituhanon, ug gusto nila nga madani sila sa ilang paagi sa kinabuhi. Sa usa ka higayon, duha ka batang lalaki ang naglakaw sa dalan. Kalit lang, usa kanila ang natumba ug nahulog sa hugaw nga lat-ang. Naputos sa lapok ang tanan niyang sinina. Pagkahuman nila og lakaw og gamay paingon sa lain nga lat-ang, gisulod niya ang iyang amigo aron madumihan usab siya. Gibuhat kini sa batang lalaki tungod kay nabati niyang dili siya komportable, kay siya mismo hugaw samtang limpyo ang iyang amigo.

Ang mga kompanya adunay dakong impluwensya sa mga bata. Sa pagkabata, aduna koy natural nga gugma kanila. Ikaduhang kinaiya na kini para nako. Sa matag higayon nga moadto ko sa lain nga lugar uban sa mga mulas, paningkamotan nako nga ipahimutang ang usa sa akong mga kauban sa matag hayop, samtang gikuptan nako sa akong abaga ang akong manghud nga lalaki. Sa usa ka higayon, sa dihang gipatay sa usa sa akong mga igsoon ang usa ka gamay nga langgam, nasuko kaayo ko ug gisaway ko siya. Unya gikuha nako ang gamay nga langgam ug gilubong kini samtang nagahilak ko. Higala ko sa mga bata nga pareho namo og edad. Moadto kami sa lasang, mag-ampo, mobasa sa Mga Kinabuhi sa mga Santo, ug magpuasa. Unya ang mga inahan niining mga bata nagsugod sa pagpugong kanila nga dili na mag-amigo kanako. 'Ayaw pag-uban kaniya,' ingon nila. 'Mahawa ka niya.' Busa mibulag kanako ang mga bata, ug nabati nako nga nag-inusara ko.

Labaw pa niana, gi-uyab-uyab ko nila, nagasinggit gikan sa tanang kilid: 'Monghe, monghe!' Gihimo nila ang akong kinabuhi nga usa ka impyerno. Ug nakaabot ko sa punto nga dili na nako makaya pa ang ilang pagpanamastamas. Busa nakahukom ko: 'Mag-amigo ko sa mga mas tigulang nga lalaki ug magpakaaron-ingnon nga pareho ra ko nila.' Unya nagsugod ko og pakig-uban sa mga mas tigulang nga tin-edyer. Nakakuha ko og goma nga pisi ug naghimo ko og slingshot para sa akong kaugalingon. Sa sinugdan, gikuha ra nako ang goma nga pisi paatras, nagpakaaron-ingnon nga gusto ko magpusil. Unya nakakuha ko og pipila ka bala ug nahimong labing tukma nga mamamana sa slingshot sa among lugar. Ug unya sa usa ka adlaw, sa diha nga nakapana ko og gamay nga langgam ug nakita nako nga patay na kini, kalit lang ko nakabawi sa akong hunahuna. Gilabay nako ang goma ug ang mga bala ug miingon ko sa akong kaugalingon: 'Sa dihang gipatay sa imong igsuon ang langgam, naghilak ka ug gisaway nimo siya sa iyang gibuhat. Tan-awa karon unsa na ang nahimo nimo sa imong kaugalingon! Nagapatay ka na og mga langgam, ug sa dili pa nimo mabantayan, moabot ang panahon nga magapatay na pud ka og mga hayop." Ug tinuod gayud, kung gipadayon ko kana nga klase sa kinabuhi, gikan sa pagpusil gamit ang pisi, moabot unta ko sa pagpangayam og mga hayop, ug ako pa gani mismo ang mopangtol sa ilang panit.

Hangtud sa unsang kalalum sa dautang buot mahulog ang usa ka tawo—nga sa sinugdan gihatagan og malumo ug sensitibo nga kalag! Mahitabo kini kung siya dili magmatngon ug maipit sa dautang mga kauban. Sa laing bahin, ang maayong mga kauban nagahatag og dakong kaayohan. Gihatagan sa Diyos ang mga tawo og lain-laing mga gasa. Sama sa pagtan-aw sa usa ka tawo sa pagkadautan ug korapsyon sa uban, makita usab niya ang ilang pagkamaayo — ug kini sundon.

 

Pagtabang sa mga bata nga naliso gikan sa husto nga dalan

Kinahanglan adunay kahimtang sa gugma ug kalinaw sa panimalay. Kung makadawat ang bata og gamay nga gugma sulod sa iyang pamilya, bisan pa og kalit siyang molayas sa balay, mobalik gihapon siya sa dihang masabtan niya nga sa laing dapit dili siya makakaplag og gugma, kondili puro hipokrisiya ra. Apan kung ilang mahinumduman ang mga dili angay nga talan-awon, ang panumpa ug panag-away nga nahitabo sa balay, giunsa kaha pagdani sa ilang kasingkasing nga mobalik sa balay?

— Geronda, unsa ang angay buhaton sa mga ginikanan kung ang ilang anak molayas sa balay?

Kinahanglan nila paningkamotan nga magpabilin ang kontak kaniya — aron sa dihang mobalik na ang iyang paghuna-huna, makabalik siya kanila. Kinahanglan sila makig-istorya kaniya nga malumo ug, aron matabangan siya, ipahuna-huna nila kaniya ang tanang butang. Pananglitan, kung ang usa ka bata naglibot-libot sa gabii nga walay nakahibalo asa siya, ang iyang inahan kinahanglan moingon kaniya: 'Moanhi ka dinhi, anak. Kung ikaw ang naa sa akong posisyon, makapahilum ka ba kung moabot ang imong mga anak pagkahuman sa hatinggabi?'

Bisan pa ang labing seryoso nga sayop sa mga bata dili angay magpahimo sa mga ginikanan nga mawagtang ang paglaum, kay karon nga panahon, nahimong uso na ang pagpakasala. Ang mga ginikanan kinahanglan usab hinumduman ang mosunod: ang mga bata sa atong panahon adunay mga hinungdan nga makapamenos sa ilang sala. Ang '4' para sa pamatasan karon katumbas sa '5+' sa panahon sa atong pagkabatan-on. Siyempre, ang mga ginikanan kinahanglan maningkamot nga matabangan ang ilang mga anak, apan dili na nila kinahanglan kabalaka kaayo. Moabot ang panahon nga makasabot na ang mga bata. Sa pagkakaron, basin dili pa nila masabtan unsay husto, kay wala pa hinuon hinog ang ilang panghuna-huna. Nabug-atan ang ilang hunahuna, ug kulang sila sa kalinaw sa konsensya aron mailhan ang katalagman nga ilang giatubang ug ang dili na mabalik nga kadaut nga ilang mahimo sa ilang kaugalingon.

Maayo unta nga ipakita sa mga ginikanan sa ilang anak nga nasuko sila sa iyang dautang pamatasan. Apan dili nila kini pugson; imbis, mag-ampo sila. Ang pag-ampo nga gihalad uban sa bug-at nga kasingkasing nagahatag og positibong resulta. Kung, bisan pa, ang bata nakabuhat og grabe ka seryosong sala, kinahanglan nga mag-amping ang mga ginikanan sa ilang pag-apil. Kung dili seryoso ang kalapasan, ang mga ginikanan nga nagtuo sa Diyos kinahanglan magpatawad niini sa pipila ka panahon, aron dili masuko ang bata o mas makagrabe pa ang kahimtang, kay ang resulta sa ingon nga kasuko mao nga molayo ang bata kanila. [Sa ingon nga kahimtang] ang mga ginikanan kinahanglan lang mag-ampo kang Kristo ug sa Labing Balaang Inahan sa Diyos aron panalipdan Nila ang ilang anak.

Ang mga pag-ampo sa mga ginikanan — labi na sa inahan — mapuslanon kaayo, kay gikan kini sa kasingkasing ug puno sa kasubo. Sa dihang nagpuyo ko sa Iveron Skete, misulod lang usa ka batan-ong lalaki. Samtang nagbiyahe siya sa Chalkidiki, nakasugat siya og usa ka grupo sa mga peregrino nga padulong sa Banal nga Bukid. Pag-uban niya kanila, nakaabot siya sa Athos ug miadto sa akong selda. Grabe kaayo siya nga klase sa tawo! Usa ka ateyista, usa ka mapang-insulto sa balaodnon, walay ulaw gayud! Apan aduna siyay demonyohan nga ka-utek ug wala gyud siyay gituohan bisan unsa. Ginasultohan niya og daotan nga mga pulong ang tanan—bata man o tigulang. Kabalo ka pila ka paningkamot ang akong gibuhat aron siya mabalik sa hustong paghuna-huna? Nahimo nga posible nga makab-ot namo ang usa ka panag-uyon, ug nakaputol pa gani ko sa iyang taas nga buhok!… 'Hinaut nga hatagan ka sa Ginoo ug maayong panglawas, imong inahan,' ingon ko kaniya. 'Ang iyang mga pag-ampo maoy nagdala kanimo dinhi.' 'Oo, Amahan,' tubag niya. 'Naglibot-libot lang ko sa Chalkidiki ug wala gani ko kahibalo giunsa ko pag-abot dinhi.' 'Makahunahuna ka ba,' ingon ko, 'kung unsa ka lipay ang imong inahan inig mahibalo niya nga nakaadto ka sa Balaang Bukid, ug labot pa niana makita ka niya nga nakapagupit na!' 'Giunsa nimo pag-ila ana, Amahan?' nangutana siya nga nabigla. 'Sa tinuod, kung makita ni Mama kung giunsa ko pagbag-o, malipay kaayo siya!' Tan-awa na lang! Nilabwan sa Dios ang batan-on ug gipadala siya sa usa ka 'espesyalista'! Hunahunaa lang pila ka pag-ampo ang iyang pobre nga inahan nga iyang gihalad sa Dios!

 

Kanus-a silotan ang bata ug kanus-a siya pasidunggan

Kinahanglan mag-amping pag-ayo ang mga ginikanan nga dili mosaway sa ilang mga anak sa gabii, kay sa gabii wala'y paagi ang mga bata nga wagtangon ang ilang kasubo. Ug ang kangitngit sa gabii naghatag pa gyud ug mas ngitngit nga landong sa ilang kahimtang sa hunahuna. Magsugod ang mga bata sa paghunahuna kung giunsa nila pagsupak sa ilang ginikanan sa labing maayo nga paagi. Nagkadaiyang hunahuna sa 'pagdepensa' mosulod sa ilang hunahuna, mosalmot ang yawa, ug sa ingon niini mahimong madala sila sa kawad-on sa paglaum. Samtang sa adlaw, bisan pa man og hulgaon sa mga bata ang ilang ginikanan sa nagkalain-laing porma sa pagbalos, sa diha nga mogawas sila, malipat sila, malumos sa dula, ug mawala ang ilang kasubo.

— Geronda, makatabang ba ang pisikal nga silot sa mga bata aron matulid ang ilang pamatasan?

— Ang mga ginikanan kinahanglan kini likayan kutob sa mahimo. Kinahanglan nilang paningkamotan, uban sa pagkamaayo ug pagkamapailubon, nga masabtan sa bata nga sayop ang iyang pamatasan. Lamang kon bata pa kaayo ang bata ug wala pa makamatngon nga naa siya sa peligro, mapuslanon ang usa ka sampal sa likod sa ulo — aron mas mag-amping siya sa sunod higayon. Ang kahadlok nga makadawat og laing sampal nagsilbi nga babag sa bata ug nagpanalipod kaniya gikan sa peligro. Sa dihang gamay pa ko, mas nakabenepisyo ko kang akong inahan kaysa kang akong amahan. Pareho silang nagmahal kanako ug gusto ang labing maayo para kanako. Bisan pa, ang matag ginikanan mitabang kanako sa ilang kaugalingong paagi. Istrikto kaayo akong amahan. Kung kami mga bata magbuhat og kalingawan, mopalo siya namo. Ang kasakit sa palo nakatabang nako nga makapahupay gamay, apan pagkahuman sa kasakit, kalimtan nako kini ug ang tambag sa akong amahan. Ug dili tungod kay wala siya nagmahal nako: dili, gipalo ko niya tungod sa gugma. Nahinumdom ko sa usa ka higayon – tulo pa lang ka tuig ang akong edad – gisumbag ko pag-ayo sa akong amahan sa likod sa ulo nga nibulag ko og pipila ka metros! Ug kabalo ka ngano? Wala nay tawo sa balay sa kilid. Nipaingon na sa Amerika ang mga tag-iya, ug ang balay nabyaan na ug wala na'y nag-atiman. Sa tanaman sa maong balay adunay usa ka igos nga kahoy, nga ang mga sanga niini misangko sa kadalanan ug nagbitay ibabaw sa dalan. Punô sa bunga ang kahoy. Sa dihang nagdula kami sa kadalanan sa akong mga higala, usa ka silingan ang miduol kanamo ug gisaka ko aron makapunit ko ug pipila ka igos para kaniya, kay dili niya maabot ang mga sanga. Mipunit ko og lima o unom ka igos, ug gihatagan ko niya og duha niini. Pagkahibalo sa akong amahan, nasuko kaayo siya. Didto nako nakuha kana nga sampal! Nihilak ko dayon. Ang akong inahan, nga nakasaksi sa tanan, mituyok ngadto k ng akong amahan ug miingon kaniya: "Ngano man nimo gihampak ang bata!  Bata pa kaayo siya, wala pa siyay masabti! Unsaon man nimo pagdungog nga naghilak siya ing-ana!' 'Kung naghilak siya sauna sa dihang gidala siya aron mamupul og igos,' tubag sa akong amahan, 'dili na siya maghilak karon. Pero murag gusto diay niya matilawan ang igos sa uban! Busa pasagdi lang siya nga maghilak!' Apan mahimo ba gyud nako nga buhaton pag-usab ang parehas pagkahuman ana? Sa akong inahan, bisan pa nasuko siya sa akong kalingawan, buotan kaayo siya. Sa dihang makita niya nga nagbuang-buang ko, moliko siya ug magpakaaron-ingnon nga wala siya makabantay nako, aron dili ko masuko. Apan kining 'lima' sa akong inahan literal nga nagbuak sa akong kasingkasing. 'Tan-awa, tan-awa,' ingon nako sa akong kaugalingon, 'bata pa kaayo ka nga maldito, ug si Mama dili lang ka niya hampakon, magpakaaron-ingnon pa nga wala ka makita! Dili na, dili na kini mahitabo pag-usab! Unsaon nako pag-antos nga masuko na usab si Mama?" Pinaagi sa iyang ingon ani nga paglihok, mas nakatabang siya kanako kaysa kung gisumbag pa niya ko sa likod sa ulo. Bisan pa, wala nako kini gigamit para sa akong kaugalingon, ni wala ko miingon: 'Oh, kay wala man ko makita karon, magbuhat ko og kalingawan ug mas magbinuang pa gyud ko.' Ang akong amahan, lahi na ang istorya: bisan gamayng sayop, hapak dayon sa likod sa ulo. Makita nimo: pareho silang nagmahal nako, apan ang mahimayaong pamaagi sa akong inahan mas nakatabang nako.

— Geronda, pero ang uban nga mga bata grabe ka saba: nagasinggit sila, nagdagan-dagan ug nagbuhat og kalibog. Unsaon man sa ilang mga ginikanan paglikay sa paggamit og pisikal nga silot?

— Paminawa, dili sala sa mga bata. Aron motubo og tarong ang mga bata, kinahanglan nila og dulaanan diin sila makadagan-dagan ug makadula. Apan karon, kining mga pobre nga bata gipugngan sa mga taas nga bloke. Dili sila makadagan-dagan og gawasnon, dili sila makadula, dili sila malingaw. Dili angay masuko ang mga ginikanan kung puno sa kinabuhi ang ilang anak. Ang masigla nga bata adunay sulod nga kusog, ug pinaagi sa husto nga paggamit niini, makab-ot niya ang dagkong mga butang sa kinabuhi.

 

Ang pagpugos dili alang sa labing maayo sa mga bata

Ang uban nga ginikanan naghatag ug dakong presyur sa ilang mga anak — ug ginabuhat kini sa atubangan sa uban. Murag imong hunahunaon nga ang ilang anak usa ka hayop pangdala sa karga, nga ilang ginatuktok gamit ang baston aron molakaw kini nga dili moliko sa tuo o wala. Murag gihuptan siya nila sa tali samtang nag-ingon, 'Lakaw nga gawasnon!' Ug unya mosugod pa gani ang ingon nga mga ginikanan sa pagpanghampak sa ilang mga anak. Karong adlawa, nisulod ang usa ka inahan uban sa iyang anak nga lalaki – usa ka lig-on ug hapsay nga batan-on. Masakiton ang iyang anak. 'Unsa akong buhaton, Amahan?' pangutana niya. 'Wala gyud mokaon ang akong anak ug dili gani niya gusto kami makita.' Apan sa dihang gisultihan nako siya unsay buhaton, nagsugod na usab siya pag-usab: 'Unsa na karon akong buhaton?'

— Geronda, tingali wala niya masabti ang imong gisulti kaniya?

— Siyempre nasabtan ko! 'Dili ko makaya nga mag-uban ta bisan usa ka oras,' ingon nako kaniya. 'Ug unsaon man pagkinabuhi sa imong anak uban nimo? Gidala nimo siya sa tumoy!' 'Dili,' tubag niya. — 'Gihigugma ko siya.' 'Asa man ang gugma ana, kung dili niya makita ang iyang lugar inig uban niya nimo? Napugos siya nga molayas sa balay kay gusto niya lain nga palibot. Sa tinuod, kung wala siya uban nimo, hapsay kaayo iyang pamatasan. Kung dili ka niya gusto makita, pasabot ana nga ikaw usab adunay bahin sa sala niini. Ayaw siya samoki: ginasamaran nimo siya. Pagmalumo ug pag-andam og pasensya kaniya." Gisultihan nako siya ani tanan; maminaw siya nako unya nagsugod na usab siya pag-usab: "Unsa man unta akong buhaton? Dili man gusto makita mi sa bata." Unsaon man nimo pag-abot sa usa ka panag-uyon sa usa ka tawo nga ingon ana? Wala gyud bisan unsa nga sayop sa bata, apan ginatratar siya nila sama sa usa ka buang. Nagpasabot kini nga adunay sayop sila.

Ang pagpugos sa ginikanan dili makatabang sa mga bata; kini makapugong kanila. Ang walay katapusang 'ayaw paghikap ana, ayaw pag-adto didto, buhata niini…' Apan kinahanglan nimo hawiran ang pisi sa hustong pamaagi aron dili kini maputol. Kinahanglan nimo itama ang mga bata sa taktikal nga paagi, aron matabangan sila nga masabtan ang ilang sayop, samtang ginasiguro nga dili magtukod ug panagbulag tali kaninyo. Ang mga ginikanan kinahanglan buhaton ang sama sa gibuhat sa usa ka maayong mag-uuma sa dihang magtanom siya og gamay nga punla. Ang mag-uuma hinay-hinay nga nagbugkos sa punla sa usa ka poste gamit ang humok nga pisi aron kini dili moliko o madaut kung ang hangin mosukod niini pa- tuo o pa- wala. Unya, magbutang ang mag-uuma og bakod palibot sa tanom, didto siya kini didihan, atimanon, ug panalipdan gikan sa mga kanding—hangtod nga lig-on na kaayo ang mga sanga sa kahoy. Kay kung kan-on sa mga kanding ang tanom, mao na—murag patay na kini. Ang kahoy nga gipangkaon sa mga kanding dili na makabunga o makahatag og landong. Apan sa diha nga motubo na ang mga sanga niini, tangtangon sa mag-uuma ang bakod, ug magsugod na sa pagbunga ang kahoy; ug sa iyang landong, makapahulay ang mga kanding, karnero, ug mga tawo.

Apan, ang mga ginikanan, tungod sa sobra nga kabalaka alang sa ilang mga anak, kasagaran gustong higoton sila dili sa humok nga pisi kondili sa puthaw nga alambre, samtang ang mga bata angay nga giyaon nga malumo — aron dili sila masakitan. Ang mga ginikanan kinahanglan maningkamot nga motabang sa ilang mga anak sa usa ka marangal nga paagi. Kini magtukod og espiritu sa pagkamaayo sa ilang batan-ong kasingkasing, ug unya makabati sila sa ilang kaugalingon sa panginahanglan sa pagbuhat og maayo. Ang mga ginikanan, kutob sa ilang makaya, kinahanglan ipatin-aw sa ilang mga anak unsay maayo sa mahigugmaong paagi: uban sa gugma ug kasubo. Nahinumdom ko sa usa ka inahan nga, sa dihang nakita niya nga daotan ang pamatasan sa iyang anak nga lalaki, miingon uban sa mga luha sa iyang mga mata ug bug-at nga kasingkasing: "Ayaw pagbuhat ana, akong pinalanggang anak." Ug sa pagtan-aw sa ingon nga ehemplo, nakat-on ang iyang mga anak nga malipayon nga maningkamot aron malikayan ang mga tukso sa kinabuhi, dili molikay sa kalisdanan, kondili malabwan kini pinaagi sa pag-ampo ug pagsalig sa Diyos.

Karong mga panahona, ang mga hamtong ug mga bata nagpuyo sa kalibutan nga mura'g buanglan, busa nanginahanglan kini og daghang pasensya ug daghang pag-ampo. Daghang mga bata ang sa katapusan makasinati og stroke. [Murag] usa ka orasan nga medyo dili na husto ang takbo; gipahugot kini sa mga ginikanan hangtod sa kinatumyan—ug sobra pa—unya mabuak ang spring. Kinahanglan og hinay-hinay nga pamaagi. Ang usa ka bata kinahanglan pa og dugang 'pagpahugot', ang lain kinahanglan gamay ra. Kining mga pobre nga bata naekspos sa tanang matang sa [dautang] impluwensya. Sa dihang naa sila sa eskwelahan o sa kadalanan, madungog nila ang mga panawag nga: 'Ayaw pagrespeto sa imong ginikanan! Ayaw pagrespeto sa bisan kinsa o bisan unsa!' — ug labaw pa niana, gusto pa sa ilang mga inahan nga 'pahugutan pa gyud' ang kontrol kanila — mas mosukol pa gyud sila.

Busa akong tambag sa mga inahan nga disiplinahon ang ilang kaugalingon pinaagi sa pag-ampo ug dili ang ilang mga anak. Kung pirmi nilang isulti sa bata, 'Ayaw pagbuhat ana, ayaw paghikap ana' — bisan pa sa gagmayng butang, ug usahay dili patas — unya, sa dihang adunay seryosong katalagman, pananglitan kung gusto sa bata nga ibubo ang gasolina sa kalayo, dili siya maminaw ug, pagkahuman buhaton niya kini, masamdan siya og grabe. Wala masabti sa bata nga ang mga pulong nga 'ayaw pagbuhat ana' gipalihok sa gugma. Apan samtang motigulang na gamay ang bata, mosulod ang kaugalingon, ug kung pasanginlan siya, mahimong suwayon siya, nga naghunahuna: 'Bata pa ba kaayo ko nga pwede nila kong tratuhon ingon ani?' Kinahanglan pasabton sa mga ginikanan ang bata nga, sama sa pagpanalipod kaniya aron dili masunog sa dihang gamay pa siya, karon nga nagdako na siya, ginapanalipdan siya nila gikan sa lain nga klase sa kalayo. Busa, kinahanglan magbantay ang bata, dili mosugot sa mga tukso sa yawa, ug ipreserbar sa iyang kaugalingon ang Grasya sa Bawtismo.

 

Dili maalamon, sobra nga gugma sa ginikanan

— Geronda, makadaot ba ang inahan sa iyang anak tungod sa dili maalamon nga gugma?

— Syempre, mahimo. Pananglitan, makita sa usa ka inahan nga dili makat-on paglakaw ang iyang gamay, ug moingon siya: 'Sayang kaayo siya, pobre nga bata, dili siya makalakaw' — ug padayon lang siyang kuhaon, imbis nga hawiran ang kamot ug tabangan nga makalakaw siya sa iyang kaugalingon. Ang pangutana mao, kanus-a kaha makat-on sa paglakaw ang bata? Siyempre, ang ingon nga inahan gipalihok sa gugma, apan tungod kay sobra siya ka protektibo, sa tinuod nakadaot siya sa iyang anak. Nakaila ko og usa ka amahan nga ang iyang anak nakahuman na sa serbisyo militar. Apan anaa gihapon siya, gikuptan ang kamot sa iyang hamtong nga anak ug gidala kini sa barbero! 'Gidala nako ang akong anak kanimo aron putlan nimo siya og buhok,' ingon sa amahan. 'Ingna ko pila ang bayran nako ug kanus-a ko mobalik kuha kaniya.' Sa ingon ani nga paagi [pinaagi sa iyang dili maayong sobra nga pagpanalipod], gipanglisyado niining tawoha ang iyang anak.

Kinahanglan nga pugngan sa rason ang gugma. Ang tinuod nga gugma walay pagkamakasarili. Wala kini'y makasariling pagpihig ug kini gipakita sa pagka-maampingon. Importante kaayo ang pagka-maampingon sa kadaghanan sa gugma sa usa ka babaye, aron dili niya kini usikan sa walay pulos. Sa usa ka higayon, usa ka batan-ong lalaki ang miadto sa akong payag nga nasuko sa iyang mga ginikanan. Ang iyang mga ginikanan maayo man unta ang tuyo, apan wala sila kahibalo unsaon siya pagtabangan. Busa gisugdan niya pagsulti kanako nga gipugos siya sa iyang mga ginikanan, nga wala siya nila gihigugma, ug uban pa. "Paminaw," ingon ko kaniya, "sa dihang gamay pa ka ug giputos ka sa imong inahan sa daghang sapaw-sapaw nga sinina, ngano man niya gibuhat na? Aron ba dili ka sip-onon, o aron ka dili sobraan sa kainit? Dako kaayo ang gugma sa imong inahan sa iyang mga lihok." Sa katapusan — sa pagkahibalo niya kung unsa ka dako ang gugma sa iyang mga ginikanan kaniya — misugod og paghilak ang batan-on. Dako kaayo ang gugma sa iyang inahan, bisan pa man nga wala siya makatabang sa iyang anak tungod kay ang iyang pamatasan kaniya nakapukaw sa pagsupak niini.

Kung kinahanglan, ang inahan kinahanglan istrikto sa iyang anak. Kung dali ra kaayo siya mosugot sa anak ug mouyon sa tanan niyang gusto, dili kini alang sa labing maayo sa anak. Sa Adana[46] , usa ka balo ang adunay bugtong anak nga lalaki, si Yannis. Sa dihang medyo nagdako na ang batang lalaki, gipadala siya aron mahimong aprentis sa usa ka mananahi sa sapatos. Pagkahuman sa usa ka semana sa trabaho, miingon ang batang lalaki: 'Mama, dili na nako kinahanglan moadto sa maestro: nakat-on na ko sa paghimo og sapatos.' 'Kanus-a ka nakakat-on niini?' pangutana niya. 'Aw, kung gusto nimo,' tubag niya, 'ipakita nako kanimo kung giunsa paghimo ang sapatos. Tan-awa: mao ni ang pagputol sa sol, mao ni ang pagdikit sa panit, pagbutang sa takong, ug pagpakusog niini gamit ang pako…" Ang maestro nga nagatudlo kang Janis usa ka buotan kaayo nga tawo. Gusto niya tudloan ang batang lalaki sa maong han-ay tungod sa kalooy, kay si Janis nagdako nga walay amahan. Apan, sa dihang nakamatikod siya nga milabay na ang usa ka semana ug wala nagpakita si Janis, nabalaka siya: basin masakiton ang batang lalaki? Busa, miadto siya sa iyang inahan aron pangutan-on kon kumusta na ang bata. "Unsa na diay ang nahitabo kang Janis? Ngano nga wala na siya moanha sa trabaho? Masakiton ba siya?" pangutana sa amo sa balo. "Dili," tubag niya, "maayo ra siya." "Ngano man nga dili na siya moanhi magtrabaho?" "Ngano pa man siya moadto didto?" tubag sa balo. "Kay nakat-on na man si Janis sa paghimo og sapatos." "Pero unsaon man niya pagkat-on ana sa pipila lang ka adlaw?" katingala sa mananahi og sapatos. "Yano ra kaayo," tubag sa iyang inahan. "Kuhaon niya ang panit, i-unat kini ibabaw sa lastiko, ipako ang mga tacks, i-butang ang takong, unya kuhaon niya ang bota gikan sa lastiko, ug mao na!" Nangatawa ang mananahi sa sapatos, mihunyo sa iyang inahan ug nilakaw. Pagbalik niya sa gawasanan, nangutana ang mga aprentis kaniya, "Mestro, unsa na man ang nahitabo kang Janis?" "Buhing buhi siya ug maayo ra," matubag niya. "Dili lang si Janis ang nakat-on paghimog sapatos — nakat-on pud ang iyang inahan!"

Ug busa nakita nako nga daghang ginikanan ang naglihok sama niining balo. Nagtuo sila nga gihigugma nila ang ilang mga anak, apan sa tinuod gubaon nila kini. Pananglitan, usa ka inahan, tungod sa sobra nga gugma, gipahapuhapan og halok ang iyang anak ug moingon kaniya, pananglitan: 'Walay bata sa tibuok kalibutan nga ingon ka nindot sama sa akoang anak!' Pinaagi niini, iyang gipasiugda ang garbo ug dili himsog nga pagsalig sa kaugalingon sa bata. Sa ulahi, ang ingon nga bata dili mosunod sa iyang mga ginikanan, kay nagtuo siya nga kabalo na siya sa tanan.

Ang mga ginikanan kinahanglan motabang sa ilang mga anak nga makat-on sa pagdawat sa responsibilidad alang sa ilang kaugalingon sukad pagkabata. Pasagdi ang mga bata nga buhaton ang ilang makaya sa balay: dili sila angay magdahom nga ihatag na lang kanila ang tanan nga andam na. Kung dili, sa dihang sila magtigulang na, lisod kaayo ang ilang kinabuhi. Usa ka artesano ang nagtrabaho nga walay kapoy ug nagpadako sa iyang mga anak. Samtang siya nagtrabaho, ilang gigugol ang adlaw sa pagpalibot-libot sa kadalanan. Ug bisan pa sa dihang sila nangdako ug nakapundar na og kaugalingong pamilya, nagpaabut gihapon sila nga ang ilang amahan ang mag-atiman kanila. Ug sa dihang gisultihan niya sila nga miabot na ang panahon nga sila na ang mag-atiman sa ilang kaugalingong panimalay ug pamilya, mitubag sila: "Unsaon man na, Amahan? Wala man mo biyai kanamo sa dihang gagmay pa kami! Busa unsaon man ninyo kami biyai karon — nga nagdako na kami ug nag-aakma sa bug-at sa responsibilidad sa pamilya?"

 

Pagdistribyut sa panulondon

Kung ang mga ginikanan lig-on pinansyal, sila ang responsable sa kaugmaon sa ilang mga anak. Siyempre, ang labing importante mao nga ila silang itudlo nga mahimong maayong tawo, unya tabangan sila sa pagkuha og edukasyon o pagkat-on og usa ka propesyon aron makakwarta ang mga anak. Human ana, ang mga ginikanan angay mupalit kanila og gamay nga balay ug uban pa. Sa 1924, isip kabahin sa pagbinayloay sa populasyon niadtong panahona, sa[47] , miabot ang among pamilya sa Gresya gikan sa Faras sa Cappadocia. Ang akong amahan, isip pangulo sa konseho sa baryo, gibuhat ang iyang makakaya aron matabangan ang tanan namong ka-baryo sa pag-adjust sa ilang bag-ong kinabuhi. Gibilin niya ang iyang kaugalingong pamilya hangtod sa katapusan. Sa ulahi, sa dihang nagdako na ang akong mga igsoon nga lalaki ug babaye, nagsugod sila og reklamo. 'Giatiman nimo ang tanan, Amahan,' ingon nila, 'apan wala ka maghunahuna kanamo.' Kung mag-inusara ang usa ka tawo, mahimo niyang ihatag ang tanan sa uban ug, tungod sa paghalad sa kaugalingon, ipakita ang hingpit nga pagkawalay pagtagad sa iyang kaugalingon, gipalihok sa pagkamaayo sa kinaiya. Apan kung adunay pamilya ang usa ka tawo, kinahanglan usab niyang hunahunaon sila.

Siyempre, dili angay mawagtangan og paghuna-huna ang mga ginikanan ug ihatag dayon sa ilang mga anak ang tanan, kay ang mga batan-on walay kasinatian ug, sa karon nga dili mapugngan nga kalibutan, mahimo silang mogasto labaw pa sa ilang makaya. Masakit unya para sa mga ginikanan kung masayran nila nga wala na silay mahatag pa. Labaw pa, ang mga ginikanan kinahanglan magmatngon sa labing huyang nga anak ug hatagan siya og mas daghang materyal nga suporta, ug labi pa gayud og moral ug etikal nga giya, aron ang kahadlok sa kapakyasan dili sila madala sama sa kusog nga baha. Apan pinaagi sa rason ug gugma, ang mga ginikanan kinahanglan mag-atiman sa tanan nilang mga anak, aron walay kabugnaw nga mosulod sa ilang relasyon.

Karong mga panahona, talagsaon na kaayo ang makakita og pamilya nga suod kaayo ug nagkinabuhi sa espirituhanong paagi, diin ang mga igsoon dili mag-away bahin sa mga luna sa yuta o panulondon, ug dili pud sila moabot sa korte. Nailhan nako ang usa ka pamilya nga pito ka miyembro. Ang mga ginikanan adunay pipila ka alahas nga bulawan. Pagkahuman sa ilang kamatayon, nagdesisyon ang mga anak nga ang igsoon nga lalaki nga nag-atiman sa ilang ginikanan sa katigulangon ang magpabilin sa bulawan. Apan, nagtuo kini nga igsoon nga lalaki nga daghan og anak ang ilang igsoon nga babaye ug busa siya ang mas nanginahanglan sa bulawan. Gihatag niya ang bulawan kaniya. Gihatag sa ikatulong igsoon ang bulawan sa ikaduhang igsoon, gihatag usab kini sa ikaupat, ug sa katapusan mibalik ang bulawan sa unang igsoon! Sa laing pagkasulti, nahitabo sa mga tawo ang parehas nga butang nga gihulagway sa Lavsaika.[48] Sa katapusan, tungod kay dili usab gusto sa unang igsoon nga siya ra ang magpabilin sa bulawan, ilang gihukman nga ihatag kini sa templo.

 

 

Bahín 3.
Mga bata ug ilang mga responsibilidad

Ang panalangin sa ginikanan mao ang labing dako nga panulondon alang sa mga anak. Busa, ang mga anak kinahanglan maningkamot nga makadawat sa panalangin sa ilang ginikanan.

 

 

Kapitulo 1.
Mahitungod sa mga bata, sa ilang kalipay ug kalisud

 

Pagkabata

— Geronda, napansin nako nga usahay sa panahon sa Banal nga Liturhiya, mu-ngisi ang mga bata.

— Dili lang sila ngumisi atol sa Banal nga Liturhiya. Ang mga sanggol kanunay nga nakig-uban sa Diyos kay wala silay kabalaka. Nahinumdom ka ba sa gisulti ni Kristo bahin sa gagmay nga mga bata? 'Ang ilang mga anghel sa langit kanunay makakita sa nawong sa akong Amahan nga naa sa langit.'[49] Ang mga gagmay nagpabilin nga konektado sa Diyos ug sa ilang Bantay nga Anghel, nga kanunay anaa sa ilang kiliran. Sa ilang pagkatulog, ang mga bata motawa sa usa ka gutlo ug mokurog sa sunod, kay makakita sila og makalipay ug makahadlok nga mga butang. Usahay makita nila ang ilang Bantay nga Anghel ug makadula sila uban kaniya. Gihapuhap sila niya, gihuptan niya ang ilang kamot, ug motawa sila. Sa ubang panahon, ipakita sa manulaw ang makahadlok nga mga butang, ug mokurog sila.

— Ngano man nga ginakililisan sa manulaw ang mga bata?

— Ang kamatuoran nga iyang gihadlok sila mao diay alang sa ilang kaayohan, kay ang ilang kahadlok mopugos kanila sa pagtawag sa ilang inahan. Kung wala kana nga kahadlok, dili mudagan ang mga bata ngadto sa mga bukton sa ilang inahan. Gitugotan sa Diyos nga mahitabo ang tanan alang sa kaayohan sa katawhan.

— Ug sa dihang motigulang na ang mga bata, nahinumduman ba nila ang ilang nakita sa dihang mga sanggol pa sila?

— Dili, makalimot sila. Kung mahinumduman sa bata pila na ka beses niyang nakita ang iyang Anghel nga Manalipod, mahimong mapahitas-on siya. Busa samtang siya motubo, makalimot siya sa tanan. Ang Diyos naglihok sa misteryosong paagi.

— Makita ba nila kini tanan pagkahuman sa ilang Bunyag?

— Siyempre, pagkahuman sa Bunyag.

— Geronda, tugot ba nga dad-on ang usa ka dili pa nabunyagan nga bata ngadto sa balaan nga relikya?

— Ngano man? Mahimo pa gani nimo buhaton ang tanda sa krus ibabaw sa usa ka bata gamit ang balaang relikya. Karon nakakita ko og usa ka gamay nga batang lalaki nga mura'g gamayng anghel. 'Asa na ang imong mga pako?' pangutana nako kaniya. Nahibulong siya ug wala siya kahibalo unsaon pagtubag!… Sa Bukid Athos, sa akong kaliva, sa tingpamulak, sa dihang mamulak ang mga kahoy, magbitay ko og mga kendi sa mga sanga sa palibot sa bakod sa akong selda. Kung adunay mga bisita nga moanhi kanako uban sa gagmay nga mga bata, moingon ko: "Mga bata, palihug kuhaa ang mga kendi gikan sa mga palungpung, kay kung mag-ulan, mabasa sila ug masayang!" Ang uban nga maalamon nga mga bata makasabot dayon nga ako mismo ang nagbitay sa mga kendi sa mga sanga, ug motawa sila. Ang uban nagtuo nga ang mga kendi mitubo ra sa mga palungpung sa ilang kaugalingon, samtang ang uban dili sigurado kung motuo ba o dili… Nanginahanglan usab og gamay nga kalipay ang mga bata.

— Geronda, daghan ba ka'g gibutang nga mga tam-is?

— Kung isabit nako sila, daghan gyud akong isabit. Kung magdala ang mga tawo ug lamiang tam-is para nako, dili nako kini ihatag sa mga hamtong. Hatagan nako ang mga hamtong ug Turkish delight. Kung magdala ang mga tawo ug nindot nga tam-is para nako, itago nako kini para sa mga bata sa Afonia.[50] Ug dinhi sa monasteryo, nagtanum pud ko ug pipila ka tam-is ug tsokolate gahapon, ug karon namulak na sila! Nabantayan ba nimo? Aw, nganong dili: maaraw ang panahon, maayo ang yuta, ug imo man kini gikalot pag-ayo, mao nga dali kaayo miburot ang mga tsokolate![51] Hulat lang ug tan-awa unsang tanaman sa bulak akong buhaton para nimo! Dili na nato kinahanglan mupalit og kendi ug tsokolate para sa mga bata. Unsa man imong hunahuna? Mag-ani na ta sa atong kaugalingong ani!

— Geronda, nakakita ang mga peregrino og mga kendi ug tsokolate nga naglutaw gikan sa tanoman og gulay ug nabigla sila. 'Siguro usa sa mga bata ni,' ingon nila.

— Ngano wala nimo gisulti nila nga usa ka dako nga bata ang nagbuhat niini?

 

Ang guardian angel nagbantay sa gagmay nga mga bata

— Geronda, ngano man nga ang Diyos nagahatag ug Guardian Angel sa matag tawo? Dili ba Niya kami maprotektahan sa Iyang kaugalingon?

Ang guardian angel mao ang espesyal nga pag-atiman sa Diyos alang sa Iyang binuhat. Ang guardian angel mao ang probidensya sa Diyos, usa ka pagpadayag sa Iyang pag-atiman sa katawhan. Ug tungod niini, may utang kita sa Diyos. Ang mga anghel nag-atiman pag-ayo sa gagmay nga mga bata. Giunsa nila pagbantay kanila! Sa usa ka higayon, duha ka bata ang nagdula sa dalan. Usa kanila gusto og labang bato sa ulo sa usa pa ug nakatutok na. Wala makita sa ikaduhang bata ang katalagman. Ug unya, sa katapusang gutlo, tingali gihimo sa iyang Anghel nga Manalipod nga nakakita ang gamay nga bata og butang, milukso aron makalikay — ug nilabay ang bato sa kilid sa iyang ulo.

Usa ka adlaw, ang usa ka inahan miadto sa uma aron magtrabaho ug gidala ang iyang sanggol. Human niya siyang gipapasuso, gipa-higda niya siya sa iyang duyan ug mibalik sa trabaho. Paglabay sa pipila ka gutlo, sa dihang miadto siya aron susihon ang iyang anak, nakita niya nga nagkupot kini ug bitin sa kamot ug gi-examin kini uban sa kuryosidad! Samtang ginapasuso sa inahan ang bata, adunay nahabilin nga gatas sa palibot sa iyang baba. Busa, ang bitin miluspad ngadto sa bata ug gilinis ang gatas sa iyang nawong. Gikuptan sa bata ang bitin. Pagkakita niini, misinggit ang inahan; nahadlok ang bata, gibuksan niya ang iyang gamay nga kamot, ug miluspad palayo ang bitin! Ang Diyos nagpanalipod sa mga bata.

— Geronda, apan ngano man nga daghan kaayong mga bata ang nag-antos sa sakit ug uban pang mga kalisdanan?

— Kabalo ang Dios unsay maayo para sa matag tawo ug, sumala niini, ihatag Niya kanila ang tanan nilang gikinahanglan. Dili Siya mohatag sa usa ka tawo og bisan unsa nga dili alang sa iyang kaayohan. Pananglitan, usahay makita Niya nga ang usa ka pisikal nga kapansanan o kadaut makatabang kanato labaw pa kaysa kung Siya naglikay kanato gikan niining kadaut o nagpabilin kanato nga buo ug walay samad.

 

Balaang Bunyag

— Geronda, unsa man ang mahitabo sa mga tawo sa Northern Epirus,[52] nga mamatay nga wala mabunyagan?

— Er, kadaghanan kanila gibunyagan sa ilang ginikanan pinaagi sa 'air baptism'.[53] Ug daghan sa mga nasud nakadawat og 'air baptism' gikan sa mga yaya o nars sa maternity ward. Nasayud ko og usa ka kaso diin gibunyagan sa usa ka nars ang usa ka bata sa usa ka palanggana sa tubig. Nakita sa Dios ang maayong buot niining babaye… Ug unsa kadako nga bahandi sa Grasya ang gipanag-iya sa bag-ong nabunyagan! Sa usa ka higayon, sa usa ka grupo nga tulo ka gatus ug lima ka pulo ka tawo, nakit-an nako ang usa ka babaye nga nabunyagan. Nangutana ko kinsa siya, ug gisultihan ko nga siya usa ka Turko nga babaye nga nakadawat sa Balaang Bunyag. Misidlak ang iyang nawong. Kung itandi kaniya, ang uban mura'g mga barbaro.

— Geronda, husto ba nga hatagan og duha ka ngalan ang mga bata sa ilang pagbunyag?

— Kung mag-away ang magtiayon ug magbulag tungod sa unsaon pagtawag sa ilang anak, pasagdi sila nga hatagan ang bata og labing menos tulo ka ngalan! Apan bisan ang husto nga Kristohanong mga ngalan karon nahimong kinsa pa kabalo unsa… Viki, Peppi, Mimi…

— Geronda, usa ka babaye nga lima ka bulan ang pagbuntis, nawala ang iyang anak. Natawo kini nga patay, ug karon siya nabalaka kay dili gani mahimo nga buhaton ang pagbunyag sa hangin alang kaniya.

— Tungod kay dili siya ang angay basulon niini, ipasalig niya ang iyang pagsalig sa Diyos. Kabalo ang Diyos unsa ang buhaton sa ingon ani nga mga bata ug asa sila ibutang.

— Geronda, gisultihan ko sa akong inahan nga namatay ang usa sa akong mga igsoon nga lalaki pipila ka oras pagkahuman siya natawo ug wala siya'y panahon nga ipabunyag siya. Gidasig nako siya nga hisgutan kini sa iyang espirituhanong amahan.

— Tungod kay gusto niya siyang ipabunyag apan wala niya kini nabuhat sa takdang oras, aduna siyay mga hinungdan nga makapamenos sa iyang sala. Sa katapusan, aduna pa man ubang mga babaye nga magpa-abort ug mopatay sa ilang kaugalingong mga anak. Ang paghukom sa Diyos labaw pa sa atong pagsabot. Dako kaayo unta ang sala kung, tungod sa iyang kaugalingong kapabayaan, napakyas siya sa pagpabunyag sa iyang anak sa takdang oras ug namatay kini nga wala nabunyagi. Gihukman ninyo ang ingon ani nga mga butang base sa pang-adlaw-adlaw nga panghuna-huna. Mao kana ang teolohiya sa rasyonalismo. Nahinumdom ko nga kaniadto usa ka grupo sa mga peregrino ang miadto aron makakita kanako, ug gisultihan nako sila sa mosunod nga istorya. Usa ka gamay nga bata gikan sa Northern Epirus gibunyagan tulo ka beses. Kausa sa iyang lola, kausa sa iyang lolo, ug unya sa iyang inahan — tagsa-tagsa sa tago gikan sa uban — tungod kay nagtuo silang tanan nga wala pa nabunyagan ang bata. Samtang gisulti nako kini nga istorya, usa sa mga peregrino mitindog ug miingon: "Dili kana kanonikal!" "Paminaw," ingon nako kaniya, "nagtuo ka ba nga nabasa nila sa bisan unsang dogmatiko nga libro nga ang usa ka bata kinahanglan bunyagan tulo ka beses? Pagkahuman sa tanan, nakadawat kining gamay og tulo ka panalangin!"

— Geronda, usahay makakita ang mga tawo sa ilang mga minahal nga namatay sa ilang mga damgo ug makig-istorya kanila. Gidugotan ba kini sa Diyos aron matabangan ang mga tawo sa ilang pagtuo ug paghinulsol?

— Oo. Wala ba ko nagsulti kanimo og susamang istorya? Usa ka monghe gikan sa Banal nga Bukid nga miabot gikan sa usa ka baryo sa Bulgaria. Daghan didto ang mga wala pa nabunyagan. Gisulti kanako niining monghe nga samtang siya usa pa ka layko ug wala pa nabunyagan, nakita niya sa damgo ang iyang gamay nga pag-umangkon nga bag-o lang namatay. Ang gamay nga batang lalaki nagtindog sa likod sa bakod sa usa ka matahum nga tanaman, nagahilak. Ang tanaman puno sa gagmay nga mga bata nga nagalipay-lipay ug nagadula. 'Ngano man nga dili ka mosulod sa tanaman?' pangutana sa lalaki nga nakakita sa damgo. 'Unsaon nako pag-adto didto?' tubag sa bata. 'Wala pa man ko nabunyagan.' Human niining hitaboha, ang lalaki dayon mibunyag, ug pagkahuman gisultihan niya ang pari bahin sa iyang nakita sa damgo. Mao kini ang paagi sa Diyos aron masabtan usab sa uban ang dignidad sa Balaang Bunyag. Pagkahuman niana, ang mga lumolupyo niining Bulgarian nga baryo nagsugod usab sa pagpabunyag sa ilang mga anak.

— Geronda, ang pipila ka mga ginikanan nga naa sa sibil nga pakig-partner gusto nga ipabunyag ang ilang mga anak. Gidugotan ba sila nga buhaton kini?

— Ngano man? Unsa man ang nabuhat sa mga kabus nga bata aron kini ilang masinati? Ang kamatuoran nga gusto sa mga tawo nga naa sa sibil nga pakig-partner nga ipabunyag ang ilang mga anak nagpakita nga adunay maayong butang sa sulod nila, nga dili sila hingpit nga walay pagtagad. Murag nalibog na kining mga tawo bahin sa lain-laing butang. Kung adunay gustong motabang kanila, kinahanglan una nila mahibal-an ngano wala sila magpakasal sa simbahan, ug unya ngano gusto nila ipabunyag ang ilang mga anak.

— Geronda, kung ang usa ka madre nahimong ninang sa pagbunyag sa usa ka bata sa wala pa siya mosulod sa kumbento, kinahanglan ba karon, gawas sa pag-ampo para sa iyang inanak, nga magpadala siya og mga regalo kaniya — sama sa ginabuhat sa mga ninong sa sekular nga kalibutan?

— Er, ang madre karon wala na'y ingon nga obligasyon. Ang monghe motabang sa iyang inahan sa pag-ampo. Mahitungod sa mga ginikanan — kung gusto nila — mahimo nilang padayonon ang ingon nga relasyon sa inahan sa ilang anak nga madre.

— Busa, makabaton ang mga ginikanan sa madre og ingon ana nga relasyon sa godson sa ilang anak nga babaye, kung gusto nila?

— Oo, sa ilang kaugalingon. Dili ang madre angay magpugos kanila sa pagbuhat niini. Pasagdi siya nga mag-ampo aron pasigaon sila sa Diyos. Apan bisan pa niana, dako kaayo ang responsibilidad sa ninong. Sa dihang layko pa ko, nagsaad ang akong mga ginikanan sa usa ka magtiayon nga ila kaila nga usa sa among pamilya ang mahimong ninong sa usa sa ilang mga anak. Sa pagkahimugso sa ilang anak, wala didto ang tanan nakong paryente, busa gihangyo ko nila nga mahimong ninong sa bata. Napulo'g unom anyos pa ko niadto, ug dili ko gusto mahimong ninong kay nabati nako nga dako kaayo nga responsibilidad ang akong gikuha. Busa, sa dihang nasulod ko sa usa ka lisod nga kahimtang, misugod ko og ampo. "Ginoo ko," akong pagpakiluoy, "kung kini nga bata motubo nga mahimong usa ka maayong tawo, kuhaa Nimo ang tanang nahibilin nga katuigan sa akong kinabuhi ug ihatag kini kaniya. Apan kung mahimong dautan siya nga tawo, kuhaa Siya Nimo karon — samtang sama pa siya sa usa ka gamay nga anghel." Gibunyagan nako ang bata ug ginganlan siya og Pavel. Usa ka semana pagkahuman, namatay siya. Karon naa na siya sa Langit ug wala na siya'y katalagman nga mawala kini.

 

Mga batang ulila

— Geronda, kung mamatay ang ulo sa pamilya, angay ba makita sa gagmayng mga bata ang lawas sa ilang patay nga amahan?

— Mas maayo nga dili. Bisan pa kon mamatay ang suod nga paryente sa usa ka hamtong, mangita ka og paagi aron ipahibalo kini kanila sa labing malumo ug sensitibo nga paagi. Unsa kaha nato masulti bahin sa mga bata!

— Hangtod unsang edad dili maayo para sa mga bata nga makita ang ilang namatay nga hinigugma?

— Nagdepende kini sa [ kinaiya, disposisyon ug kahimtang sa hunahuna ] sa bata.

— Okay ba nga dad-on ang mga bata sa lubnganan sa ilang amahan?

— Oo, pwede nimo dalhon ang mga bata aron bisitahan ang lubnganan. Angay nimo isulti kanila: 'Ang inyong amahan nibalhin gikan dinhi paingon sa Langit. Kung maayong mga bata mo, moubos siya gikan sa Langit aron bisitahon kamo.' Nahinumdom ko sa dihang namatay ang akong lola, gidala ko nila sa balay sa usa ka higala aron dili ko makita ang lubong ug dili ko mahibalo nga namatay siya. Nagdula sila uban nako didto ug naglingaw kanako. Nagkatawa ko, samtang sila naghilak. Pagbalik nila nako sa balay, nagsugod ko og pangutana, 'Asa na si Lola?' 'Mobalik ra siya, mobalik ra siya,' ingon nila nako. Naghulat ko nga mobalik si Lola, apan pagkahuman sa pila ka panahon nahibaloan nako nga namatay na siya. Dili maayo para sa mga bata nga makakita sa ilang mga hinigugma nga patay.

— Geronda, kung ang gagmay nga mga bata mawad-an sa ilang inahan, sila magmasubo sa iyang kamatayon uban sa dakong kasubo.

Mas lagmit nga maulila ang mga bata tungod sa pagkawala sa ilang inahan kaysa sa ilang amahan. Busa, sa dihang mawala ang ilang inahan, mas dako ang ilang kasakit nga ilang mabati. Talagsa ra nga ang amahan ang mopuli sa papel sa inahan alang sa mga bata nga naulila sa inahan. Apan, sa Paraiso, makadawat og kahupayan ang ingon nga mga bata. Makadawat sila sa mga butang nga kulang didto. Ang ulila mosulod sa Paraiso gamit ang mas ubos nga marka sa pag-agi, sama sa mga Griyego gikan sa gawas nga gidawat sa atong mga unibersidad nga walay eksamin, sumala sa balaod nga may kalabutan. Sa laing pagkasulti, ang balaod sa Dios magamit sa mga ulila, ug gamay ra ang ilang kinahanglan nga paningkamot aron makasulod sa Paraiso, samtang ang uban kinahanglan pa nga mohimo og dakong paningkamot aron makasulod niini. Gitan-aw nako nga malipayon ug bulahan ang mga bata nga gipahimulag sa pagkamahigugmaon sa ilang ginikanan. Kay sa kini nga kinabuhi, nahimo nila nga ang Dios ilang Amahan ug, sa samang higayon, ilang gipahimutang sa 'savings account' sa Dios ang pagkamahigugmaon sa ilang ginikanan—nga ilang nawad-an—ug kining karon nagahatag kanila og [espirituhanong] tubo.

Apan bisan pa sa kini nga kinabuhi, ang Maayong Dios motabang sa ingon nga mga bata, kay sukad sa higayon nga ang Dios modala sa ilang mga ginikanan ngadto sa Iya, Siya—kung pwede nako isulti ingon ani—obligado nga mag-atiman sa ilang mga anak. Hinumdumi unsa ang giingon sa propeta David? "Siya mopanalipod sa mga ulila ug sa mga balo."[54] Ang Dios sa kinaiyahan mas higugmaon ug mas tagdon ang ingon nga mga bata. Sa ingon nga mga bata, gihatagan Niya og mas daghang [espirituhanong] pribilehiyo niining kinabuhi kaysa sa ubang mga bata. Kung ang usa ka ulila mopili sa dalan sa pagkamabuotan, siya molambo kaayo. Apan kung moingon siya, 'Tungod kay ako mismo nakasinati og kasakit, pasakitan pud nako ang uban,' guba niya ang iyang kaugalingon.

— Geronda, magpabilin ba sa usa ka ulila ang negatibong epekto sa tibuok niyang kinabuhi?

— Unsa man imong giingon? Ang mga ulila mahimong medyo pig-ot, gamay ra ang pagka-shy ug mahadlokon — kulang sila sa kalipay ug kadasig sa mga bata nga gipahapusan sa gugma. Bisan pa, kini nga pagka-reserbado naglihok isip panalipod alang sa ingon nga mga bata, nga nagtabang kanila sa pag-uswag sa kinabuhi. Ug sa samang higayon, nagtigom sila og reserba para sa ilang umaabot nga kinabuhi. Unsa man imong hunahuna: wala ba kini makita sa Diyos nga pagka-reserbado? Sigurado nga motabang Siya kanila unya? Mao nga kinahanglan natong dawaton ang usa ka ulila — labi na kadtong namatayan og inahan — uban sa pagkamabuotan ug mainitong gugma, aron sila unang mapainit, mawala ang ilang kahadlok, ug mabuksan ang ilang kasingkasing. Ug kon puno sila sa kadasig, kinahanglan nato nga pugngan pag-ayo ang ilang dakong kadasig, aron dili sila mapul-an samtang naningkamot sa pagpadayag sa ilang lawom nga pagpasalamat. Si Santo Arsenio sa Kapadokya nagdako nga ulila—namatay ang iyang inahan ug amahan. Kung wala niya giatubang ang iyang pagka-ulila sa espirituhanong paagi ug uban sa kaisog, mahimo unta siyang usa ka tawo nga gilutos, nga nag-antos sa mga problema sa pangisip. Apan tan-awa unsa siya ka maayong batan-on! Unsa kadako ang iyang nahimo! Ang nakapahingangha kanako mao nga ang iyang mga bukog humok sama sa bulak sa bulak, sama sa espongha. Sa dihang, atol sa pagkuha sa iyang mga relikya, gikuha nako ang iyang mga tadyaw ug gulugod gikan sa lubnganan, nangalot kini dayon ngadto sa abog sa diha nga nahikap nako. Duha ra ka bukog, ang bukog sa hawak ug ang tibia, ang medyo lig-on. Katingalahan kini: sa ingon ana ka maluya nga kahimtang, giunsa kaha niya paglakaw sa ingon ana ka dagkong gilay-on? Milakaw siya nga murag naglupad sa hangin! Dinhi makita nato ang supernatural nga kusog nga gihatag sa Diyos kaniya. Busa, tinuod kaha nga dili sa gahum ni Kristo ang pagbanhaw sa usa ka ulila?

 

Hangtud moabot ang mga bata sa usa ka piho nga edad, kinahanglan silang bantayan.

Aron dili maslidan sa madulas nga dalan sa kalibutanong pagkahugno, nga nagpuno sa kalag og kabalaka ug kanunay kini gilay-on gikan sa Dios, kinahanglan kanunay nga maila sa mga bata ang dakong panginahanglan sa tambag sa ilang mga tigulang — labi na sa kritikal nga mga tuig sa pagkabatan-on. Kinahanglan masabtan sa mga bata ang kahulugan sa pagsunod. Kinahanglan nila masayran nga ang ilang kaugalingong kaayohan mao ang pagsunod sa ilang mga ginikanan — aron sila makasunod kanila uban sa kalipay ug makalihok nga gawasnon sa espirituhanong kahimtang.

Nakahuna-huna na ba ka kung unsa ka gamay ang kagawasan sa usa ka gamay nga bata? Sulod sa siyam ka bulan, nakakulong sila sa sabakan sa ilang inahan. Ang bag-ong natawo gibutang sa kuna. Paglabay sa lima o unom ka bulan, ibutang sila sa likod sa taas nga rehas. Unya, samtang nagdako ang bata, dili siya tugutan nga mogawas sa balay nga mag-inusara, aron dili siya mabangga sa bisan unsa o matumba sa hagdanan. Kay kung dili pugngan ang kagawasan sa bata, matumba siya ug masamdan.

Kinahanglan gayud kini tanan aron masiguro nga ang bata motubo nga luwas. Sa unang tan-aw, tanan niini nga mga lakang nagwagtang sa kagawasan sa bata — apan kung wala kini, ang bata anaa sa peligro nga mamatay sukad pa sa unang gutlo sa iyang kinabuhi. Bisan pa, sa dihang bata pa sila, wala nila masabti nga nanginahanglan sila og mga utlanan. Ug sa dihang motigulang na sila, wala gihapon nila masabti nga nanginahanglan sila og lain nga klase sa utlanan, busa nangandoy sila og kagawasan. Apan unsang klase nga kagawasan kini? Kagawasan ba aron ma-disable? Ang ingon nga 'kagawasan' mosangpot sa kamatayon sa mga bata. Kinahanglan nilang masabtan nga hangtod mahuman nila ang ilang pagtuon, hangtod makadawat sila sa ilang degree, hangtod moabot sila sa hustong pagkahamtong—aron mahimong matinahuron nga mga tawo—nagkinahanglan sila og mga limitasyon. Kay kon ma-disable gani sila bisan kausa, mamatay sila. Kinahanglan masabtan sa mga bata nga ang mga pagdili usa ka gikinahanglan, ug maila nga kini usa ka panalangin gikan sa Diyos. Kinahanglan sila magpasalamat sa ilang ginikanan sa pagbutang niining mga utlanan. Kinahanglan mahibalo sila nga gibutang sa ilang ginikanan kining mga utlanan tungod sa gugma. Walay amahan o inahan nga nagdili sa ilang anak tungod sa dautang tuyo — bisan pa man sobra sila ka istrikto kanila. Ug kung sobra ra kaayo ang paghigot sa ginikanan sa ilang mga anak, aduna gihapon daghang gugma nga natago niini. Gibuhat nila kini tungod sa maayong tuyo, aron ang ilang mga anak mahimong mas kalmado, disiplinado ug dili maekspos sa peligro. Sa katapusan, bisan ang mag-uuma, sa pagtanum og batan-ong tanom, mahimong, alang sa mas dakong kaluwasan, higoton kini gamit ang alambre nga mas hugot pa kaysa gikinahanglan ug makapahinabo og gamay nga kadaut. Apan, dali ra kaayo nga giayo sa Ginoo ang samad sa panit sa kahoy. Kung giayo sa Dios ang samad sa kahoy, unsa pa kaha ang Iyang pag-atiman sa [mga tawo]—ang Iyang kaugalingong binuhat! Sigurado, kung ang mga ginikanan nipahugot og gamay ra kaayo sa tornilyo sa ilang anak ug nakapahinabo og gamay nga samad, dili kaha gihapon ayohon sa Dios kana nga samad?

Labaw pa, ang mga bata kinahanglan makig-istorya sa ilang ginikanan ug magbukas kanila sa ilang mga hunahuna. Sama sa usa ka monghe sa monasteryo nga adunay tigulang nga iyang gisaligan sa iyang mga hunahuna ug gikan kaniya makadawat og giya, ingon usab ang bata kinahanglan magbukas sa iyang ginikanan. Husto nga unang mosalig ang bata sa iyang inahan ug unya sa iyang espirituhanong amahan. Sama sa ginikanan, kung ang ilang anak masamdan ang bitiis, mosunod sila uban kaniya sa doktor ug mangutana unsa ang buhaton aron mawala ang pasa, ingon usab kinahanglan nga mahibalo sila sa bisan unsang espirituhanong problema nga mahimo'g anaa sa ilang anak — aron matabangan nila kini. Kung ang usa ka anak maghisgot lang sa iyang mga problema sa iyang espirituhanong amahan, giunsa man sa iyang mga ginikanan pagtabang kaniya? Wala man nila mahibaloan unsay nakapaguol kaniya.

 

Kalisdanan sa mga bata sa eskwelahan

Ang mga bata nga adunay maayong paghukom ug dali nga pangisip usahay makasinati og kalisud ug pakigbisog. Ang ingon nga mga bata gusto nga organisahon ang tanan sumala sa ilang kaugalingong pangatarungan ug naningkamot sa pagbuhat sa mga butang nga labaw pa sa ilang kakayahan. Haít kaayo ang ilang hunahuna, apan wala sila kahibalo kanus-a magpahinay. Nagbuhat sila og mga eksperimento sa ilang kaugalingon, mura'g gisulayan kung unsa pa ang ilang makaya! Makaantos kini kanila. Kung makat-on sila nga mas mapainubsanon, ang ilang abilidad sa paghukom makatabang kanila nga molampos. Ang mga bata nga walay ingon nga paghukom ug dali nga panghuna-huna wala mag-atubang niining mga kalisdanan, apan, sa baylo, dili sila magpaningkamot [sa sulod] o maghunahuna [sa kinabuhi] — sa labing maayong kahulugan sa pulong.

Nasayud ka ba pila ka estudyante, nga nag-andam sa ilang mga eksamen ug nahibal-an ang tanan sa kasingkasing, ang sobra ka kahadlok nga mapakyas nga dili na gani mosulod sa eksamen? Bisan pa man nga kaya nila ang ilang pagtuon, tungod sa ilang kaugalingong kahadlok, mapahulog sila sa kahimtang sa panik. Apan kon mapainubuson silang mangayo: 'Palihug ampoa ko, kay dili ko makaya ang akong pagtuon nga ako ra, apan uban sa imong mga pag-ampo maningkamot ko nga makabuhat og maayo sa akong mga eksamen,' nan, tungod sa ilang pagka-mapainubuson, madawat nila ang grasya sa Diyos ug ang langitnong kahayag. Labaw pa, sa wala pa sila mosulod sa ilang eksamin, ang mga estudyante angay mag-ampo sa ilang patron santo, nga motabang kanila subay sa ilang pagtuo ug debosyon.

— Geronda, usa ka batan-ong babaye nga nagtuon sa gawas sa nasud, misulat kanako: "Usa ka hunahuna ang sige'g ingon nako nga dili gyud ko makab-ot og espirituhanong kalamboan. Murag magpabilin ra gyud ko nga ingon ani."

— Katingalahan kaayo siya! Nagpuyo pa gani sa Europa unya makahimo og ingon ana nga konklusyon! Wala man siya miadto aron makab-ot ang espirituhanong katagbawan, ni aron magpabilin didto hangtod sa kahangturan, kondili aron makuha ang kahibalo nga iyang gikinahanglan para sa iyang degree. Pasagdi siya nga paningkamotan nga mapadayon ang espirituhanong kahimtang nga naa siya karon, ug dili na magpaningkamot pa alang sa espirituhanong katagbawan samtang naa siya didto. Sa katapusan, ang mga Europeo usa ka katawhan nga nangibabaw sa [sekular] nga siyensya, dili sa espirituhanong mga butang. Ayaw pasagdi nga sobra siyang magpugos sa iyang kaugalingon ug ayaw pagdala sa tanan sa kasingkasing. Dili niya kini tanan ipasulod sa kasingkasing ug mag-antos tungod niini. Huna-hunaa niya nga ang iyang pagpuyo didto usa ka sapilitang serbisyo militar. Sa kasundalohan, ang usa ka sundalo nagpaningkamot hangtod sa singot sa iyang agtang, nagtrabaho hangtod sa bukog, ug usahay gitrato siya sa uban nga grabe kaayo. Apan sa Europa, giatiman siya sa labing menos nga adunay pagkamahigalaon—bisan pa man sa nawong ra ug mapanghimaraot—sumala sa panghunahuna sa mga Europeo. Gilauman nga masinati niya kining mga kalisdanan, kay makita pud nato ang susama sa Gresya. Ang kalainan lang mao nga sa Gresya — tungod kay kita usa ka Ortodoksong katawhan — aduna usab espirituhanong suporta alang sa mga nabalaka sa ilang espirituhanong kinabuhi. Gamay nga paglahutay ug gamay nga pagtagad, ug malampasan ang mga kalisdanan. Karon nga naa na siya didto, ang iyang bakanteng oras angay niyang gamiton sa pagbasa ug pag-ampo, aron mapalig-on usab ang iyang espirituwal nga kinabuhi. Ang iyang paningkamot nga molabaw sa pagtuon makatabang kaniya nga itutok gayud ang tibuok niyang kasingkasing niini, ug unya ang tanang dautang hunahuna ug mga tukso sa pagkabatan-on dili na kaniya makaduol.

 

 

Kapitulo 2.
Mahitungod sa pagrespeto ug gugma sa mga bata alang sa ilang ginikanan

 

Ang pagrespeto sa mga bata sa ilang ginikanan ug mga tigulang

Kung bata pa ang usa ka anak, wala gyud siya'y buhaton. Ang iyang ginikanan ang nag-atiman sa iyang pagkaon, sinina, ug uban pa. Ang ginikanan motabang sa ilang anak tungod sa gugma. Ang bata dili magtrabaho — makahimo ra siya og gagmay nga buluhaton sa balay. Apan matandi ba gyud kini nga buluhaton sa paningkamot ug sakripisyo nga gihimo sa ilang ginikanan alang kanila? Kung sa pagdako, mapakyas ang bata sa pagpasalamat sa gihatag sa ilang ginikanan, dako kaayo kini nga kawalay pagpasalamat!

Sa nangagi, ang mga ginikanan mopahamtang og pisikal nga silot sa ilang mga anak, ug dawaton kini sa mga anak nga walay pagbati og kasuko. Kasagaran, wala gani sila masabti nganong sila gibunalan. Apan karon, ang mga bata pirmi nangutana, 'Ngano? Para sa unsa?' Walay katapusang panaglalis kini. Kulang sila sa pagkamapasimple. Gipasailawom nila sa paghukom ug pagtimbang-timbang ang tanang mahitabo. Apan, ang Balaang Grasya dili moabot sa ingon ani nga paagi. Kung ang usa ka anak dili motan-aw sa iyang amahan ingon amahan ug dili modawat sa disiplina sa amahan, siya usa ka anak nga dili lehitimo.[55] Ang uban nga mga anak, sa diha nga ang ilang ginikanan mohimo lang og gamayng pahimangno kanila, dali dayon mosugod og hulga: 'Gupit-on nako ang akong pulso!' Unsa man ang buhaton sa ginikanan? Mopasagol sila, ug sa katapusan ang mga anak maligaw ug mapukan.

Kinahanglan masabtan sa usa ka bata nga bisan pa man usahay siya mapukpok sa likod sa ulo sa iyang mga ginikanan, ginabuhat nila kini dili tungod sa dautang tuyo kondili tungod sa gugma — aron mausab ang pamatasan sa bata, mahimong mas maayong tawo, ug sa katapusan makakaplag og kalipay. Sa dihang gagmay pa kami, gidawat namo ang tanan: ang paghigugma sa among ginikanan, ang ilang pagpukpok ug ang ilang paghalok. Nasabtan namo nga gibuhat kini sa among ginikanan alang sa among kaayohan. Dako kaayo among pagsalig kanila. Usahay, ang usa ka igsoon ang masala sa usa ka butang, apan ang among inahan mosaway sa lain, kay wala siyay oras sa paghimo og 'paglitis'. Apan, ang nakasala, sa dihang makita nga ang usa pa – ang inosente – gipaka-antos tungod kaniya, moangkon sa iyang sala, tungod kay gisaway siya sa iyang konsensya. Ug sa ingon niini, ang nakasala nga igsoon mapalaya gikan sa sala.

Sa sulod sa pamilya, ang mga batan-on kinahanglan magpakita og respeto sa ilang ginikanan ug sa ilang mga maguwang nga lalaki ug babaye. Kinahanglan mobati ang mga batan-on nga importante kaayo ang respeto, pagsunod, ug pagpasalamat ngadto sa ilang mga nakatigulang. Ang mga maguwang, sa baylo, kinahanglan magpakita og gugma sa ilang manghud, nga motabang ug moprotektar kanila. Kung ang manghud motahud sa maguwang, ug ang maguwang magmahal sa manghud, usa ka matahum nga kahimtang sa pamilya ang maporma. Kanunay miingon kanamo sa akong amahan: 'Tumana ang imong maguwang nga lalaki.' Nasayud kami nga gihigugma kami tanan sa among amahan, ug gawasnon kaayo kami sa among pamatasan kaniya. Apan sa among maguwang nga lalaki, tungod kay wala namo makita ang parehas nga gugma sa amahan kaniya, mas mituman kami kaniya.[56]

Kung ang magtiayon magrespeto sa usag usa ug ang mga anak magrespeto sa ilang ginikanan, hapsay ang dagan sa kinabuhi sa pamilya, sama sa takno. Sa ingon nga pamilya, dili gayud mosulti ang panganay nga anak nga lalaki sa iyang inahan og ingon ani: 'Tan-awa ni, Ma, siguroha nga dili na nimo buhaton pag-usab na' o 'Ngano man nga gibuhat nimo tanan sa sayop nga paagi?' Ni sa ingon ana nga pamilya, dili usab mosulti ang amahan sa inahan sa ingon ana nga tono. Ang hamtong mahimong mokatawa uban sa bata aron mapasig-uli ang iyang kadasig, apan ang bata, samtang nag-enjoy sa mga binuang sa hamtong, dili angay magpakita og dili pormal o pamilyar nga pamatasan kanila. Sa dihang naa ko sa Monasteryo sa Stomion ug usahay moubos ko gikan sa monasteryo paingon sa lungsod aron mamalit, usa ka gamay nga batang lalaki, nga ang balay hapit ra sa dalan, mudagan dayon padulong kanako sa diha-diha nga makakita siya nako, ug ako mopahagkò sa iyang kamot. Unya naanad na siya niini ug sa dihang mudagan siya padulong kanako, iyang giunat ang iyang kamot aron pahagkòon nako! Gibuhat nako ang iyang gusto. Apan unya nangayo ang iyang mga ginikanan: "Padrí, palihug ayaw haloka ang iyang kamot, kay mudagan siya sa mga pari, iunat ang iyang kamot aron halukan nila, ug kung dili nila buhaton, mosugod siya og hilak."

 

Unsaon sa mga bata nga magpadayon sa paghigugma sa ilang ginikanan human sila makapundar sa ilang kaugalingong pamilya?

Ang Maayong Ginoo nagmando nga ang bana ug asawa maghiusa sa ingon nga gugma nga ila gani biyaan ang ilang kaugalingong ginikanan. Kung wala kini nga gugma, dili makapundar og kaugalingong pamilya ang mga tawo. Matuman na ang papel sa ginikanan sa diha nga ang ilang mga anak makapundar na og kaugalingong pamilya [o mahimong monghe]. Human niini, ang mga anak may utang sa ilang ginikanan og duha ka butang lamang: dakong pagtahod ug gugma nga kutob sa angay nilang hatagon sa ilang ginikanan. Dili ko pasabot nga ang bana ug asawa dili na unta maghigugma sa ilang ginikanan. Dili. Apan una, kinahanglan nga dako kaayo ang ilang gugma sa usag usa, ug unya na lang nila higugmaon ang ilang ginikanan. Kinahanglan nga maghigugma pag-ayo ang magtiayon hangtud nga mosobra ang ilang gugma. Ug gikan niining sobra nga gugma sa magtiayon, ila nang ipakita sa ilang ginikanan ang angay nga pagtahod ug pagpasalamat. Ang gugma tali sa magtiayon kinahanglan nga mahimayaon, aron ang matag usa mag-atiman sa ginikanan sa iyang kapikas kutob sa mahimo.

Aron masiguro ang kalinaw ug panaghiusa sa pamilya, dako kaayo ang ikatabang sa mosunod: ang bana kinahanglan higugmaon ang iyang asawa labaw pa kaysa sa iyang inahan ug labaw pa kaysa sa bisan kinsa pa niyang suod nga paryente o miyembro sa pamilya. Ang gugma sa bana alang sa iyang ginikanan kinahanglan ipaagi sa iyang asawa. Siyempre, ang asawa kinahanglan usab maglihok sa parehas nga paagi.

Nasayud ko sa mga pamilya diin, sa pagsugod sa ilang kinabuhi isip magtiayon, nakasinati ang bana ug asawa og mga problema ug panagbangi tungod kay sobra kaayo ang paghigugma sa usa kanila sa iyang inahan. Kini nga paghigugma naggikan sa pagmahal nga gibati sa usa ka anak nga lalaki o babaye alang sa iyang inahan, nga natawo gikan sa lawom nga pagbati sa pagpasalamat. Apan hinay-hinay, samtang nagkaduol ang magtiayon, mawala kini nga problema. Sa katapusan, kung pagkahuman dayon sa kasal usa ka bana o asawa maghatag sa usa ka gugma nga mopuli sa gugma sa ilang inahan, dili kini natural.

Kung ang bana magrespeto sa iyang biyenan nga inahan ug amahan, kini naghatag kaniya og dungog, sama usab sa pagdungog ug paghigugma sa biyenan nga inahan sa usa ka manugang nga babaye — ang babaye nga nanganak sa iyang bana, nagpadako kaniya, ug kinsa karon mao na ang iyang bana ug iyang kalipay. Kung ang bana ug asawa nagbahin sa ingon nga mga pagbati ug hunahuna, kini hinay-hinay nga naghulma sa kalag sa ilang kaugalingong mga anak.

Sa wala pa ang kasal sa iyang anak nga lalaki, nakakaplag og dakong kahupayan ang inahan sa gugma sa iyang anak. Apan ang mga tigulang mobalik pag-usab sa pagka-bata. Human niya mapakasal ang iyang anak, mobati ang inahan sama sa gibati sa panganay nga anak kon makakita siya og bag-ong natawo nga bata sa mga bukton sa ilang inahan. Tan-awa: kung ang usa ka tawo dili makapugong sa iyang mga tinguha sa pagkabatan-on, samtang molabay ang mga katuigan, mohuyang ang iyang kusog sa pagbuot ug molig-on pa gayud ang iyang mga tinguha.

Apan, dili unta masuko ang manugang niini. Ug kung siya usab ang nag-atiman sa iyang tigulang nga biyenan, pasensyaha siya sa pipila ka panahon aron dili niya mawala ang ganti nga angay kaniya alang sa pag-atiman nga iyang gihatag. Kung mag-atiman siya sa iyang biyenan nga may pagkamapailubon karon, unya sa ulahi, sa dihang nahabilin na ang tanan niyang kasubo, malipay siya sa maayong iyang nabuhat.

Apan siyempre, ang biyenan kinahanglan maghigugma sa iyang mga manugang sama sa iyang kaugalingong mga anak nga babaye. Ang akong lola sa amahan mas gihigugma ang akong mama kaysa sa akong papa. Sa dihang nagminyo ang akong mga igsuon nga lalaki, ang mga silingan mihuyop sa ulo ug nagpahimangno sa akong inahan: 'Aw, karon moabot na ang mga bag-ong nobya…' Apan mitubag ang akong inahan: 'Ngano man ninyo ingon ana? Mas gihigugma ko sa akong biyenan kaysa sa iyang kaugalingong anak nga babaye. Busa ngano man nga dili nako higugmaon ang akong mga manugang?' Ug tinuod gayud, gihigugma niya sila sama sa iyang kaugalingong mga anak nga babaye.

 

Ang katigulangon nagdala og pagpaubos.

Unsa ka mapainubsanon ang usa ka tawo sa pagkatigulang! Ang usa ka tigulang hinay-hinay nga mawala ang iyang kusog ug mahimong susama sa usa ka tigulang nga lawin. Sa dihang magtigulang ang lawin, molagas ang mga balhibo niini ug ang mga pako niini mahimong susama sa nabungkag nga mga suklay. Nahinumdom ko nga usa ka miyembro sa Balaang Sinodo, si[57] gikan sa Monasteryo sa Philotheou[58] , niadtong 1914 — samtang layko pa — nagboluntaryo nga mobiyahe gikan sa Smyrna aron makig-away sa Albania, aron panimalos sa mga Turko nga nagpamatay sa iyang amahan. Sa usa ka higayon, nadakpan niya ang usa ka Turko ug hapit na niyang putlon ang tutunlan niini. Ang Turko nangayo kaniya og kaluoy: "Ang atong pagtuo mabangis. Nagtudlo kini kanato sa pagputol ug pagpatay. Apan ang inyong pagtuo dili ingon ana. Si Kristo wala magtudlo kaninyo sa pagpatay." Kining mga pulong nakapahugno kaniya sa lawom nga gilabay niya ang iyang riple ug dayon mibalik sa Banal nga Bukid. Nahimong monghe siya ug miyembro sa Banal nga Sinodo, apan ang espiritu sa iyang pagka-pinuno wala gayud mobiya kaniya. Siya ang nagdumala sa tanang katungdanan sa monasteryo, ug ang tanang yawi sa mga bodega nakasabit sa iyang sinturon. Wala'y bisan usa sa mga kaigsuonan ang nangahas nga mosupak kaniya. Kung adunay monghe nga makalimot sa husto nga pagtawag kaniya nga 'Elder Spiridon', mosuko siya pag-ayo. Sa usa ka higayon, atol sa Dakong Kwaresma, usa ka grupo sa mga tulisan ang miabot sa monasteryo ug nangayo og keso gikan sa mga monghe. Gawas dayon si Amahan Spiridon aron atubangon ang mga tulisan ug 'gitagbo' sila niini sa ingon ani: 'Mga baboy! Nianhi kamo aron mangayo og keso atol sa Dakong Kwaresma?' — ingon niya, ug gipahawa dayon sila pinaagi sa ganghaan. Sa lain nga higayon, gipangbungkag sa mga monghe ang usa ka kandelabro,[59] aron limpyohan kini. Ang mga tulisan, sa pagkakita sa nagkalain-laing hayag nga kulot gikan sa kandelabro, nagtuo nga kini hinimo sa bulawan. Pag-abot nila sa monasteryo, ilang gisulod kining mga kulot sa mga sako ug nagtigom og mga mulas gikan sa tibuok kasikbit aron ikarga ang mga sako niini. Sa diha nga nakita kini ni Padre Spiridon, gikuptan niya ang mga tulisan sa ilang liog, gikuha ang ilang mga sako ug gilabay ang sulod niini sa yuta. "Kamo mga hugaw, mga hugaw!" ingon niya kanila. "Apan kini mga baratong piraso lang sa metal! Barato ra sama sa inyong mga agtang nga tanso!" Kining tawoha wala mailhi unsa ang pagka-duwag. Apan sa iyang pagkatigulang, siya nagkasakit ug nahimong maluya. Gihatagan ko sa buluhaton nga siya ang akong alagaan. Usa ka adlaw nangutana siya kanako: 'Amo ko, Averky,[60] Dili ko maayo ang gibati.' Mitindog ko ug misugod sa pag-ampo sa tingog gamit ang akong rosaryo: 'Ginoong Hesukristo, kalooy-a ang Imong alagad, ang tigulang nga si Spiridon.' 'Buang ka,' ingon niya, 'dili "Elder Spiridon", kundili Spirka!' Unsa kaha siya napakumbaba sa iyang sakit ug katigulangon! Sulayi lang pagtawag kaniya og lain gawas sa "Elder Spiridon" sauna pa!

Sa iyang katigulangon, napaluhod ang akong amahan tungod sa usa ka langaw. Usa ka adlaw, nakit-an siya sa akong igsoon nga babaye nga nagahilak. "Unsa man ang nahitabo, Amahan?" pangutana niya. 'Basig usa sa imong mga apo ang nakapasuko nimo?' 'Dili, dili,' tubag niya. 'Mao ra gyud na ang kinaiyahan sa tawo… Gusto unta nako patyon ang langaw gamit ang panglangaw pero wala nako kini nahimo. Gisuwayan nako og patyon gikan sa tuo — nilupad kini paingon sa wala; gisuwayan nako og patyon gikan sa wala — nilupad kini paingon sa tuo! Sa akong pagkabatan-on, usa ko ka maayo kaayo nga mamaril nga dili ko mopatay og chet[61] , apan mopamusil ko kanila gikan sa tanang kilid, aron ang mga bala mahulog sa hugot nga tapok, nga mapugos sila sa pagsuko. Sa dihang napulo'g unom anyos ko, gipusil nako ang usa ka anak sa leon, gilamoy kini, ug nakig-away ko sa samdan nga halimaw. Ug karon dili na gani nako mapatay ang langaw! Ah, ang tawo usa ka malisud nga binuhat." Nabati sa pobre nga lalaki ang usa ka dakong "walay sulod", usa ka zero, mura'g wala siyay nahimo sa iyang kinabuhi.

Nasayud ka ba kung giunsa sa mga tigulang monghe ang pagsumite sa ilang kaugalingon sa mga balay-pahulayan sa mga tigulang monghe sa mga monasteryo sa Banal nga Bukid! Nag-agi pa sila og laing… monastikong paggupit sa buhok! Gagutloan ang ilang buhok aron mas sayon kini hugasan. Gitrim ang ilang bungot kay naglaway sila, nahulog ang pagkaon sa ilang baba, ug unsaon pa man nila paglimpyo pagkahuman? Kini nga paggupit mao na ang katapusan. Ang paggupit sa pagpaubos!

 

Ang ganti sa pag-atiman sa mga tigulang

Unsa na kaha ang nahitabo sa kalibutan! Bisan sa Pharas ug Epirus, giatiman nila ang mga tigulang nga hayop. Aw, ang mga mulo—klaro nganong dili sila gipatay [—kay dili man mokaon sa ilang karne]. Apan bisan kadtong mga hayop nga ang karne mokaon pa, wala sila gipatay; gibiyaan sila nga buhi. Pananglitan, gipasidunggan sa mga tag-iya ang mga tigulang nga baka nga kaniadto gigamit sa pag-arado. Giatiman ug gipang-amuma sila sa ilang katigulangan, nga nag-ingon: 'Pagkahuman sa tanan, sila man ang among tigpanginabuhi.' Sa laing pagkasulti, ang mga hayop nga nagtrabaho sa uma gihatagan og komportableng katigulangan. Ug bisan pa niadto, wala pa'y teknikal nga paagi ang mga tawo sama sa naa nato karon. Kinahanglan pa nila galingon sa kamot ang pagkaon nga lentis, galingon kini pag-ayo aron makatunaw ang pobre nga tigulang nga baka. Apan karon, nakalimot na ang mga tawo sa ingon ani nga mga butang: dili na gani nila atimanon ang mga tigulang, labi na gani ang mga tigulang nga hayop!

Wala pa gyud ko makasinati og ingon kaayo nga kaayohan sa akong kinabuhi sama sa akong nabati atol niadtong pipila ka adlaw nga gihatagan ko og buluhaton sa pag-atiman sa usa ka tigulang nga monghe. Ang pag-atiman sa mga tigulang naghatag og dakong ganti. Gisultihan ko bahin sa usa ka bag-ong monghe sa Banal nga Bukid nga gipanag-iya sa usa ka makalilisang nga demonyo. Gihatagan siya og buluhaton nga mag-atiman sa unom ka tigulang nga monghe sa balay-pang-tigulang sa monasteryo. Lisod kaayo ang mga panahon niadto; kulang ang mga gamit sa mga tawo aron mapadali ang ilang trabaho. Ang pobre nga lalaki magbitbit og hugpong sa labada sa mga tigulang nga lalaki sa iyang abaga ug ihatak kini hangtod sa layo nga lawa, diin iyang labhan kini gamit ang lye… Paglabay sa mubo nga panahon, napalaya siya gikan sa demonyo nga misapi kaniya ug nahimong monghe. Nahitabo kini, una sa tanan, tungod kay gisakripisyo niya ang iyang kaugalingon alang sa uban, ug usab tungod kay gihatagan siya sa mga tigulang nga monghe sa ilang panalangin.

Daghang magtiayon ang nagreklamo ug nagngurog sa kalisod nga ilang nasinati sa ilang pamilya tungod sa katingad-an ug pagngurog sa mga tigulang nga nagpuyo uban kanila. Kalimot kining mga tawo sa ilang kaugalingong binuang nga gibuhat sauna pagkabata, ug sa ilang pagngurog ug katingad-an nga pamatasan nga gigamit nila aron samokon ang uban sauna. Wala nila hinumdumi nga pinaagi sa ilang paghilak ug mga tantrum, wala gyud sila maghatag og kalinaw sa ilang mga ginikanan. Mao nga gitugotan sa Diyos nga masinati sa ingon nga mga tawo ang kalisud sa pag-atiman sa mga tigulang — aron sa pipila ka gamay nga paagi, mabayran nila ang kalisud nga ilang gipahinabo sa uban kaniadto. Karon, sila na ang turno nga motabang sa ilang tigulang nga ginikanan ug atimanon sila uban sa pagpasalamat, nga hinumduman ang mga sakripisyo nga gihimo sa ilang ginikanan alang kanila sa dihang mga bata pa sila. Kadtong wala'y pagbati sa katungdanan ngadto sa ilang ginikanan pagahukman sa Dios nga dili matarong ug walay pagpasalamat.

Makita nako nga ang hinungdan sa pag-antos nga nasinati sa daghang mga tawo sa kalibutan kasagaran nagagikan sa kamatuoran nga ang ilang mga ginikanan nagpabilin nga masuko kanila. Nag-antos ang mga pamilya tungod kay napakyas sila sa pag-atiman sa ilang mga lolo ug lola. Unsa kaha nga panalangin ang madawat sa mga anak kung sila motubo sa usa ka pamilya diin ang usa ka malungkot nga tigulang nga babaye o usa ka pobre nga tigulang nga lalaki gipadala sa usa ka balay-pang-atiman, biyaan didto aron mamatay sa kasakit, samtang gikuha ang ilang mga kabtangan ug gidili sila sa kalipay sa paggahin og panahon uban sa ilang mga apo? Usa ka tigulang nga babaye ang miadto kanako karon ug nagsulti nga aduna siya'y upat ka minyo nga mga anak nga lalaki. Nagpuyo silang tanan sa samang kasilinganan, apan dili na niya sila makita tungod kay usa ka adlaw nangahas siya sa paghatag og tambag sa iyang mga manugang nga babaye: 'Maghigugma kamo sa usag usa , ug moadto sa simbahan!' Pagkadungog nila niini, dali ra kaayo silang nasuko! 'Ayaw na pagbalik sa among mga balay!' ingon nila kaniya. Ang pobre nga babaye wala na makakita sa iyang mga anak sulod sa lima ka tuig. 'Amo ko pag-ampo, Papa,' iyang hangyo samtang naghilak, 'kay naa pud koy mga apo. Amo ko pag-ampo nga makita pa nako sila, bisan pa sa damgo lang.' Unsa kaha klase nga panalangin ang posible nga nadawat sa mga anak niining babaye?

Ang pagbaton og lola sa pamilya usa ka dakong panalangin, apan ang uban dili kini makamatngon. Kasagaran ang mga lalaki magtigulang una kaysa sa ilang mga asawa, ug mao kini ang mga asawa ang nag-atiman kanila. Kung mamatay ang bana, dad-on sa mga anak ang ilang lola sa ilang balay aron siya makabantay sa iyang mga apo ug dili mobati nga dili na siya gikinahanglan. Maayo kaayo kung buhaton kini sa mga anak. Sa ingon niini, makakaplag og kalinaw ang tigulang nga inahan, ug makadawat og tabang ang pamilya. Sa katapusan, tungod sa daghang responsibilidad, dili kanunay adunay oras ang inahan aron ihatag sa iyang mga anak ang kalumo ug gugma nga ilang gikinahanglan. Kini gayud nga kulang nga elemento ang gihatag sa lola sa mga bata, kay ang edad sa lola mao ang edad sa gugma ug kalumo. Tan-awa lang: kung magbinuang ang bata, musaway siya ang iyang inahan, samtang ang iyang lola mopalig-on kaniya. Kung ang mga bata anaa sa pag-atiman sa ilang lola, ang inahan adunay oras aron ipadayon ang iyang mga buluhaton, napalibotan ang mga bata sa paghigugma ug gugma, ug ang lola mismo napainit sa gugma sa iyang mga apo.

Ang usa ka tawo nga nag-atiman sa iyang mga ginikanan makadawat og dakong panalangin gikan sa Diyos. Usa ka batan-ong lalaki, pagkahuman niya kaminyoon, nagpaambit sa iyang mga plano kanako: 'Geronda, gusto ko magtukod og balay ug maghimo og duha ka gamay nga apartment sa ground floor para sa akong ginikanan ug para sa akong biyenan nga babaye ug biyenan nga lalaki.' Kabalo ka kung unsa ko ka naantig ana! Nasayud ka ba pila ka panalangin akong gihatag kaniya! Makatingala: ngano man nga daghang magtiayon ang dili makasabot niini?

Sa pipila ka adlaw ang milabay, usa ka babaye ang miadto kanako ug miingon: "Amahan, paralisa ang akong inahan. Kapoy na kaayo ko! Sulod na ug walo ka tuig nga ako na ang nagbalhin kaniya gikan sa usa ka kilid ngadto sa pikas!" Makatuo ka ba sa nahitabo? Usa ka anak nga babaye ang nagsulti bahin sa iyang inahan sa ingon ana nga tono! "Oh," ingon nako, "sayon ra kaayo masulbad ang imong problema! Mag-ampo ko karon nga ikaw ang maparalisa sulod sa walo ka tuig, samtang ang imong inahan makabawi ug siya na ang mag-atiman nimo." "Dili, dili, Amahan!" iyang gisigaw. "Upat ka tuig," matod nako, "bisan upat ka tuig pa ang imong kinahanglan! Unsaon man nimo nga wala kay kahuya sa imong kaugalingon? Asa man imong pilion? Magpabiling himsog, walay pagbati og kasakit ug pag-atiman sa masakiton samtang nakadawat og ganti gikan sa Ginoo, o mag-antos, dili makalihok sa usa ka tiil, magpaubos ug mangayo: 'Palihug kuhaa ko og itik, i-ilis ko sa pikas kilid, duola ko sa dingding…'?" Sa dihang nadungog sa babaye ang akong gisulti kaniya, medyo naulaw siya.

Walay ingon ana nga mga problema sa pamilya kung ang mga anak magbutang sa ilang kaugalingon sa sapatos sa ilang nagakatigulang nga ginikanan, o kung ang manugang nga babaye magbutang sa iyang kaugalingon sa sapatos sa iyang biyenan ug maghunahuna: 'Sa katapusan, magtigulang pud ko sa usa ka adlaw; sa usa ka maayong adlaw mahimong biyenan pud ko — ug ganahan ba ko kung ang akong manugang nga babaye dili magtagad kanako?'

 

Panalangin sa ginikanan

Ang panalangin sa ginikanan mao ang labing dako nga panulondon nga ilang biyaan sa ilang mga anak. Busa kinahanglan masiguro sa mga anak nga madawat nila kini. Tan-awa lang unsa kadako ang paningkamot ni Jacob aron madawat ang panalangin sa iyang amahan—ni-sul-ob pa gani siya og panit sa karnero![62]

Ang panalangin sa inahan usa ka tinuod nga dakong butang! Usa ka lalaki kaniadto miingon: 'Ang matag pulong nga gisulti sa akong inahan sama sa bulawan nga sinsilyo.' Bag-ohay lang, usa ka Griyegong lalaki gikan sa Johannesburg ang mibisita kanako. Nahibalo ka ba unsang impresyon ang iyang nahimo kanako? Mibisita siya kanako sa akong kaliva sa tingdagdag. "Geronda," ingon niya, "masakiton na ang akong inahan, mao nga miabot ko aron makita siya." Wala pa gani molabay ang tulo ka bulan sa dihang mibalik siya sa Pasko. "Unsa, naa na pud ka dinhi?" pangutana nako. "Oo," tubag niya.  'Nabalitaan ko nga dili na maayo ang akong inahan ug miabot ko aron halukan ang iyang kamot, kay tigulang na siya ug basin mamatay. Para nako, ang panalangin sa akong inahan mao ang akong labing bililhon nga bahandi.' Usa ka lalaki nga unom ka pulo anyos — ug mobiyahe pa gikan sa Johannesburg paingon sa Gresya aron lang halukan ang kamot sa iyang inahan!  Ug karon gipanalanginan sa Ginoo kining tawo og dagkong kapanguhaan nga gusto niya magtukod og dako nga balay-atiman para sa mga klero ug ihatag kini sa Simbahan. Sa laing pagkasulti, siya, aron isulti, nabug-atan sa mga panalangin ug wala na siya kahibalo unsaon paggamit niini! Ang ingon ana nga kalag sama sa balsamo para kanako. Murag naglakaw ka sa Disyertong Sahara ug kalit ka makakita ug gamay nga tubig. Hinay-hinay, mawala kini tanan ug mawala na gayud.

Ug usa pa ka lalaki ang miadto kanako sa akong payag, naghilak. "Amahan," sugod niya, "gi-sumpa ko sa akong inahan. Ug karon ang akong pamilya gilutos sa sakit ug kalisdanan, ug ang tanan sa trabaho nagkagubot…" "Ikaw mismo siguro ang nakahatag og rason sa imong inahan," tubag nako. "Sa katapusan, dili man niya ka gisumpa nga walay rason." "Oo," ingon niya, "sa una, sobra ka daotan nga anak ko…" "Lakaw," ingon nako, "ug hangyoa ang imong inahan og pasaylo." "Buhaton nako, Amahan," tubag niya. "Hatagi ko og imong panalangin." "Gihatagan tika sa akong panalangin," ingon nako kaniya, "apan kinahanglan usab nimo pangayoon ang panalangin sa imong inahan." "Nagduha-duha ko," ingon niya, "nga ihatag niya kanako ang iyang panalangin." "Adtoa siya," ingon nako, "ug kon dili niya kini ihatag kanimo, ingna siya ani: ''Usa ka tigulang ang nagsulti kanako nga ikaw usab, sa usa ka adlaw, ihatag ang imong kalag sa Dios.'" Miadto siya sa iyang inahan, ug gipanalanginan siya niini: "Bata ko, hinaut nga ang panalangin ni Abraham moabot kanimo!" Paglabay sa mubo nga panahon, mibalik siya sa Bukid Athos, nagdala kanako og mga regalo—kompot nga seresa ug Turkish delight. Napuno siya sa kalipay. Himsog ang iyang mga anak, ug maayo ang dagan sa iyang trabaho. Naa'y luha sa iyang mga mata, ug sige siya'g ingon, 'Gloria sa Dios.' Nabag-o ang kinabuhi niining tawoha, ug espirituwal na lang ang iyang mga gihisgutan. Ug unsa pa man ang masulti kung ang usa ka tawo nagtahud sa iyang mga ginikanan sukad pa sa sinugdanan! Unsaon kaha nga dili panalanginan sa Dios ang ingon nga tawo?

 

 

Bahín 4.
Espirituhanong Kinabuhi

"Sa diha nga nahigugma na sa Diyos, nakaila sa Iyang dakong Halad ug sa Iyang mga panalangin, ug pinaagi sa rason napugos ang kaugalingon sa pagsunod sa mga Santo, dali nga nabalaan ang usa ka tawo: nagsugod sila sa pagpahiubos sa ilang kaugalingon, sa pagbati sa ilang kaugalingong kakulang sa angay ug sa ilang dakong kawalay-pagtahud ngadto sa Diyos"

 

 

Kapitulo 1.
Mahitungod sa Espirituhanong Kinabuhi sulod sa Pamilya

 

Mas daghan ang pagreklamo sa usa ka tawo, mas daghan usab niyang paglaglag sa iyang kaugalingon

— Geronda, diin nagsugod ang pagreklamo, ug giunsa kini malikayan?

Ang pagreklamo naggikan sa pagbati sa kaugalingong kalisdanan, ug kini mapapas pinaagi sa pagpasalamat sa [Ginoo]. Ang pagreklamo magmugna og dugang pagreklamo, samtang ang pagpasalamat magmugna og pagdayeg. Kung sa pag-atubang sa kalisdanan, ang usa ka tawo dili magreklamo kondili magdayeg sa Ginoo, mubuto sa kasuko ang yawa ug moadto sa lain — sa magreklamo — aron hatagan pa sila og mas dakong kalisdanan. Kay sa mas kanunay magreklamo ang usa ka tawo, mas siya nagaguba sa iyang kaugalingon. Usahay, kuhaon sa yawa ang atong k , ug tudloan kita nga dili malipay bisan unsa pa man, samtang ang tanang mahitabo kanato mahimong atubangon uban sa espirituhanong kalipay ug pagdayeg, ug makadawat kita sa panalangin sa Dios. Nailhan nako ang usa ka monghe sa Banal nga Bukid. Kung mosugod ang ulan ug moingon ka kaniya, 'Naga-ulan na usab,' mosugod siya: 'Oo, nagbuhos gyud ang ulan. Dali ra kitang mabulok sa kabasa.' Kung mihunong ang ulan pagkahuman ug mosinggit ka kaniya, 'Mihunong na ang ulan,' motubag siya, 'Oo, pero ulan ba gyud na? Ang ingon ana nga ulan makapawala lang sa tanan…' Dili nimo masulti nga naay problema sa iyang hunahuna. Dili. Naa lang gyud siya'y batasan sa pagreklamo. Husto man ang iyang panghuna-huna, apan ang iyang paghunahuna mura'g buang!

Adunay sumpa sa pagreklamo. Sa ato pa, ang tawo nga magreklamo sama sa nagsumpa sa iyang kaugalingon, ug unya moabot kaniya ang kasuko sa Dios. Sa Epirus, nakaila ko og duha ka mag-uuma. Ang usa adunay pamilya ug duha ka gamay nga luna sa yuta, ug iyang gisalig ang tanan sa Dios uban sa kumpiyansa. Nagtrabaho siya kutob sa iyang makaya, nga wala magpahugno sa iyang kaugalingon sa kabalaka. 'Bisan unsa ang akong makaya buhaton, makaya ra nako,' mao kanunay niyang giingon. Usahay dili niya makuha sa takdang oras ang dayami ug mabulok kini sa ulan; usahay ang hangin mipakatag sa mga tapok sa dayami; apan moingon gihapon siya, 'Kaluho kanimo, O Dios,' ug maayo ra gihapon ang tanan para kaniya. Ang usa ka tawo daghan ug yuta, baka ug uban pa. Wala siyay anak. Kung pangutan-on nimo kini nga tawo, 'Unsa na, maayo ba imong kahimtang?', motubag siya, 'Ayaw gani pangutana unsa ang nahitabo.' Dili gyud siya mosulti, 'Kaluoy sa Imoha, Ginoo,' apan pirmi siyang nagreklamo ug nagngurog. Tan-awa lang siya: sa usa ka higayon mamatay ang usa ka baka, sa sunod usa ka dili maayong hitabo ang mahitabo kaniya, unya lain pa… Kining tawoha aduna'y tanan, apan wala siya malambuon.

Maong ingon ko nga ang pagpasalamat usa ka dakong butang. Ang Dios nagahatag kanato og mga panalangin, apan kung mopahimulos ba kita niini o dili, naa ra sa atong kaugalingon. Apan, giunsa man nato pag-apil niini kung, pananglitan, ang Dios nagahatag kanato og saging, apan magsugod kita og hunahuna bahin sa labi pa nga lami nga putahe nga gikaon sa usa ka milyonaryo? Nasayud ka ba pila ka mga tawo, samtang nagakaon lang og usa ka tigulang nga biskwit, ang nagadayeg sa Ginoo adlaw ug gabii ug nagakaon sa langitnong katam-is! Kining mga tawo nakab-ot og espirituhanong pagbati ug nasabtan nila kung kanus-a magsugod ang kamot sa Ginoo sa paghikap kanila. Apan kita wala makasabot niini, kay ang atong mga kasingkasing nangalig-on na ug walay makapahimuot kanato. Napakyas kita sa pagsabot nga ang tinuod nga kalipay anaa sa mga butang nga may kalabotan sa kahangturan, dili sa mga kahaw-as niining kalibutan.

 

Tugoti nato ang Diyos nga magiya sa atong kinabuhi

— Geronda, ngano nga ang Gingharian sa Dios gipahisama sa Ebanghelyo sa liso sa mustasa: '…kung itanom kini sa yuta, kini ang labing gamay sa tanang liso sa kalibutan; apan kung itanom, motubo kini ug mahimong labing dako sa tanang tanom…'[63]

— Gamay kaayo ang liso sa mustasa, apan kon motubo ang tanom, mahimong dako nga palungpong. Bisan ang mga langgam makapahulay sa mga sanga niini. Ang Pulong sa Dios gipahulagway nga sama sa liso sa mustasa, kay gikan sa usa ka gamayng pulong sa Ebanghelyo, ang usa ka tawo motubo ug masabtan ang Gingharian sa Dios.

— Geronda, unsaon man sa usa ka tawo pag-eksperyensya sa gisulti sa Balaang Kasulatan: 'Ang Gingharian sa Dios anaa sa sulod ninyo'?[64]

— Paminawa, bulahan nga kalag: kon atong dalhon sa sulod nato ang bahin sa kalipay sa Paraiso, nan ang Gingharian sa Dios anaa sa sulod nato. Sa pikas bahin, kon atong dalhon sa sulod nato ang sulodnong kagubot ug kasakit sa konsensya, nan nagbitbit kita sa sulod nato ang bahin sa mga pag-antos sa Impyerno. Dako kaayong butang kung ang usa ka tawo magsugod sa pagbati og bahin sa kalipay sa Paraiso bisan pa sa kini nga kinabuhi. Ug dili kini lisod makab-ot; apan, sa kasubo, ang atong pagkamakasarili nagpugong kanato sa pag-angkon niining espirituhanong kadungganan.

Pinaagi sa pagdawat nga ang Dios naggiya kanato ingon usa ka mahigugmaong Amahan, kita mismo makahimo sa atong kinabuhi nga usa ka paraiso. Kinahanglan kita mosalig sa Dios, ibutang ang atong paglaum kaniya sa tanang butang nga atong buhaton — ug hatagan siya og himaya sa tanan. Dili nato pasagdan ang kabalaka sa atong kasingkasing. Ang kabalaka mosangpot sa emosyonal nga pagkabungkag; kini magparalisa sa kalag. Kung ang usa ka tawo mangita sa Gingharian sa Langit, ihatag kaniya ang tanan nga uban pa. Ang Ebanghelyo nag-ingon: 'Pangitaa una ang Gingharian sa Dios,'[65] ug usab, 'Ang Gingharian sa Dios kuhaon sa mga nanginahanglan.'[66]

Sa karon nga panahon, gipakomplikado sa mga tawo ang ilang kinabuhi tungod kay dili sila kontento sa gamay, apan kanunay silang nagasubay sa mga materyal nga butang. Apan, kinsa man ang gustong mabuhi og tinuod ug awtentikong espirituhanong kinabuhi kinahanglan, una sa tanan, makat-on nga kontento sa gamay. Kung pasimplehon sa mga tawo ang ilang kinabuhi, ug dili mabug-atan sa daghang kabalaka, makagawas sila sa mga kabalaka sa kalibutan ug makabaton og bakanteng oras alang sa espirituhanong pagpaningkamot. Kon dili, sa ilang paningkamot nga makasabay sa pinakabag-ong uso, mapul-an ang mga tawo, mawala ang ilang kalinaw ug kahupayan, ug malumos sila sa kabalaka sa ilang kasingkasing.

Nakita nako kung giunsa sa mga tawo usahay paghimo sa ilang kinabuhi nga tinuod nga pagsulay! Karon, samtang mobiya ko sa Mount Athos, usa ka lalaki gikan sa Uranopolis ang misakay kanako sa iyang sakyanan hangtod dinhi sa monasteryo, ug sa dalan nangutana siya kung pwede ba ko moadto sa iyang balay sa mubo nga panahon. Tungod kay sige gyud siya og hangyo, dili ko gusto nga masakitan ang iyang paglaum. Pag-abot namo sa pultahan sa iyang balay, nakita nako nga gikuha niya ang iyang sapatos ug nag-tiptoe sa pasilyo. "Unsa man imong nahitabo? Ngano man ka naglakaw nga katingalahan?" pangutana nako kaniya. "Walay angay kabalak-an, Geronda," tubag niya, "Nag-amping lang ko sa paglakaw aron dili madaut ang parquet nga salog." Aw, unsaon man? Ginasakit sa mga tawo ang ilang kaugalingon nga walay hinungdan.

 

Ang pagpakabana sa uban makatabang sa pamilya.

Mas daghan nga materyal nga bahandi ang makuha sa mga tawo karon, mas daghan usab ang ilang mga problema. Wala sila magpasalamat sa Diyos sa Iyang mga panalangin, ug wala usab sila makakita sa kalisod sa ilang mga silingan. Ug tungod kay wala nila makita ang kalisod sa ilang mga silingan, wala sila maghatag og limos. Ang mga tawo mogasto og kuwarta nga walay klarong tuyo ug wala maghunahuna sa ilang silingan nga walay pagkaon. Unsaon man kaha pag-abot sa grasya sa Diyos kanila? Bisan pa kon adunay pamilya ang usa ka tawo, kinahanglan gihapon siyang magtipid sa pipila ka butang ug magtipig og kuwarta aron makahatag og limos sa uban. Kinahanglan niyang ipasabot sa iyang asawa ug mga anak nga adunay nag-antos nga masakiton nga gipabayaan sa tanan, o usa ka pobre nga pamilya nga nagkinahanglan gayud. Ug kung wala sila'y kuwarta aron motabang sa mga walay swerte, kinahanglan niya isulti sa iyang mga hinigugma: 'Hatagan nato kining mga walay swerte og usa o duha ka Kristohanong libro; kay daghan man gud nato niini.' Pinaagi sa paghatag og limos sa mga nanginahanglan, ang usa ka tawo makatabang sa iyang kaugalingon ug sa iyang pamilya.

Nasayud ka ba kung unsa ka dako ang panginahanglan sa mga kabus nga magtutuo sa Rusya! Sa usa ka higayon, gihatagan nako ang usa ka paring Ruso og gamay nga kahon sa insenso ug miingon, 'Palihug dawata kini nga yano nga gasa.' 'Apan tinuod ba gayud nga yano kini nga gasa?' tubag niya. 'Kay dili man nimo makit-an sa Rusya ang ingon ana ka nindot nga insenso.' Ug nahibalo ka ba kung giunsa pag-antos sa mga refugiado gikan sa Russia ug sa ubang nasud dinhi sa Greece? Sa Chalkidiki, nakaila ko og usa ka lalaki nga gikan sa Russia. Nagbutang siya og mga slab sa bato, nga nakakwarta og tulo ka gatus ka drachma matag metro kuwadrado[67] , ug miingon: 'Gloria kanimo, O Dios, nga aduna kami'y pan.' Busa, sa dihang usa ka kontraktor nangreklamo kanako nga samtang nagtrabaho siya, 'gibug-atan' niya ang iyang kaugalingon sa mga sala, mitubag ko: 'Kung hatagan nimo og trabaho kining mga refugiado ug tabangan sila, maluwas ka sa sala. Pagkahuman sa tanan, kining mga kabos nga kalag wala'y puy-anan. Kung itandi nimo sila, ikaw si Onassis.'[68]

Sa Iyang tinguha nga atong palamboon ang pagkamaayo, gitugotan sa Dios ang sakit, kakabus, ug uban pa. Sa katapusan, makahimo ang Dios sa pag-ayo sa masakiton ug sa pagpakabug-on sa kabus; makahatag Siya sa tanan, apan unya magbaton kita og bakak nga pagbati nga kita matarong. Pananglitan, atawgon nato ang atong kaugalingon nga maloloy-on bisan dili man diay kita ingon ana, samtang karon klaro ang atong mga birtud pinaagi sa atong mga buhat. Salamat sa Diyos, aduna'y mga tawo nga naghalad sa ilang kaugalingon alang sa ilang isigkatawo. Nailhan nako ang usa ka lalaki nga, pagkahuman siyang gi-demobilisa gikan sa kasundalohan, dayon ug dili patas nga gisilotan og taas nga panahon sa prisohan. Siya tinuyo nga mipili niini aron maluwas ang usa ka pamilya. Wala gyud niya gihunahuna nga mapugos siya sa kompromiso sa iyang kaugalingon, ni sa iyang umaabot nga karera.

Makita nako nga gihan-ay sa Diyos ang tanan aron sa matag pamilya adunay bisan usa ka tawo nga may pagtuo ug debosyon, aron ang uban pang miyembro sa pamilya makadawat usab og tabang! Sa Konica, nakaila ko og usa ka pamilya diin ang tanang miyembro walay pagtagad sa Simbahan, gawas sa usa sa mga anak nga babaye. Sa diha nga madungog niining batan-ong babaye ang kampana, tangtangon niya ang iyang apron, biyaan ang tanan niyang buluhaton nga wala pa mahuman, ug magdali paingon sa simbahan. Bisan pa sa dihang miabot ang mga Aleman sa baryo ug ang sakristan misugod pagkampana aron pahimangnoan ang mga tawo, midagan gihapon kini nga batan-ong babaye paingon sa simbahan alang sa vesperas! Ug bisan pa man nga ang iyang mga ginikanan hugot kaayo, siya mismo mapinanggaon kaayo. Tungod sa pagkahugot, ang amahan niining babaye wala magkaon og husto nga pagkaon, kundili mamalutong nga pan nga iyang gibabad sa tubig. Hugot usab kaayo ang iyang inahan! Bisan pa nga ang iyang mga anak adunay mga posisyon sa responsibilidad ug adunahan, siya, aron dili masayang bisan usa ka posporo, mangita sa abo alang sa uling nga wala pa mapalong ug gamiton ang usa ka piraso sa dayami aron makapahimo og kalayo gikan niini. Aron malikayan ang pagpalit og takuri sa kape, nagbukal sila og kape sa lata!

Apan gihigugma ko sa iyang inahan. Niadtong panahona, nagpuyo ko sa Monasteryo sa Stomion. Busa, matag higayon nga gusto niining babaye nga kuhaon ang usa ka butang gikan sa panimalay sa iyang kuripot nga ginikanan aron ihatag ingon limos sa usa ka kabus, ug dili niya kini makuha sa tinago, moingon siya sa iyang inahan: "Mama, kinahanglan kini sa usa ka monghe." 'Ihatag kini kaniya, ihatag kini kaniya,' tubag sa iyang inahan. Ang maong kuripot nga babaye mouyon ra nga mohatag og bisan unsa sa mga monghe. Ug kaniadto, sa panahon sa okupasyon, ang iyang anak nga babaye tinago nga nagtabang sa mga kabus. Magkuha siya og trigo gikan sa kamalig, dalhon kini sa iyang abaga paingon sa gilingan, gilingon kini, ug ipangbahin ang harina sa mga kabus nga pamilya. Sa usa ka higayon, nadakpan siya sa iyang inahan nga 'red-handed'. Grabe kaayo siya gisaway! Didto siya naghimo og saad sa Diyos. 'Diyos ko,' ingon niya, 'tabangi ko nga makakita og trabaho, ug ihatag nako ang tibuok nakong sweldo alang sa kawanggawa.' Ug sa sunod adlaw dayon, gitanyag siya og trabaho sa usa ka organisasyon sa kawanggawa. Nalipay kaayo siya! Gipatuman niya ang iyang saad: wala gani siya mupalit ug medyas sa kuwarta nga iyang nakuha; gihatag niya kini tanan sa kawanggawa. Kabalo ka pila na karon ang moingon kaniya: 'Luoy unta kanimo ang Ginoo. Pagpanalanginan unta ang abo sa imong ginikanan!' Ug busa, tungod sa iyang kawanggawa, gikaloy-an usab sa Ginoo ang iyang inahan sa ulahi.

 

Pag-amuma sa Kaayo sulod sa Pamilya

— Geronda, unsaon man sa usa ka tawo nga adunay pamilya ang pag-ugmad sa kaayo sa iyang kaugalingon?

— Ang Dios naghatag og paborableng mga kahigayunan alang niini. Apan daghan, bisan pa man nga nangayo sila sa Dios nga hatagan sila og paborableng mga kahigayunan aron mapalambo ang pagkamaayo, magsugod sila og reklamo sa dihang makasugat sila og kalisud. Pananglitan, usahay ang Maayong Dios, tungod sa Iyang walay kinutuban nga gugma ug sa Iyang tinguha nga ang bana mag-ugmad sa pagpaubos ug pagkamapailubon sa iyang kaugalingon, mubawi sa Iyang Grasya gikan sa iyang asawa, nga dayon magsugod sa paglihok nga 'picky' ug magtratar sa iyang bana nga bastos. Sa ingon ani nga kahimtang, ang bana dili angay magreklamo, kondili maglipay ug magpasalamat sa Diyos sa paborableng oportunidad nga Iyang gihatag kaniya aron makahimo og hiyas. O, pananglitan, ang usa ka inahan nangayo sa Diyos nga hatagan siya og pagkamapailubon. Unya iyang giandam ang lamisa; ang iyang anak miduol sa lamisa, gikuptan ang kilid sa mantel, ug natagak tanan nga pinggan sa salog. Murag ingon nga ang gamay nag-ingon sa iyang inahan: "Mama, pag-antus!"

Sa bisan unsang kahimtang, ang mga kalisdanan nga naglungtad sa kalibutan karon nagpugos sa mga tawo nga gustong mabuhi bisan gamay sa espirituhanong paagi nga dili magpahulay o matulog. Kung, dili unta ipahatag sa Diyos, moka , ang mga tawo dili magpahulay o magpiyong sa ilang mga mata. Susama nga butang, sa akong panan-aw, ang nahitabo karon sa mga naningkamot nga mabuhi sa espirituhanong paagi. Pananglitan, tan-awa ang mga batan-on nga ang kinabuhi nakasentro sa simbahan. Unsa kaha kadaghan nga kalisdanan ang ilang gikinabuhi, mga pobre nga kalag! Apan ang pagdumot nga ilang masinati gikan sa hugaw nga kalibutan diin sila nagpuyo makatabang kanila nga magpabiling mapagmatngon. Apan sa panahon sa kalinaw, kung walay kalisud, makita nimo nga kadaghanan sa mga tawo walay pagtagad sa mga butang sa pagtuo ug moralidad. Bisan pa, ang mga tawo angay usab gamiton kining mga panahon sa kalinaw alang sa espirituhanong pag-uswag: angay silang maningkamot nga tangtangon ang ilang mga kakulian ug mag-amuma sa mga birtud.

Ang kahilom dako kaayo og tabang sa espirituhanong kinabuhi. Maayo nga ang adlaw-adlaw nga rutina sa usa ka tawo organisado sa paagi nga adunay gitudlo nga oras alang sa kahilom. Niining takna, tan-awa sa lawom sa kaugalingon aron mailhan ang mga hilig, ug tawga ang kusog aron putlon kini ug limpyohan ang kasingkasing. Maayo usab kung adunay hilom nga kwarto sa balay, nga ang kahimtang niini susama sa selda sa usa ka monghe. Didto, 'sa tinago'[69] , mahimo natong tumanon ang atong espirituhanong mga katungdanan, mobasa og mga espirituhanong libro, ug mag-ampo. Kung ang pag-ampo gisundan sa usa ka mubo nga panahon sa espirituhanong pagbasa, dako kini og tabang, kay ang ingon nga pagbasa nagpainit sa kalag ug nagdala sa hunahuna ngadto sa espirituhanong gingharian. Busa, kung ang usa ka tawo nga nabalaka sa daghang butang sa tibuok adlaw adunay napulo ka minutos alang sa pag-ampo, mas maayo nga mogahin siya og duha ka minutos niini sa pagbasa og usa ka butang nga lawom, aron mapawala ang iyang kabalaka.

— Geronda, dili ba nimo hunahunaon nga medyo lisod kaayo mabuhi sa klase sa kinabuhi nga imong gihulagway karon sa kalibutan?

— Dili, aduna'y mga layko nga nagkinabuhi nga espirituhanon kaayo. Nagkinabuhi sila sama sa mga asketiko: nag-obserba sila sa pagpuasa, motambong sa mga serbisyo, nag-ampo gamit ang rosaryo ug nagapahapa — bisan pa man nga aduna silay mga anak ug apo. Sa Domingo, moadto sila sa simbahan, modawat sa Banal nga Komunyon ug mobalik sa ilang 'selda', sama sa mga eremita nga moanha sa katedral sa monasteryo sa Domingo ug dayon mobalik sa ilang mga selda aron mabuhi pag-usab sa kahilom. Salamat sa Diyos, daghan ang ingon nga mga kalag sa kalibutan. Ug aron mas espesipiko, kaila ko og usa ka ulo sa panimalay nga kanunay mag-ampo sa Pag-ampo ni Hesus—bisan asa siya pa. Kining tawoha pirmi maghilak samtang nag-ampo. Ang iyang pag-ampo nahimong kusang-buot, ug ang iyang mga luha tam-is; mga luha kini sa langitnong kalipay. Nahinumdom usab ko sa usa ka trabahante sa Balaang Bukid. Yannis ang iyang ngalan. Nagbuhat siya og bug-at kaayo nga trabaho ug nagtrabaho siya sa bahin sa duha ka tawo. Gitudloan nako siya sa pag-ampo sa Pag-ampo ni Hesus samtang nagtrabaho, ug hinay-hinay siyang naanad niini. Usa ka adlaw miadto siya kanako ug miingon nga samtang nag-ampo siya sa Pag-ampo ni Hesus, nakasinati siya og dakong kalipay. 'Nagabuntag na,' mao ang akong tubag. Paglabay sa mubo nga panahon, nahibaloan nako nga gipatay kini nga tawo sa duha ka hubog nga salbahis. Grabe kaayo akong kasubo! Paglabay sa pipila ka adlaw, usa ka monghe nangita sa usa ka galamiton nga gitago ni Yannis sa usa ka dapit apan wala niya kini makita. Unya, mipakita si Yannis kaniya sa usa ka damgo ug gisultihan siya kung asa niya gibutang ang galamiton. Kining tawo nakab-ot ang usa ka espirituhanong kahimtang ug nakatabang siya sa uban bisan pa sa kamatayon.

Unsa ka yano ang espirituhanong kinabuhi! Pinaagi sa paghigugma sa Dios, pag-ila sa Iyang dakong Halad ug sa Iyang mga panalangin, ug uban sa klarong hunahuna, pagpugos sa kaugalingon sa pagsunod sa mga Santo, dali ra masantifikar ang usa ka tawo. Ang gikinahanglan lang mao nga ipakumbaba nila ang ilang kaugalingon, ilhon ang ilang pagka-walay pulos ug dakong kawalay pagpasalamat ngadto sa Dios.

 

Pag-ampo sa Pamilya

— Geronda, ang tibuok pamilya ba mag-ampo sa Vespers nga magkuyog?

— Ang mga hamtong kinahanglan maglihok nga matinahuron niini. Kinahanglan nilang basahon ang Vespers ug isulti sa gagmay nga mga bata: 'Kung gusto ninyo, pwede kamo mag-ampo uban namo sa pipila ka gutlo.' Kung medyo tigulang na ang mga bata, mahimo silang mosunod sa usa ka piho nga 'rutin' sa pag-ampo: pananglitan, kung ang mga hamtong mag-ampo sulod sa kinse ka minutos, mahimo nga mag-ampo ang mga bata sulod sa duha o lima ka minutos — ug kung gusto pa nila mag-ampo og dugay, pasagdi sila nga mag-ampo kutob sa ilang gusto. Kung pugson sa mga ginikanan ang ilang mga anak nga motindog sa tibuok gabii nga pag-ampo uban kanila, sa ulahi magsugod na ang mga bata og 'gubot'.Dili nato sila pugson, kay wala pa nila masabti ang gahum ug bili sa pag-ampo. Pananglitan, makakaon ang mga ginikanan og beans, karne, ug bisan unsang solidong pagkaon. Apan, kung gipa-inom pa lang og gatas ang bata, pugson ba siya sa ginikanan nga mokaon og karne tungod lang kay mas daghan kini og kaloriya? Tinuod nga mas taas kini og kaloriya, apan ang bata wala pa makahimo sa paghilis niini. Busa, sa sinugdanan, aron masanay ang bata sa pagkaon og karne, ihatag kini sa gagmay kaayo nga kantidad — usa ka gamay nga piraso sa usa ka kutsara nga sabaw sa karne — aron sa ulahi gusto na sa bata nga mokaon niini sa iyang kaugalingong kabubut-on.

— Geronda, usahay dili lang mga bata, apan pati na usab ang mga hamtong nga kapoy kaayo sa gabii nga dili na gani makabasa sa mga pag-ampo sa gabii.

— Kung sila gikapoy kaayo o masakit, tugoti sila nga mosulti sa katunga sa mga pag-ampo sa gabii imbis sa tibuok. O sa labing gamay, tugoti sila nga mosulti sa 'Amo'ng Amahan' kaisahan. Dili gayud pasagdan ang pag-ampo. Sama sa usa ka sundalo sa panahon sa gubat nga napalibotan sa mga kaaway sa taas nga dapit, moputok siya sa iyang pusil panagsa aron mapahilayo ang mga kaaway ug mapugngan sila sa pag-atake; ingon usab, ang mga tawo nga wala nay kusog para sa tibuok pag-ampo kinahanglan mopagawas og [espirituhanong] mga putok aron mapahilayo ang yawa ug mapalayas siya.

Ang pag-ampo sulod sa pamilya usa ka gamhanang pwersa. Nailhan nako ang duha ka magsoon nga, pinaagi sa ilang pag-ampo, nakapugong dili lang sa ilang nagbulag nga ginikanan nga magbulag, apan nakapahigot usab kanila nga mas duol kaysa kaniadto. Ang among amahan kanunay miingon kanamo: "Bisan unsa pa ang inyong ginabuhat, kinahanglan kamo magreport sa Diyos kaduha sa usa ka adlaw — aron mahibalo Siya asa kamo." Matag buntag ug matag gabii, kami tanan – amahan, inahan, mga igsoon nga lalaki ug babaye – mag-ampo sa atubangan sa iconostasis, ug sa katapusan sa pag-ampo mopiko kami sa atubangan sa ikon ni Kristo. Ug sa matag higayon nga ang among pamilya makasinati og tukso o kalisod, mag-ampo kami aron kini masulbad. Nahinumdom ko sa usa ka adlaw nga masakiton ang akong manghud nga lalaki; miingon ang akong amahan: "Munta ta ug hangyoon ang Ginoo nga pabaw-a siya o kuhaa na lang Niya aron dili na siya mag-antos." Nag-ampo kami isip usa ka pamilya, ug naayo ang among igsoon. Ug maglingkod pud kami tanan aron magkaon nga magkuyog. Una kami mosinggit og pag-ampo, unya pa kami magsugod og kaon. Kung naay mosugod og kaon sa wala pa nabendisyunan ang pagkaon, moingon mi, 'Nakahimo siya og pakighilawas.' Gitan-aw namo ang kakulang sa pagpugong sa kaugalingon ingon nga pakighilawas. Kung ang matag miyembro sa pamilya mobalik sa balay nga walay rason, bisan kanus-a nila gusto, ug moupo aron mokaon nga mag-inusara, kini mosangpot sa pagkaguba sa pamilya.

 

Ang Espirituhanong Kinabuhi sa mga Magtiayon

— Geronda, unsa ang angay buhaton sa usa ka asawa kung ang iyang bana wala magkinabuhi sa espirituhanong paagi?

— Pasagdi siyang saligan ang iyang bana kang Kristo ug pag-ampo nga malumo gamay ang iyang kasingkasing. Sa paglabay sa panahon, hilom nga magtanum si Kristo og liso sa iyang kasingkasing, ug magsugod ang iyang bana sa pagpamalandong [sa unsay tinuod nga importante]. Ug sa diha nga malumo na gamay ang kasingkasing sa bana, mahimo nang hangyoon sa asawa, pananglitan, nga ihatod siya sa simbahan. Dili na niya kinahanglan pang kumbinsihon siya pinaagi sa pagsulti, 'Ngano kaha nga dili ka mosimba?', kundili hangyoon lang siya: 'Pwede ba nimo, kung dili kaayo kasamok, ihatod ko sa simbahan?' Ug, pagkahuman niya siya ihatod sa simbahan, tingali moingon ang bana: 'Aw, karon nga nakaabot na ko ning kalayo, mosulod ko sa balay sa Ginoo ug mosiga ug kandila.' Ug posible kaayo nga hinay-hinay niyang ipadayon ang iyang espirituhanong panaw.

— Geronda, makatabang ba ang espirituhanong amahan sa asawa sa bana sa bisan unsang paagi?

— Usahay, aron matabangan ang bana, kinahanglan buhaton sa espirituhanong amahan ang espirituhanong buhat uban sa asawa. Ug unya ang mga maayong kinaiya nga anaa sa asawa ipasa ngadto sa iyang bana. Kung maayo ang iyang kasingkasing, motabang ang Diyos kaniya nga mag-usab.

Ang usa ka babaye adunay pagbati sa pagrespeto pinaagi sa iyang kinaiyahan. Apan kung ang usa ka lalaki, nga sa sinugdan wala magtagad sa Simbahan, unya mibangon sa espirituhanong pagmata, mosulong siya uban sa kumpiyansa sa mga espirituhanong butang, samtang ang iyang asawa dili makasabay kaniya. Mahimo pa gani nga magsugod ang asawa sa pag-inggit kaniya, tungod kay siya mismo nagpabilin nga walay kalamboan sa espirituhanong aspeto. Maong sa ingon ani nga mga kaso, akong tambag sa mga bana nga mag-amping. Kay unsa man ang mahitabo? Sa diha nga mas molambo ang bana sa espirituhanong aspeto, mas mosupak kaniya ang iyang asawa — kon dili siya nagkinabuhi sa espirituhanong paagi. Pananglitan, kon moingon ang bana, 'Na-late na ta, bangon na ug adto ta sa simbahan,' motubag siya: 'Adto na lang ka mag-usa! Dili, wa ka kasabot nako; daghan pa kog buhaton…' O kung ang bana, pananglitan, moingon, 'Paminaw, ngano wala pa nagdilaab imong lampara?' o gusto niya pag-ugay sa napalong nga lampara, masakitan ang iyang garbo ug siya mosinggit, 'Unsa, magplano ka ba nga mahimong pari? O mahimong monghe?" Mahimo pa gani siyang motubag: "Ngano man gani nga gisiga pa nato ning lampara? Mas maayo pa unta nga ihatag nato ang lana sa usa ka pobre nga tawo." Oo, oo, mahimo pa gani niya nga moabot sa ingon ana. Hangtod na sa kabuang sa Protestante. Siyempre, pagkahuman masuko usab ang asawa tungod sa daghang pasangil nga iyang gihimo, apan sa samang higayon magpadayon gihapon siya nga masuko tungod sa espirituhanong pag-uswag nga iyang nakita sa iyang bana. Mao nga, sa ingon ani nga mga kaso, mas maayo pa gyud nga dili na lang pasigaon ang lampara kaysa sa bana ang magpasiga niini. Ug busa, aron malikayan ang pagkaguba sa pamilya, akong tambagan ang mga bana: 'Kung kalma ang hunahuna sa imong asawa, ingna siya niini: 'Kabalo ka, kung moadto ko sa simbahan, mag-ampo, magluhod gamay o mobasa og espirituhanong libro, dili ko kini buhaton tungod sa dakong pagkabalaan, dili. Apan tungod kay kini tanan makapahinay kanako, makapugong kanako ug makababag sa agos niining makalilisang nga katilingban nga atong gipuy-an nga madala ko niini. Kung dili, kabalo ka unsaon ko pagdala niini sa tanang bar ug panagtigom sa katilingban…"" Kung iporma sa bana ang pangutana sa ingon ani nga paagi, malipay ang iyang asawa ug mahimo usab siyang mausab ug mosubra pa gani kaniya sa espirituhanong paagi. Apan kung lain ang iyang pagpresentar sa pangutana, makapahimo siya kaniya nga masuko kaayo ug madala siya sa kahimtang sa pagkawalay paglaum. Mahimo pa gani nga magbulag sila. Kung gusto sa bana nga matabangan ang iyang asawa sa espirituhanong paagi, paningkamoti nga i-konektar siya sa usa ka pamilya nga nagkinabuhi sa espirituhanong paagi, diin deboto ang inahan ug asawa—aron gusto usab niya nga sundon sila.

 

Mga Bata ug Espirituhanong Kinabuhi

— Geronda, usa ka inahan naghatag sa iyang anak og binerbena, apan gilud-an kini sa bata. Unsa ang angay buhaton sa ingon ani nga kaso?

Kinahanglan siyang mag-ampo para sa iyang anak. Tingali ginahatag niya kaniya ang balaan nga tubig sa paagi nga nagpugos kaniya sa pagsupak niini. Aron masunod sa mga bata ang dalan sa Diyos, kinahanglan usab nga magpuyo ang mga ginikanan og matarong nga espirituhanong kinabuhi. Ang uban nga ginikanan nga moadto sa simbahan naningkamot nga matabangan ang ilang mga anak nga mahimong maayong mga anak, dili tungod kay nabalaka sila sa kaluwasan sa ilang mga kalag, kondili tungod kay gusto lang nila nga adunay maayong mga anak. Sa laing pagkasulti, mas nabalaka sila sa unsay isulti sa uban bahin sa ilang mga anak kaysa sa kamatuoran nga basin mag-antos ang ilang mga anak sa walay katapusang pagsilot. Apan unsaon man, sa ingon ana, pagtabang sa Ginoo? Ang tumong dili aron mapugos ang mga bata sa pag-adto sa simbahan, kondili aron mahigugma sila sa Simbahan. Dili sila angay magbuhat og maayo tungod sa pagpugos, kondili tungod kay gibati nila nga kini usa ka gikinahanglan. Ang balaan nga kinabuhi sa mga ginikanan makahikap sa kalag sa mga bata, ug unya ang mga bata malipayong mosunod [sa ilang amahan ug inahan]. Busa sila motubo nga matinahuron ug lig-on ang panglawas, ug malikayan ang espirituhanong kadaut. Kung ang mga ginikanan magpugong pag-ayo sa ilang mga anak, nga gipalihok sa kahadlok sa Dios, motabang ang Dios ug ang bata makadawat og tabang. Apan kon buhaton nila kini tungod sa kaugalingon, dili motabang ang Dios. Kasagaran ang mga bata mag-antos tungod sa garbo sa ilang mga ginikanan.

— Geronda, usahay mangutana ang mga inahan kanamo kung giunsa ug pila ang angay nga pag-ampo sa mga bata nga tulo o upat ka tuig ang edad?

— Sultihi sila: 'Ikaw ang inahan, mao nga ikaw ra ang makahibalo kung pila ka kusog ang imong gamay.' Dili na kinahanglan og piho nga lagda dinhi.

— Geronda, ang mga ginikanan nagdala sa ilang mga gamay ngadto sa among monasteryo para sa Pagbantay Tibuok Gabii. Makapoy ba kini para sa mga bata?

— Sa panahon sa pag-ampo sa buntag, tugoti sila nga pahulayon ang mga bata sa mubo nga panahon. Unya, alang sa Banal nga Misa, dad-a sila pagbalik sa simbahan.

Ang mga inahan, nga dili maghatag og presyur sa ilang mga anak, kinahanglan tudluan sila sa pag-ampo sukad pagkabata pa. Ang mga lumolupyo sa mga baryo sa Cappadocia nagpuyo ug nagpanalipod sa tradisyon sa askétismo uban sa dakong debosyon. Dad-on nila ang ilang mga anak sa mga langob, simbahan, ug kapilya, diin sila mosaginoo ug mag-ampo uban sa mga luha, ug sa ingon niini nakat-on usab ang ilang mga anak sa pag-ampo. Sa dihang ang mga grupo sa tulisan mibyahe sa gabii aron mangawat kanila, sa ilang paglabay sa mga gamay nga simbahan, nakadungog sila og paghilak ug nabulabog. 'Unsa man ang nahitabo?' pangutana nila. 'Unsa kaha klase nga mga tawo kini? Ngano man nga nagkatawa sila sa adlaw ug nagahilak sa gabii?' Wala masabti sa mga tulisan ang nahitabo.

Ang mga pag-ampo sa gagmayng mga bata makahimo og mga milagro. Gahatagan sila sa Diyos sa ilang gipangayo Niya. Sa katapusan, ang mga bata putli ug inosente, ug mao kana nga madungog sa Diyos ang ilang putli nga pag-ampo. Nahinumdom ko sa usa ka higayon nga ang among ginikanan nangadto sa uma aron magtrabaho ug gibyaan ko sa balay uban sa akong duha ka manghud nga lalaki. Kalit lang nangitngit ang langit ug misugod ang kusog kaayong ulan. "Ay, unsa kaha kadaghan ang ilang giagian karon!" among nabalaka. "Unsaon kaha nila pagpauli?" Nagsugod og hilak ang mga gamay. "Moanhi mo," gitawag ko sila. "Mangayo ta kang Kristo nga hunongon ang ulan." Kami tulo mituhop sa atubangan sa iconostasis ug misugod sa pag-ampo. Paglabay sa pipila ka minuto, mihunong ang ulan.

Ang mga ginikanan nga mapinulondon kinahanglan motabang sa ilang mga anak, sukad pa sa sayo nilang pagkabata, nga mapaduol sa Kristo ug matilawan ang labing hataas nga kalipay sa espiritu. Sa dihang mosugod na sa eskwelahan ang mga bata, ang mga ginikanan kinahanglan hinay-hinay nga tudloan sila sa pagbasa og espirituhanong mga libro ug tabangan sila sa pagpuyo og espirituhanong kinabuhi. Unya mahimo silang sama sa gagmay nga anghel ug sa ilang pag-ampo adunay dakong kaisog sa atubangan sa Dios. Ang ingon nga mga bata tinuod nga espirituhanong bahandi sa ilang pamilya. Ang kinabuhi sa mga santo labi ka makatabang kanila sa ilang espirituhanong kinabuhi. Sa dihang gamay pa ko, kuhaon nako ang gagmay nga libro nga naglangkob sa kinabuhi sa mga santo, nga gipatik niadtong panahona, ug moadto ko sa lasang. Didto mobasa ko, mag-ampo, ug molupad sa kalipay. Gikan sa napulo hangtod kinse anyos (hangtod nagsugod ang Gubat sa Gresya ug Italya[70] ), nga walay kabug-aton sa mga kabalaka sa kalibutan, nagkinabuhi ko sa espirituhanong paagi. Ang kalipay sa usa ka bata putli: nagbilin kini ug malungtaron nga impresyon sa usa ka tawo ug, sa dihang motigulang na sila, makahikap kini pag-ayo sa ilang kasingkasing. Kung ang mga bata magkinabuhi sa espirituhanong paagi, malipayon sila sa kini nga kinabuhi, ug sa umaabot nga kinabuhi malipay sila sa walay katapusan sa atubangan ni Kristo.

 

Relasyon sa pamilya ug mga higala

— Geronda, usa ka babaye nangutana kanamo unsa ang iyang buhaton bahin sa iyang duha ka ig-agaw, nga dugay na kaayo nagpuyo sa iyang gasto.

— Ug unsa man ang iyang gusto? Unsa, magsulat pa ba kita og bag-ong Ebanghelyo? Gusto sa Dios nga tabangan niya sila, ug Siya mismo ang mohimo sa labing maayo para sa ilang mga kalag.

— Geronda, kung adunay dili pagsinabtanay tali sa mga miyembro sa pamilya, kinahanglan ba mosulti ang usa aron matabangan sila?

— Oo, kinahanglan nato silang hisgutan, apan sa matinahuron nga paagi. Sa katapusan, kung maghilom ta, mahimo kini magdala og problema. Apan kon ang tawo nga nagtanyag og maayong tambag sa nag-away nga mga paryente masayop pagsabot ug masuko sila kaniya, unya siya kinahanglan moingon: 'Pasayloa ko, palihug, sa pagkasuko nimo' — ug pagkahuman ana, biyaan sila sa kalinaw ug pag-ampo para kanila.

Ang usa ka tawo nga gustong mabuhi sa kalinaw kinahanglan mag-amping pag-ayo sa iyang relasyon sa pamilya ug mga higala. Dili siya angay malimbong sa pagkamabuotan ug maayong pamatasan nga iyang masugat sa uban. Ang pagkamabuotan ug maayong pamatasan sa kalibutan mahimong mosangpot sa dakong kadaut — tungod kay kini nakagamot sa pagka-hipokrito. Ang gawasnong pamatasan sa usa ka tawo mahimong magpakita kaniya nga hingpit nga santo sa panan-aw sa uban; apan, sa dihang ipadayag ang iyang sulodnong kalibutan sa uban, makita nga sa tinuod, supak gayud ang kamatuoran.

— Geronda, kung mobati ug makamatngon ang usa ka tawo nga buotan ang pagtratar kaniya sa iyang silingan, husto ba nga ipadayag niya ang iyang pagpasalamat niini?

— Kung kini usa ka tawo nga suod kaayo kaniya, dili na kinahanglan, kay una, siya usab kaniadto mitabang ug nagbuhat og pabor alang niadtong tawo, ug ikaduha, nabati na niya sa sulod ang pagpasalamat nga gibati sa laing tawo alang kaniya. Apan, kung ang tawo nga nagbuhat kaniya og pabor o mitratar kaniya og buotan dili kaayo duol, kinahanglan niyang ipadayag ang iyang pagpasalamat sa labing maayo nga paagi. Sa mga estranghero, moingon kita og, 'Salamat.' Ug kung, pananglitan, gusto sa usa ka bata nga ipadayag ang iyang pagpasalamat sa iyang mga ginikanan, wala siyay lain kapilian kondili moingon kanunay og 'salamat' kanila adlaw ug gabii, nga walay hunong, sa tanan nilang gibuhat para kaniya.

Dako kaayo ang kaayohan kung ang usa ka tawo matinud-anon sa iyang pakig-uban sa uban, kanunay siyang naghunahuna og maayo bahin kanila ug dili niya seryosohon kaayo ang tanan. Angay likayan ang mga panaglalis ug pakighinabi nga daw alang sa espirituhanong kaayohan apan kasagaran magdala lang og kasakit sa ulo. Dili angay magdahom og espirituhanong pagsabot gikan sa mga tawo nga wala motuo sa Diyos. Mas maayo nga mag-ampo alang kanila, aron pasayloon ug hatagan sila og kahayag sa Diyos. Kinahanglan makig-istorya sa tanan sa pinulongan nga ilang masabtan, ug [ang usa ka magtutuo] dili ipadayag sa uban ang mga dakong kamatuoran nga iyang gituohan ug nasinati, kay dili kini masabtan sa uban, tungod kay lain ang ilang frequency ug lain ang ilang [espirituhanong] wavelength.

Ang uban moingon: 'Gusto nako nga mailhan sa uban si Kristo—sama sa akong pagkaila kaniya.' Ug kining mga tawo magsugod sa paglihok sa uban sama sa usa ka magtutudlo. Apan, ang ilang kinabuhi kinahanglan nga mag-uyon sa ilang gitudlo. Pinaagi sa pagtudlo sa uban og usa ka 'Kristo' pinaagi sa ilang kaugalingong kinabuhi, samtang napakyas sila sa pagkinabuhi sumala sa ilang gisulti, dili nila ikapanghambog nga nakaila gyud sila kang Kristo. Kung walay kasinatian [sa espirituhanong kinabuhi], ang usa ka tawo layo sa kamatuoran, ug sa dili madugay ang iyang sulod nga kaugalingon 'mobinuak' kaniya sa atubangan sa uban. Kung moduol kita sa atong silingan uban sa kaluoy ug tinuod nga gugma, kining tinuod nga gugma ni Cristo mausab sila. Ang usa ka tawo nga adunay pagkabalaan—bisan asa siya pa makaplagan—nagmugna, aron isulti, og usa ka matang sa espirituhanong elektromagnetikong umog palibot kaniya ug nakaapekto sa mga mosulod niini. Siyempre, kinahanglan mag-amping kita nga dili usikan ang atong gugma o dali ra kaayo ihatag ang atong kasingkasing sa uban, kay kasagaran ang pipila ka mga tawo kuhaon ang atong kasingkasing sa ilang mga kamot, ug pagkahuman kini mababad sa dugo nga walay pulos. O dili kaha masabtan kita nila ug masuko sila kanato.

 

Mga Tukso sa Panahon sa Kapistahan

— Geronda, ngano man nga kasagaran kita makasinati og matang sa tukso sa panahon sa pista?

— Wala ba nimo kabalo sa imong kaugalingon? Sa mga pista, si Kristo, ang Inahan sa Dios, ug ang mga Santo malipay ug [espirituhanong] nagpang-abi-abi sa uban. Nagahatag sila og panalangin sa mga tawo ug gihatagan sila og espirituhanong mga gasa. Sa katapusan, ang mga ginikanan usab mag-organisar og mga pista sa adlaw sa ngalan sa ilang mga anak, ug ang mga hari maghatag og amnestiya kon matawo ang usa ka prinsipe. Busa nganong dili man makahatag ang mga Santo og [espirituhanong] gasa sa mga tawo sa ilang adlaw sa pista? Ug ang kalipay nga gihatag sa mga Santo molungtad og dugay, ug ang mga kalag sa mga tawo makadawat og dakong kaayohan gikan niini. Busa, ang yawa, sa pagkahibalo niini, magbutang og mga bitag aron tuksuhon ang mga tawo aron sila mapugngan sa pagdawat sa mga gasa sa Diyos nga ilang nadawat, ug aron ang pista dili maghatag kanila og kalipay o kaayohan. Busa makita nimo nga kanunay sa usa ka pamilya, kung ang tanan nag-andam alang sa Banal nga Komunyon, ang yawa mag-awhag kanila sa panag-away, ug dili lang sila makadawat sa Komunyon, apan dili gani sila mosulod sa simbahan. Ang yawa buhaton ang tanan sa iyang gahum aron masiguro nga ang mga tawo mawad-an sa langitnong tabang.

Makita usab kini sa atong monastikong kinabuhi. Kasagaran ang manulay, nga nasayud gikan sa kasinatian nga makadawat kita og espirituhanong kaayohan sa adlaw sa pista, mag-andam og usa ka matang sa tukso niadtong adlawa—o, kasagaran pa gani, sa adlaw sa wala pa. Apan siya man ang manulaw [— unsa pa kaha iyang mahimo?]. Ug pinaagi niini, iyang gub-on ang atong sulodnong kahimtang. Pananglitan, mahimo niyang pukawon kita sa panaglalis o panagbangi uban sa usa ka kaigsuonan, unya dad-on niya kanato ang kasubo ug pahugnoon kita, sa espiritu ug sa lawas. Pinaagi sa pagbuhat niini tanan, iyang gipugngan kita nga makadawat og kaayohan gikan sa pista, [gikan sa pag-eksperyensya sa pista] sa kalipay sa paghimaya sa Dios. Apan, kung makita sa Maayong Dios nga wala kita maghatag og hinungdan sa yawa alang sa tukso, nga kini mitumaw lamang gikan sa iyang pagdumot, nan motabang Siya kanato. Ug Tabangan kita Niya nga makakuha pa gani ug mas dako nga kaayohan kung mapainubsanon natong dawaton ang sala sa pagtuptop nga nahitabo ug dili nato hukman ang atong igsoon, apan bisan pa ang yawa, nga nagdumot sa maayo. Sa katapusan, buhat kini niya: ang pagbutang og bitag ug pagpakalat sa dautang buot. Samtang ang tawo, nga gimugna sa hulagway sa Dios, angay magpakalat sa kalinaw ug pagkamaayo.

 

 

Kabanata 2.
Trabaho ug Espirituhanong Kinabuhi

 

Ang trabaho usa ka panalangin

— Geronda, sauna pa gani mosulti sila: 'Mas maayo pa nga punasan nimo ang ilawom sa imong sapatos kaysa punasan ang mga habol.' Unsa man ang ilang pasabot ana?

— Pinaagi niini ilang gipasabot: 'Mas maayo pa nga mapul-an ang suroksuro sa sapatos samtang nagtrabaho kaysa maghigda lang sa higdaanan ug magpahulay.' Ang trabaho usa ka panalangin; kini usa ka gasa gikan sa Diyos. Nagahatag kini kusog sa lawas ug nagapabag-o sa hunahuna. Kung wala gihatag sa Diyos sa tawo ang trabaho, ang tawo magalawang. Ang mga mapisan dili mohunong sa pagtrabaho bisan pa sa katigulangon. Kung samtang naa pa silay kusog mohunong sila sa pagtrabaho, mosugod na silang mawadan og kadasig. Para sa ingon ani nga mga tawo, ang paghunong sa pagtrabaho sama ra sa kamatayon. Nahinumdom ko sa usa ka siyamnapung anyos nga lalaki sa Konitsa nga nagtrabaho nga walay kapoy. Sa katapusan, namatay siya didto mismo sa umahan — duha ka oras nga paglakaw gikan sa iyang balay.

Apan kinahanglan usab isulti nga ang pisikal nga kalinaw nga gipangandoy sa uban dili usa ka lig-on nga kahimtang. Samtang naa sa kahimtang sa pisikal nga kalinaw, makalimot lang pansamantala ang mga tawo sa ilang sulod nga kagubot. Naa silay tanan: paniudto, panghimagas, pagligo, pahulay… Apan sa diha nga matapos na kini tanan, mangandoy pa sila og mas dako nga kalinaw. Busa, kanunay nga mobati ang mga tawo nga naay kulang, ug tungod niini, kanunay silang nabalaka. Mobati sila og kawad-on, ug naningkamot ang ilang kalag nga mapuno kini. Samtang ang mga napul-an sa trabaho makasinati og kanunay nga kalipay — espirituhanong kalipay.

— Geronda, apan kung, pananglitan, naa kay problema sa imong ubos nga likod, dili ka makabuhat og bisan unsang klase sa trabaho.

— Busa, sa imong hunahuna, kinahanglan ba nga i-train ang imong ubos nga likod? Dili ba makatabang kung buhaton nimo ang mga ehersisyo para niini? Pasabta ko nimo ani: kung ang usa ka tawo mokaon, moinom, matulog ug dili magtrabaho, ang tanang internal nga 'cogs' niya magsugod og 'slack off' ug pirmi siyang ganahan matulog, kay ang iyang lawas ug mga nerbiyos mo-relax ug mahimong maluya. Hinay-hinay, ang ingon ani nga tawo nga moabot sa punto nga dili na gyud siya makahimo og bisan unsa. Sa diha nga molakaw lang sila bisan sa mubo nga distansya, dali ra silang ma-out of breath. Apan kung magsugod sila og trabaho ug molihok gamay, molig-on ang ilang mga bitiis ug mga bukton. Tan-awa lang: ang mga tawo nga mahigugma sa trabaho dili magkatulog og dugay, o basin dili gani makatulog tungod sa kakapoy; apan, bisan pa niini, daghan sila og kusog. Kini tungod kay, pinaagi sa trabaho, gipalig-on nila ang ilang kaugalingon ug gipalig-on usab ang ilang lawas.

Maayo ang trabaho para sa imong panglawas, labi na sa mga batan-on. Nakabantay ko nga ang uban nga mga anak nga ginapanalipdan sa ilang mama, sa dihang mosulod sila sa kasundalohan, motubo sila ug molig-on. Dako kaayo ang maayong epekto sa kasundalohan alang niining mga batan-on. Siyempre, ang akong gihisgutan kasagaran para sa nangagi. Karon, ang kasundalohan nahadlok nga samokon ang mga sundalo o pugson sila sa bisan unsa, kay kung masamokan sila sa bisan unsang paagi, maghiwa sila sa pulso o 'makasinati og nervous breakdown'... Aron masiguro nga magpabiling himsog ang mga bata, tambag nako sa mga ginikanan nga ipadala sila sa trabaho sa uban ug bayran pa gani nila ang maong tawo. Ang labing importante mao nga malingaw ang mga bata sa trabahong ilang buhaton. Sa katapusan, kung ang usa ka batan-on nga lalaki, nga adunay kusog ug kaalam, dili magtrabaho, mahimong tapulan siya, walay gana, ug maluya. Ug kung, dugang pa niana, makakita siya nga ang uban nagmalampuson, masangit siya sa iyang kaugalingong pagkahigugmaon ug wala siyay makit-an nga kalipay bisan unsa pa. Kanunay siyang gub-an sa mga hunahuna, ug ang iyang huna-huna mura'g napuno sa dayami. Unya moanha kaniya ang yawa ug magsugod og hunghong: 'Ikaw salbahis, walay pulos ka gyud! Usa sa imong kaedad nahimong magtutudlo, ang usa pa nagtukod sa iyang kaugalingong negosyo ug nakakwarta—apan unsa kaha imong maabot?" Sa ingon niini, gilunod sa yawa kining tawo sa kawad-on sa paglaum. Apan kung magsugod na og trabaho ang batan-on, makab-ot niya ang kumpiyansa sa kaugalingon — sa labing maayong kahulugan sa pulong. Makita niya nga siya usab makasugakod sa mga kalisdanan; apan gawas pa niana, ang iyang hunahuna mapuno sa trabaho, ug wala na siyay oras para sa ingon nga mga hunahuna. Sa laing pagkasulti, duha ka pilo ang kaayohan.

 

Pagpili og karera

— Geronda, ang uban ginatabangan sa ilang mga ginikanan nga pilion sa ilang mga anak ang parehas nga karera sama nila, ug kasagaran buhaton kini sa mapugos nga paagi.

— Dili, sayop ilang gibuhat. Dili nimo dapat pugson ang mga bata sa pagbuhat sa gusto sa ilang ginikanan kung dili man kana ang gusto sa mga bata mismo. Nakaila ko og usa ka batan-on nga lalaki nga gusto mag-enrol sa Fakultad sa Teolohiya ug mahimong pari. Apan supak ang iyang inahan; giinsistir niya nga magtuon siya og medisina. Kining batan-on nakakat-on sa Byzantine chant ug nag-awit sa simbahan. Naghimo siya sa iyang kaugalingong instrumento sa musika ug gigamit kini aron patugtogon ang mga mode sa simbahan. Kahibalo siya sa daghang himno sa simbahan sa kasingkasing. Talento kaayo siya; nagsulat siya og mga tropario ug nagkomposo og mga serbisyo. Pagkahuman niya sa sekondarya, nag-enroll ang batan-on sa Fakultad sa Teolohiya. Ang iyang inahan nakasinati og nervous breakdown tungod sa iyang kasubo. Dayon miadto siya kanako ug nangayo og hangyo: 'Amo akong pag-ampo, Papa, nga ako makabawi, ug unya pasagdi ang akong anak nga buhaton ang iyang gusto.' Apan pagkaayo niya, misugod na usab siya pagpugong sa iyang anak nga magtuon og teolohiya. Ug sa katapusan, mibiya siya sa Fakultad sa Teolohiya, mihunong sa pagkanta ug gilaglag ang iyang kinabuhi nga walay maayong hinungdan.

Sa pagtan-aw nga ang mga batan-on naglisod sa pagpili og larangan sa pagtuon, akong tambag kanila mao kini: "Hunahunaa kung unsang propesyon o larangan sa pagtuon ang makadani kanimo. Sundi ang imong natural nga hilig." Apan kon ang mga batan-on naghunahuna og dalan nga wala nila'y hilig, akong tambag kanila nga itutok ang ilang kaugalingon sa butang nga ilang gihigugma, aron kini makapahimulos kanila. Sa laing pagkasulti, motabang ko kanila sa pagpili og trabaho nga ilang malingaw ug propesyon nga angay sa ilang kahanas. Igo na nga ang ilang buhaton uyon sa kabubut-on sa Dios. Aduna bay usa nga adunay natural nga hilig sa musika? Pahimoon sila, pananglitan, nga usa ka maayong musikero o usa ka maayong mag-aawit sa simbahan ug, pinaagi sa ilang pagkanta, tabangan ang mga maminaw kanila aron higugmaon ang Simbahan ug ang pag-ampo. Aduna bay tawong gitawag sa pagpintal? Pahimoon sila nga usa ka artista o usa ka iconographer ug, uban sa pagrespeto, magpintal og mga ikono sa E nga makahimo og mga milagro. Aduna bay tawong gitawag sa siyensya? Ihatag nila ang ilang kaugalingon niini ug magtrabaho uban sa kadasig.

Tan-awa lang: bisan pa sa pagkabata, klaro na kaayo unsa ang tawag sa usa ka tawo. Usa ka adlaw, miabot sa Monasteryo sa Stomion ang usa ka lalaki uban sa duha ka gamay nga batang lalaki – iyang mga pag-umangkon. Usa kanila, mga unom o pito anyos, mipahimutang tupad namo ug nagpadayon sa pagpangutana kanamo sa tanang klase nga mga pangutana nga walay hunong. "Unsa man imong gusto mahimong pagdako nimo?" pangutana nako kaniya. "Abogado!" tubag niya. Ang usa pa ka bata nawala na sa diin. "Asa na siya?" pangutana nako sa iyang tiyo. 'Nahulog ba siya sa bangin?' Migawas kami aron pangitaon siya ug nadungog namo ang tunog sa martilyo nga gikan sa talyer sa karpentero. Misulod kami sa talyer ug nakita namo nga ang gamay nga batang lalaki maayo kaayo og paghimo sa pag-ukit sa hapsay nga ibabaw sa bangko sa trabaho gamit ang iyang adze nga karon dili na kini angay gamiton gawas sa kalan! "Unsa man imong mahimo pagdako nimo?" pangutana nako kaniya. "Magmamahog!" tubag sa batang lalaki. "Mahimo ka gyud," ingon nako, "mahimo ka gyud. Ayaw'g tagad nga nadaut nimo ang tabla! Wala'y problema."

 

Gugma sa trabaho

— Geronda, ngano man nga ang uban mabore samtang nagtrabaho sila?

— Tingali dili nila ganahan ang ilang trabaho? O tingali pirmi ra sila magbuhat sa parehas nga butang balik-balik samtang nagtrabaho? Kasagaran, sa pipila ka mga palibot sa produksiyon—pananglitan, sa usa ka pabrika nga nagmugna og mga bintana ug pultahan—ang usa ka trabahante tibuok adlaw nagdikit og mga tabla, ang usa pirmi nagbutang og salamin sa mga bintana, ug ang ikatulo pirmi magbutang og putty sa mga bintana matag adlaw. Kining mga tawo pirmi nagbuhat sa parehas nga makapoy nga buluhaton, samtang ang amo naglibot-libot ug nagbantay kanila. Ug kini magpadayon dili lang sulod sa usa o duha ka adlaw. Apan kung pirmi nimo buhaton balik-balik ang parehas nga butang, makapoy na ang mga tawo niini. Dili ingon ana sauna: ang usa ka anluagi modawat sa upat ka bungbong gikan sa mga magtutukod ug kinahanglan niyang ihatag ang usa ka kompleto nga balay sa tag-iya. Kinahanglan niyang ibutang ang salog, i-install ang mga bintana ug pultahan, iselyohan ang salamin gamit ang putty, ug uban pa. Unya mosugod siya sa paghimo sa nagkalain-laing spiral nga hagdanan ug hinulma nga balustrada, dayon pintalan kini tanan, unya ang turno sa mga aparador ug estante… Ug sa katapusan, buhaton na niya ang mga kasangkapan. Ug bisan pa kung dili usa ka mag-aamuma ang nagbuhat niini tanan, kahibalo gihapon siya unsaon pagbuhat sa matag trabaho. Kung kinahanglan, makahimo pa gani ang mag-aamuma sa pagbutang og tiles sa atop.

Karong mga adlawa, daghang mga tawo ang gikapoy tungod kay wala sila malingaw sa ilang trabaho. Kanunay sila motan-aw sa orasan, nagpaabot sa higayon nga makapauli na sila. Apan kung ang usa ka tawo adunay pagbati sa responsibilidad, gugma sa iyang trabaho, ug tinuod nga nagpakabana sa iyang ginabuhat, mas daghan pa siya magtrabaho, mas mosiga pa ang iyang kadasig. Ihatag niya ang tibuok kaugalingon sa iyang trabaho, ug sa dihang panahon na sa paglarga, mangutana siya nga na-surprise, 'Asa na ning oras?' Kalimot na siya sa pagkaon ug sa tulog; kalimot na siya sa tanan. Bisan pa man kung wala pa sila mokaon, dili gihapon sila gutom, ug bisan pa man kung wala sila matulog, dili sila antok. Dili lang sila antok—malipayon pa gani sila nga dili sila natulog! Dili sila gub-an sa gutom o kakulang sa tulog: para sa ingon ana nga tawo, ang trabaho usa ka selebrasyon, usa ka pista.

— Geronda, atong isulti nga duha ka tawo ang nagbuhat sa parehas nga trabaho. Ngano man nga ang usa makadawat og espirituhanong kaayohan gikan niini, samtang ang usa nakasinati og espirituhanong kadaut?

— Nakasalalay kini sa paagi sa ilang pagbuhat sa ilang trabaho ug sa naa sa ilang sulod. Kung ang usa ka tawo magtrabaho uban sa pagpaubos ug gugma, nan ang tanan [nga iyang buhaton] mapahayag, mapalimpyo, ug mapuno sa malipayong grasya, ug siya mismo makasinati og sulodnong pagbag-o sa kusog. Apan, kung ang usa ka tawo magbitbit sa hambog nga hunahuna nga siya nagbuhat sa trabaho nga mas maayo kaysa sa uban, mahimo siyang makasinati og pipila ka katagbawan; apan kini nga katagbawan dili makapuno sa iyang kasingkasing, tungod kay ang kalag wala makadawat og [espirituhanong] pagpadayag ug wala makakaplag og kalinaw.

Labaw pa, kung ang usa ka tawo magbuhat sa iyang trabaho nga walay gugma, dali ra siyang kapoyon. Pananglitan, kung ang usa ka tawo dili ganahan sa iyang trabaho ug aron lang kini mahuman kinahanglan pa niyang mosaka sa bungtod, ang pagtan-aw lang sa bungtod makapawala sa iyang kusog. Samtang ang lain nga tawo, nga buhaton kini nga tibuok kasingkasing, molakaw ug mosaka sa bungtod nga wala gani niya mabantayi. Pananglitan, kung ang usa ka tawo nagpalumo sa yuta sa iyang tanoman sa gulay o nag-uga sa sagbot niini uban sa tibuok kasingkasing, makahimo siya sa pagtrabaho sulod sa daghang oras nga dili kapoyon — bisan pa sa grabeng kainit sa adlaw. Sa laing bahin, kung ang usa ka tawo dili magtrabaho uban sa tibuok kasingkasing, sige siya'g hunong, manghilik, magreklamo sa kainit ug sa iyang kasakit.

— Geronda, makasuyop ba ang trabaho o pagtuon sa usa ka tawo hangtod nga dili na siya magtagad sa iyang pamilya ug sa ubang mga responsibilidad?

Kinahanglan lang gyud nga higugmaon nimo ang imong trabaho: dili na kinahanglan nga mahigugma ka niini. Kung ang usa ka tawo dili mahigugma sa iyang trabaho, modoble ang iyang kakapoy — pisikal ug mental. Ug sa higayon nga kapoy na ang iyang espiritu, bisan pisikal nga pahulay dili na makapawala sa iyang kusog. Ang mental nga kakapoy — mao kana ang tinuod nga makapaguol sa usa ka tawo. Kung ang usa ka tawo magtrabaho gikan sa kasingkasing ug mobati og kalipay, dili niya mahurot ang iyang mental nga kusog, ug mawala usab ang pisikal nga kakapoy. Kaila ko og usa ka heneral nga bisan pa nagbuhat sa trabaho sa usa ka sundalo. Kabalo ka pila ka pag-atiman ang iyang pagpakabana sa iyang mga sundalo? Sama sa usa ka amahan. Ug kabalo ka unsang kalipay ang iyang gibati? Kining tawoha nagatuman sa iyang katungdanan ug nagalipay. Sa usa ka higayon, sa tungang gabii, mibiyahe siya gikan sa Evros,[71] , paingon sa Larissa alang sa pista ni San Achillius[72] aron makaabot sa takdang oras para sa Banal nga Misa, bisan pa nga mahimo unta siyang moabot sa ulahi, sakto lang para sa pag-ampo. Apan, nagpili siya nga mibiyahe sayo aron pasidunggan ang Santo. Ang tanan nga buhaton niining tawoha, buhaton niya gikan sa kasingkasing.

Ang kalipay nga mabati sa usa ka tawo nga matinud-anon sa pagbuhat sa iyang trabaho usa ka himsog nga kalipay. Gihatag sa Dios kini nga kalipay aron ang Iyang binuhat dili mapul-an. Kini usa ka pagpahiuli sa kusog pinaagi sa kakapoy.

 

Ang tanan kinahanglan maghimo og espirituhanong paggamit sa gasa nga ilang nadawat

Ang matag tawo kinahanglan gamiton ang mga gasa nga gihatag kaniya alang sa kaayohan sa tanan. Kay ang Dios, nga naghatag sa usa ka tawo og piho nga gasa, maningil kaniya niini. Pananglitan, ang intelihensiya sa usa ka tawo usa ka gahum nga gihatag kaniya, apan depende sa paggamit sa intelihensiya sa matag usa, makahimo sila og maayo o dautan. Kung, tungod kay maalamon kaayo, gamiton sa usa ka tawo ang iyang abilidad sa husto, makahimo siya og mga imbensyon nga makatabang sa mga tawo. Apan, pinaagi sa sayop nga paggamit sa gipanghatag nga abilidad, ang usa ka tawo makahimo, pananglitan, og mga paagi aron kawaton ang iyang silingan. O, aron kuhaon ang mga artista isip pananglitan, kadtong nagmantala sa ilang mga drowing sa mga peryodiko ug magasin. Ang usa ka kartun o drowing makatago sa tibuok panghitabo sa sulod niini. Sa laing pagkasulti, kon gamiton sa maayong paagi sa mga artista ang pagka-flexible sa ilang hunahuna, ilang pagasantifikahon kini ug matabangan nila ang ilang kaugalingon ug ang uban. Apan karon, daghan niini nga mga tawo ang nagbuhat og sayop: kon walay hiya sila, mas walay hiya pa gyud sila; kon mga mananantala sila, mas kataw-anan pa gyud sila.

Sa laing pagkasulti, ang mga tawo nga gihatagan og espesyal nga abilidad, makapahimulos sa uban o makaguba kanila. Samtang ang mga walay ingon nga espesyal nga abilidad dili gyud makabuhat og daghang maayo, apan dili pud sila makabuhat og daghang kadaut.

 

Trabaho ug mental nga kabalaka

— Geronda, daghang mga tawo ang nabalaka pag-abot nila sa balay gikan sa trabaho.

— Nagatambag ko sa mga lalaki nga mosulod sa simbahan pagkahuman sa trabaho, mosiga og kandila, magpabilin og napulo hangtod kinse ka minutos sa serbisyo, o molingkod sa parke ug mobasa og usa ka bahin sa Ebanghelyo, aron makakaplag og kalinaw sa hunahuna. Human ana, pauli na sila — malinaw ang hunahuna ug nagngisi. Kung dili, moabot sila sa balay nga masuko ug magsugod og panaglalis sa ilang mga hinigugma. Dili nila dad-on sa balay ang mga problema nga ilang giatubang sa trabaho: ang mga problema dapat biyaan sa pultahan.

— Geronda, bisan pa, ang uban nga mga tawo nagpangatarungan sa ilang pagkabalisa ug kabalaka pinaagi sa paghisgot sa mga responsibilidad nga ilang gipasan sa trabaho, nga nagpuno kanila sa kaguol.

— Nagpuno kini kanila og sulod nga kabalaka, kay nakalimot sila nga himuon ang Diyos nga ilang tabang sa ilang mga buluhaton. Mas maayo pa gani ang usa ka tapulan, uban sa iyang kanunay nga pag-ingon, 'Ayaw kabalaka, dili ko gayud pasagdan sa Diyos…', kaysa sa ingon nga mga tawo. Para nako, mas maayo nga magtrabaho ang usa ka tawo isip yano nga empleyado, nga nagbuhat sa iyang mga katungdanan sa husto ug masinabtanon, naningkamot nga pasayonon ang iyang kinabuhi, nagpili lang sa labing gikinahanglan ug nagpabilin nga klaro ang hunahuna, kaysa mahimong tag-iya sa negosyo ug sige'g balik-balik: 'Oh, unsaon man nako?' Ug kasagaran, kining mga 'dakong tawo' daghan kaayo ug utang. Unya mosulod ang garbo. 'Pagkuha pa ko og laing dako nga utang, pagtukod ani, pag-set up ana, ug magkinabuhi sa marangyang kinabuhi…' — mao na ang ilang gisulti, apan unya masayop sila og kalkula, ma-bankrupt, ug ang ilang kabtangan ibaligya sa subasta.

Labaw pa, daghang mga tawo ang dili maghunahuna sa trabaho. Gikapoy sila nga walay pulos ug napakyas sa pagdumala sa mga buluhaton nga gihatag kanila. Busa, mawala ang ilang dungog sa uban, ug mapuno ang ilang kasingkasing sa kabalaka. Pananglitan, ang usa ka tawo tingali gustong makat-on og piho nga arte o kahanas, ug mogahin og daghang katuigan sa pag-adto sa mga leksyon uban sa magtutudlo o sa usa ka institusyon sa edukasyon, apan tungod kay dili siya magmatngon, dili siya molampos, kay wala niya gigamit ang iyang hunahuna. Kinahanglan masabtan sa usa ka tawo kung unsa ang iyang gikinahanglan para sa iyang trabaho ug pun-on ang kakulangan. Pananglitan, samtang nagpuyo ko sa sekular nga kalibutan ug nagtrabaho isip panday sa kahoy, nasabtan nako nga nanginahanglan ko og lathe aron makahimo sa mga kasangkapan nga akong gihimo. Unya unsa? Kinahanglan pa ba nako mangita og turner ug hangyoon siya nga motabang nako?

Dili. Nipalit ko og lathe ug nagtun-an ko sa akong kaugalingon unsaon paggamit niini. Paglabay sa pipila ka panahon, nasabtan nako nga kinahanglan nakong maghimo og spiral nga hagdanan. Nipahiluna ko, gibalik-aralan nako ang geometrya ug aritmetika, ug nakat-on ko unsaon paghimo niini. Kung dili nimo gamiton ang imong hunahuna, maglisod ka. Ang akong pasabot mao nga kinahanglan gamiton nimo ang imong hunahuna, kay daghang mga problema ug komplikasyon ang kasagaran motumaw samtang nagtrabaho ka. Pinaagi sa paggamit sa hunahuna, ang usa ka tawo mahimong batid nga artesano ug, sa pagkahibalo unsaon paglihok sa matag piho nga kahimtang, mosulong. Mao kana ang tibuok basihanan niini. Ang hunahuna angay nga mao ang nagpalihok nga pwersa sa tanan. Kung dili, magpabilin nga dili kaayo naugmad ang usa ka tawo ug masayang ang ilang oras.

 

Ang Pagkabalaan sa Paggawa

Ang matag tawo kinahanglan buhaton nga balaan ang iyang trabaho ug buhaton nga balaan ang iyang kaugalingon pinaagi sa iyang mga pag-ampo ug sa iyang [Kristohanong] kinabuhi. Kung sa trabaho, ang uban naa sa ilawom sa awtoridad sa usa ka tawo ug siya ang responsable kanila, kinahanglan usab niya nga ihatag kanila ang espirituhanong suporta. Kung ang usa ka tawo naa sa maayong sulodnong kahimtang, siya usab nagabalaan sa iyang trabaho. Pananglitan, kung ang mga batan-ong lalaki moanha sa usa ka maestro aron tudloan sa iyang kaalam sa trabaho, kinahanglan usab niya silang tabangan sa pagkat-on sa espirituhanong pagpuyo. Ang ingon nga pamatasan makapahimulos sa amo mismo, sa iyang mga subordinado, ug sa iyang mga kliyente, kay panalanginan sa Diyos ang iyang trabaho.

Ang bisan unsang propesyon mahimong balaan.[73] Pananglitan, ang usa ka doktor dili angay kalimtan nga ang nag-unang makatabang sa medisina mao ang Grasya sa Dios. Busa, kinahanglan niyang paningkamotan nga mahimong sudlanan sa Banal nga Grasya. Ang usa ka doktor, nga usa ka maayong, buotan nga Kristohanon ug sa samang higayon usa ka batid nga propesyonal, motabang sa mga masakiton pinaagi sa iyang pagkabuotan ug pagtuo, samtang gihatagan sila og kaisog ug pagtuo aron atubangon ang ilang sakit.  Sa kaso sa seryosong sakit, mahimo nga moingon ang ingon nga doktor sa pasyente: 'Ang medisina isip siyensya nakaabot na niini nga lebel. Apan, diin mapakyas ang kahibalo sa tawo, anaa ang Dios, nga nagbuhat og mga milagro.'

Ang magtutudlo kinahanglan maningkamot nga buhaton ang iyang katungdanan uban sa kalipay ug tabangan ang mga bata sa ilang espirituhanong pagkabanhaw. Sa katapusan, dili tanan ginikanan makahimo sa paghatod sa espirituhanong pagkabanhaw sa ilang mga anak, bisan pa man maayo ang ilang tuyo. Samtang nagahatag og kahibalo sa mga bata, kinahanglan usab maningkamot ang magtutudlo aron masiguro nga mahimong tinuod nga tawo sila. Kung dili, unsa may kapuslanan sa ilang akademiko nga kahibalo? Ang katilingban nanginahanglan og matinud-anong mga tawo nga — bisan unsa pa ang ilang trabaho — buhaton kini sa husto. Ang magtutudlo dili lang angay masiguro nga natun-an pag-ayo sa mga estudyante ang leksyon, kondili kinahanglan usab niya hunahunaon ang uban pang mga hiyas ug positibong kinaiya sa mga estudyante — sama sa pagrespeto, pagkabuotan, ug pagkagana. Ang mga marka nga gihatag sa Ginoo sa mga bata dili kanunay magkasinabot sa gihatag sa ilang mga magtutudlo. Ang 'duha' para sa usa ka bata mahimong 'lima plus' sa panan-aw sa Ginoo, samtang ang 'lima plus' para sa lain mahimong 'duha' sa panan-aw sa Ginoo.

 

Ang usa ka propesyon dili makahimo sa usa ka tawo nga tawo

— Geronda, kung ang usa ka tawo nabalaka samtang nagtrabaho, unsa ang hinungdan niini?

— Tingali wala nila giatubang ang ilang trabaho uban sa maayong tuyo? Kung atubangon nila ang ilang trabaho sa husto nga paagi, bisan unsa pa man kini, mahimong usa ka selebrasyon, usa ka kalipay para kanila.

— Geronda, unsa kaha kung ang usa ka tawo mabati nga mapungot tungod kay nagbuhat siya og lisod o hugaw nga trabaho? Pananglitan, kung nagtrabaho siya sa building site, naghugas og mga boiler sa kantina, o nagbuhat og susamang butang? Unsaon niya kini pag-atubang?

— Kung hunahunaon niya nga gihugas ni Kristo ang mga tiil sa Iyang mga disipulo,[74] , mohunong siya sa pagbati og kasubo. Gibuhat ni Kristo ang Iyang gibuhat sama sa pag-ingon kanato: "Kinahanglan buhaton ninyo ang pareho." Unsa man ang buhaton sa usa ka tawo—bisan paghugas sa boiler, paglimpyo sa kaserola o paghukay sa yuta—kinahanglan maglipay siya. Sa katapusan, aduna'y mga tawo nga naglimpyo pa gani sa imburnal tungod kay wala silay lain kapilian nga trabaho. Tibuok adlaw, napalibotan ang pobre nga kalag sa hugaw ug mikrobyo. Apan dili ba siya usa ka tawo? Dili ba siya gihimo sa hulagway sa Dios? Usa ka ulo sa panimalay nagtrabaho isip tiglinis sa imburnal ug nakaangkon og hataas nga espirituhanong kahimtang. Nakaagi siya og sakit nga tuberculosis, ug bisan pa nga mahimo unta niya biyaan ang maong trabaho, wala niya gusto nga adunay lain nga mag-antos sa iyang lugar. Gihigugma niining tawoha ang yano nga kinabuhi, nga gipasipala sa uban, ug tungod niini gipuno siya sa Diyos sa Iyang Grasya.

Ang usa ka propesyon dili makahimo sa usa ka tawo nga tawo. Nakaila ko og usa ka docker nga mibanhaw sa usa ka patay. Sa dihang diakono pa ko sa Iversky Skete, usa ka adlaw miabot kanako ang usa ka lalaki nga mga 55 anyos. Sa pag-abot niya sa ulahing gabii, wala siya mituktok sa pultahan kay dili niya gusto samokon ang mga amahan, busa natulog na lang siya sa gawas. Sa dihang nakita kini sa mga igsoon sa skete, gidala siya sa sulod sa usa k[75] ug gisultihan ko nila bahin sa nahitabo. "Ngano wala ka nagtoktok sa kampana?" pangutana nako kaniya. "Buksan unta namo ang pultahan para nimo ug hatagan ka namo ug kwarto sa guesthouse." "Unsa man na imong giingon, Amahan?" tubag niya. "Giunsa man nako pagdangog sa mga igsoon?" Sa pagkakita sa kahayag sa iyang nawong, nasabtan nako nga nagkinabuhi siya og espirituhanong kinabuhi. Gisultihan ko niya nga namatay ang iyang amahan sa sayo pa niyang edad ug, tungod niini, gihigugma gyud niya pag-ayo ang iyang biyenan pagkahuman siya magminyo. Human sa trabaho, una siyang moadto sa balay sa iyang biyenan nga lalaki ug babaye, ug pagkahuman lang mobalik sa iyang kaugalingong balay. Bisan pa, nasubo kaayo siya kay grabe kaayo magpanumpa ang iyang biyenan. Daghang higayon niyang gihangyo ang iyang biyenan nga undang sa pagpanumpa, apan wala gyud kini mihunong. Usa ka adlaw, grabe kaayo ang sakit sa iyang biyenan. Gidala siya sa ospital, ug pagkahuman sa pipila ka adlaw namatay siya. Sa dihang nag-antos na sa kamatayon ang iyang biyenan, wala ang stevedore sa iyang kiliran kay nagbiyahe pa siya sa barko sa pantalan niadtong panahona. Pag-abot niya sa ospital ug gisultihan siya nga namatay na ang iyang biyenan, miadto siya sa morgue ug, sa dakong kasakit sa kasingkasing, misugod siya og pag-ampo ingon niini: 'Ginoo ko, ako nangayo kanimo, buhion Nimo siya pag-usab aron siya makapanamastamas, unya kuhaa Nimo siya pag-usab.' Sa kalit lang, gibuksan sa patay nga lalaki ang iyang mga mata ug misugod siya og lihok sa iyang mga kamot. Ang mga kawani sa morgue, pagkakita sa nahitabo, nilayas sa kahadlok. Gidala sa stevedore ang iyang biyenan pauli, ug nabawi pag-ayo ang iyang panglawas. Pagkahuman niana, nagpuyo pa siya sulod sa lima ka tuig uban sa paghinulsol. "Amahan," ingon sa stevedore kanako, "nagpasalamat ko sa Diyos sa pagpakita kanako niining kaluoy. Kinsa ba ako nga ang Dios magpakita kanako og ingon ana nga kaluoy?' Yano kaayo kining tawoha. Apan pinasahi kaayo siya nga wala gani misulod sa iyang hunahuna nga siya ang nagbanhaw sa patay. Tinood gayud nga nabug-atan siya sa pagpasalamat sa Dios tungod sa gibuhat Niya alang kaniya."

Daghang mga tawo ang gipanglutos sa kamatuoran nga dili nila makab-ot ang walay pulos nga dungog o makatigom og bahandi pinaagi sa mga materyal nga butang. Wala sila mohunong sa paghunahuna nga kining tanan nga dungog ug bahandi walay pulos sa umaabot nga kinabuhi—mao kana ang tinuod nga kinabuhi. Sa katapusan, imposible nga madala kini ngadto sa laing tinuod nga kinabuhi.

Dad-on lang nato uban nato ang atong mga buhat nga dinhi sa yuta makahatag kanato sa gikinahanglan nga 'passport' alang sa dakong ug walay katapusang panaw nga nagpaabut kanato.

 

 

Kapitulo 3.
Mahitungod sa Pagpugong sa Kaugalingon sa Adlaw-adlaw nga Kinabuhi

 

Pinaagi sa ascesis, ang tawo mahimong sama sa mga dili-lahi nga anghel

— Geronda, kaniadto gisultihan nimo kami: 'Sa espirituhanong pakigbisog, kinahanglan nga pugngan [ang kaaway].' Unsa man ang imong pasabot niini?

— Sa panahon sa gubat, gibara ang kaaway. Gipalibotan siya, gipahawa sulod sa mga pader sa siyudad ug gibyaan aron magutom. Unya gipugngan usab siya sa tubig. Kay kung walay suplay sa tubig, pagkaon o bala ang kaaway, mapugos siya sa pagsuko. Ang akong pasabot mao nga kung atong pakigbatok sa yawa sa parehas nga paagi — pinaagi sa pag-ayuno ug pagbantay — siya mopahawa sa iyang armas ug molikay. 'Pinaagi sa pag-ayuno, pagbantay ug pag-ampo, dawata nato ang langitnong mga gasa…'[76] — ingon sa manunulat sa himno.

Pinaagi sa asetikismo ug kaugalingong disiplina, ang usa ka tawo mahimong sama sa mga dili-lahing pwersa. Siyempre, kinahanglan nga magpraktis og pagpugong sa kaugalingon uban sa mas taas nga espirituhanong tumong sa hunahuna. Kung ang usa ka tawo magpraktis og pagpugong sa kaugalingon, , aron tangtangon ang mga tambok nga makadaot sa ilang panglawas, nan nagpunting ra sila sa kaayohan sa ilang kaugalingong lawas. Sa kini nga kaso, ang ilang asetikismo susama sa ginabuhat sa mga nagpraktis og yoga.

Sa kasubo, bisan ang mga tawo nga sakop sa Simbahan gibutang sa luyo ang mga butang sa ascesis ug debosyon. "Aw, unsaon man," ingon ana nga mga tawo, "kinahanglan man ka mokaon, malingaw ani ug ana… Human sa tanan, gimugna sa Diyos ang tanan para nato." Kabalo ka unsa ang gisulti sa usa ka arkhimandrita kanako atol sa usa ka panihapon nga gihimo alang sa among dungog? Sa pagkahibalo nga dili nako mapugos ang akong kaugalingon nga mokaon og labaw pa sa kasagaran, miingon ang arkhimandrita: "Kung kinsa ang makaguba sa templo sa Dios, gub-on usab siya sa Dios!"[77] "Basin," pangutana nako kaniya, "nasayop ka? Unsa man ang gipasabot niining bersikulo gikan sa Balaang Kasulatan?"  Sa asketisismo ba o sa maluho ug malibog nga kinabuhi? Ang Balaang Kasulatan nagtumong sa mga nagahugaw, nga mao ang nagaguba [sa ilang lawas—] ang templo sa Dios pinaagi sa pakighilawas ug sobra-sobra nga kalingawan.  Ang Kasulatan wala magtumong sa mga nagpraktis og ascesis tungod sa gugma kang Kristo." Ug siya, tan-awa, naningkamot sa pagdepensa sa iyang kaugalingong hunahuna ug miingon: "Kinahanglan kita mokaon og tarong, aron dili nato 'gub-on' [pinaagi sa atong pag-agil] ang templo sa Dios [— ang atong lawas]"! Ug usa pa ka tawo, nga mibisita sa usa ka monasteryo, nagpaambit sa iyang mga impresyon kanako: "Naa ko sa usa ka monasteryo diin ang mga monghe nag-ayuno og grabe kaayo nga nangmasakit sila. Ang ilang panit nga tambok wala gyud matandog. Mao na ang sangputanan sa pag-ayuno ug pagbantay, Amahan!" Unsa may masulti sa ingon ana? Ang ingon ani nga mga tawo dili gustong magpamenos sa bisan unsa. Mokaon sila sa ilang paniudto, prutas, ug keyk, ug unya, aron ipangatarungan ang ilang kaugalingon, magsugod sila og basol sa uban — kadtong nagbuhat og mga asetikong buhat. Ang ingon ani nga mga tawo wala pa gayud matilawan ang espirituhanong kalipay nga gidala sa asetisismo ug pagpugong sa kaugalingon. "Kinahanglan ko'g inom og daghang baso nga gatas," ingon sa usa ka tawo nga ingon ani. "Dili, siyempre magpugong ko sa Kuwaresma. Apan pagkahuman, bayaran nako ang mga kulang nga baso sa gatas nga wala nako na-inom atol sa Kuwaresma! Kay kinahanglan man nako og piho nga kantidad sa protina." Ug dili man gani nga nanginahanglan gyud og protina ang iyang lawas. Dili, moingon siya nga naa siyay katungod [sa pag-inom niining gatas], ug pasig-uli niya ang iyang kaugalingon nga okay ra ang tanan, nga dili kini sala. Apan bisan pa kon ang usa ka tawo maghunahuna lang sa ingon ani, sala na kana sa iyang kaugalingon. Hangtud asa na lang moabot ang lohika sa tawo! Ang usa ka tawo nakasunod sa mga pag-ayuno nga gisugo sa Simbahan, apan sa samang higayon dili niya pugngan ang iyang kaugalingon gikan sa mga butang nga iyang nawala atol niining mga pag-ayuno. Er, aw, unsaon kaha nga ang Espiritu Santo magpuyo pa sa [ingon ana nga tawo] pagkahuman ana?

Tan-awa lang ang gugma nga gipakita sa pipila ka mga lalaki sa pamilya! Sa usa ka higayon, usa ka yano kaayo nga lalaki nga adunay siyam ka anak miadto sa kumpisal, ug gitugotan siya sa iyang kumpesor nga makadawat sa Banal nga Komunyon. "Oh, Amahan," tubag niya. "Unsaon man nako pagdawat sa Banal nga Komunyon! Human sa tanan, manoka man mi og mantikilya. Kinahanglan man ko magtrabaho. Ug ingon ana pud ang akong mga anak." "Pila ka anak ang naa nimo?" pangutana sa iyang confessor. "Siyam." "Ug pila ka lana ang imong gibutang sa inyong pagkaon?" "Duha ka kutsara nga lana sa gulay." "Pila gyud ka lana ang inyong makuha, ikaw nga pobre nga kalag?" miingon ang confessor. — "Adto ug modawat sa Balaang Komunyon!" Para sa onse ka tawo — duha ka kutsarita ra sa lanan ang gigamit. Apan gihapon siya gilutos sa usa ka hunahuna sa pagbasol!

Nailhan nako ang mga layko nga nabalaan tungod sa pag-ascetismo nga ilang gipraktis. Dili pa kaayo daghang katuigan ang milabay, usa ka layko ang nagtrabaho sa Banal nga Bukid uban sa iyang anak. Nagtrabaho sila sa Athos sulod sa taas nga panahon. Unya, usa ka maayong trabaho ang nahimong magamit sa ilang balay, ug ang amahan nakahukom nga mobiya sa Banal nga Bukid, gidala ang iyang anak aron mag-uban ang tibuok pamilya. Apan, ang anak nabati pag-ayo sa asetikong kinabuhi sa mga monghe, ug sa paghinumdom sa kalibutanong kinabuhi uban sa tanang sulodnong kagubot, dili na siya gustong mobalik. "Sa katapusan, Amahan," miingon siya, "naa pa man mo'y lain nga mga anak. Biyaa lang ug usa dinhi sa Hardin sa Labing Balaan nga Inahan sa Dios." Wala siya motugot sa hangyo sa iyang amahan, ug napugos ang amahan nga biyaan siya sa Balaang Bukid. Kining batan-on dili marunong mobasa ug mosulat apan maalamon kaayo; aduna siyay dakong pagkabuotan ug pagkamapainubsanon. Gibati niya nga dili gyud siya angay sa monastikong tonsura , kay nagtuo siya nga ang pagsunod sa monastikong lagda ug uban pa lagpas pa sa iyang kusog. Ug busa nakakaplag siya og gamay nga payag, nga kaniadto gigamit nga sabungan sa mga hayop pangdala sa karga; gitabonan niya ang pultahan ug bintana gamit ang mga bato ug mga dahon sa lumot, nga nagbilin lang og gamay nga lingin nga lungag—usa ka lungag—nga iyang gisulod ug paggawas sa iyang puloy-anan. Gikan sa sulod, gitabonan niya ang lungag gamit ang daan ug gisi-gisi nga amerikana nga iyang nakuha sa diin man. Wala gani siya nagpasiga og kalayo. Mas maayong puy-anan pa gani ang salag sa langgam kaysa sa iyang kaugalingong puloy-anan, ug mas maayong puy-anan pa gani ang lungib sa mga hayop kaysa sa iyang gipuy-an. Apan bisan pa gani kadtong nagpuyo sa mabungahong mga palasyo wala makasinati sa kalipay nga nabati niining kalag. Kay kini nga tawo nagpaningkamot alang kang Kristo, ug si Kristo anaa uban kaniya—dili lamang sa iyang payag, kondili usab sa sulod sa iyang espirituhanong panimalay—sa iyang lawas, sa iyang kasingkasing. Busa, nagpuyo siya sa Paraiso. Usahay mogawas siya sa iyang lungib ug moadto sa usa sa mga selda diin nagtrabaho ang mga igsoon sa mga tanaman sa gulay. Motabang siya sa mga igsoon sa ilang mga buluhaton, ug ingon baylo hatagan siya nila og pipila ka tinapay nga uga ug olibo. Kung dili siya tugutan sa pagtrabaho, dili niya kuhaon ang tinapay nga uga o olibo. Gituohan niya nga kinahanglan niyang bayaran ang mga panalangin nga iyang nadawat pinaagi sa pagdoble sa iyang pagpaningkamot. Siyempre, ang Diyos ra ang nakahibalo sa iyang espirituhanong kinabuhi, kay nagpuyo siya sa pagkawalay-hibalo, yano ug walay pagpasigarbo. Apan usa ka hitabo, nga sa ulahi nahibal-an, nagpadayag og daghang butang. Usa ka adlaw misulod siya sa usa ka monasteryo ug nangutana kanus-a magsugod ang Dakong Kwaresma, bisan pa nga alang kaniya ang Dakong Kwaresma hapit tibuok tuig nagdugay. Unya mibalik siya sa iyang 'lungib' ug gisirad-an ang iyang kaugalingon sa sulod. Halos tulo ka bulan ang nilabay, ug wala gani niya kini nabantayi. Usa ka adlaw, migawas siya sa iyang selda ug miadto sa usa sa mga monasteryo aron mangutana kung duol na ba ang Pasko sa Pagkabanhaw. Mitambong siya sa serbisyo, midawat sa Balaang Komunyon atol sa Banal nga Misa, ug unya miapil sa panihapon uban sa mga monghe. Sa panihapon, nakakita siya og pula nga itlog. Niadtong adlawa mao ang Pista sa Pagkabanhaw.[78] Natingala siya ug nangutana sa usa sa mga igsoon: "Paminaw, tinuod ba nga Pasko na gyud sa Pagkabanhaw?" "Unsa nga Pasko sa Pagkabanhaw ang imong gipasabot?" tubag sa usa pa. "Ugma na ang Pag-alsa!" Sa laing pagkasulti, kini nga tawo nag-ayuno sa tibuok Kuwaresma ug dugang pa og kap-atan ka adlaw hangtod sa Pag-alsa! Sa ingon niini nagpadayon siya hangtod sa iyang katapusang gutlo. Usa ka mangangayam ang nakakaplag kaniya duha ka bulan pagkahuman sa iyang kamatayon ug gisulti niya sa kapulisan ug sa doktor ang nahitabo. "Dili lang nga wala'y baho sa pagkadaut," ingon sa doktor kanako, "apan sa sukwahi, ang iyang lawas nagpagawas og tam-is nga humot."

 

Pagpuasa para sa mga bata

— Geronda, ang mga bata nga lima o unom ka tuig ang edad ba magpuasa sa wala pa madawat ang Banal nga Komunyon?

— Sa labing gamay, sa gabii sa adlaw nga sila madawat sa Banal nga Komunyon, kinahanglan sila mokaon og pagkaon sa Kwaresma nga adunay lana. Apan kini nga butang sakop sa awtoridad sa espirituhanong amahan. Mas maayo nga mangutana ang inahan sa espirituhanong amahan kung giunsa pag-ayuno sa iyang anak, kay basin adunay problema sa panglawas ang bata ug, pananglitan, kinahanglan pa niya og gatas.

— Geronda, pila ka dugay ang pag-ayuno sa usa ka gamay nga bata?

— Kung lig-on ug himsog ang bata, makapaninaw siya. Labaw pa, karon daghan na kaayong klase sa pagkaon sa Kwaresma ang magamit. Sa nangagi, ang mga bata kaniadto magpaninaw samtang nagdagan-dagan ug nagdula tibuok adlaw. Sa Faras, sa panahon sa Dakong Kwaresma, ang tanan — mga bata ug hamtong — nagpuasa hangtod alas nuwebe.[79] Tipuon sa mga ginikanan ang ilang mga anak sa kuta, biyaan sila og mga dulaan, ug sa alas tres sa hapon, sa dihang mitunog ang kampana sa simbahan alang sa Liturgiya sa Presanctified Gifts, moadto sila sa simbahan ug modawat sa Balaang Komunyon.  Miingon si San Arsenio sa Kapadokya: "Mga bata, kung magdula sila tibuok adlaw, dili gani sila maghunahuna sa pagkaon. Busa, makaya ba gyud nila ang pagpuasa karon, labi na nga si Kristo mismo ang nagtabang kanila sa pagpuasa?"

Ug bisan ang mga hamtong nga dili mag-ayuno makasinati og kasubo sa konsensya kung makakita sila og mga batang nag-ayuno. Nahinumdom ko sa dihang gamay pa ko ug nagtrabaho sa samang balay sa akong amo. Didto usab kami mokaon og paniudto. Sa Miyerkules ug Biyernes, mobiya ko nga dili na magpabilin para sa paniudto ug mopauli aron mokaon, kay ang mga tawo didto dili mag-ayuno. Nahinumdom ko sa usa ka Miyerkules nga labi na; nagdala sila og pipila ka keyk ug gusto unta nila nga ihatag nako. "Salamat," ingon nako kanila, "pero nag-ayuno ko." "Tan-awa lang na," ingon sila nga nabigla, "ang usa ka gamay nga batang lalaki nag-ayuno, samtang kita nga mga hamtong nga lalaki nagakaon sa tanan nga makita."

 

Usa ka post tungod sa kuryosidad

Pinaagi sa pagpuasa, gipakita sa usa ka tawo ang iyang kagawasan sa pagbuot. Tungod sa gugma, nagbuhat siya og usa ka hagit sa pagpugong sa kaugalingon, ug gitabangan siya sa Diyos. Apan kung pugson sa usa ka tawo ang iyang kaugalingon ug moingon, 'Unsaon pa man nako?  'Mura'g Biyernes na usab – ug kinahanglan ko magpuasa,' unya ginapaka-antos nila ang ilang kaugalingon. Apan kon masabtan nila ang tinuod nga kahulugan [sa pagpuasa] ug magpuasa tungod sa gugma kang Kristo, malipay sila.  'Niining adlawa,' hunahunaon sa ingon nga tawo, 'gi-krusipisyon si Kristo. Wala gani sila maghatag kaniya og tubig nga imnon—gitagaan siya nila og suka.[80] Ug karon dili ko mag-inom og bisan usa ka tulo nga tubig sa tibuok adlaw.' Pinaagi niini, mobati ang usa ka tawo og mas dako nga kalipay sa sulod niya kaysa sa usa nga nag-inom sa labing presko ug lamian nga ilimnon.

Tan-awa lang: daghang tawo sa kalibutan ang dili makapadayon sa pagpuasa sa Biyernes Santo. Apan anaa sila diha, naglingkod sa bangketa atbang sa usa ka ministeryo, nagpahigayon og hunger strike—tungod sa ilang pagkapilit ug pagpadayon—aron makab-ot ang ilang gusto. Ang yawa maoy nagahatag kanila og kusog aron buhaton kini. Ang ilang gibuhat mao ang pagpakamatay. Apan ang uban, sa pag-abot sa Pasko sa Pagkabanhaw, malipayon nga nag-awit sa kusog, 'Mibanhaw ang Kristo,' samtang naghunahuna kung unsa kaayo sila kaayo mokaon. Ang ingon nga mga tawo sama sa mga Hudiyo nga gusto himuon si Kristo nga ilang hari tungod lang kay gipakaon Siya kanila sa kamingawan.[81]

Nahinumdom ka ba sa giingon sa Propeta? "Sumpaon siya nga nagbuhat sa buhat sa Ginoo nga walay pag-amping."[82] Lain nga butang kung ang usa ka tawo buot magpuasa apan dili makapuasa tungod kay kung dili siya mokaon, mokurog ang iyang mga bitiis, matumba siya, ug uban pa.

Sa laing pagkasulti, ang iyang kusog ug panglawas dili nagtugot kaniya sa pag-ayuno. Lain kaayo ang kaso kung ang usa ka tawo dili mag-ayuno bisan pa nga aduna siyay kusog aron buhaton kini. Asa man ang maayong tuyo ana? Apan ang kasakit ug kasubo sa tawo nga gustong magpraktis sa pag-ascetismo apan dili makahimo niini, katumbas sa daghang mga buhat sa pag-ascetismo, ug siya mismo makadawat og mas dako nga ganti kaysa sa adunay kusog ug nagpraktis sa pag-ascetismo. Sa katapusan, ang adunay kusog ug nagpraktis sa pag-ascetismo mobati og usa ka matang sa katagbawan. Karon, usa ka pobre nga babaye nga mga lima ka pulo'g lima anyos ang edad ang miadto aron makakita kanako. Naga-hagak siya tungod kay dili siya makapaninaw. Gidiborsyohan siya sa iyang bana. Usa ra ka anak ang iyang nahimo, nga napatay sa usa ka aksidente, ug nabyaan siyang nag-inusara. Namatay usab ang iyang inahan, ug wala siyay atop sa iyang ulo ni bisan usa ka tipik sa tinapay. Usahay, usa sa iyang kaila ang modawat kaniya sa ilang balay, ug magbuhat siya og trabaho didto. 'Bug-at kaayo ang gibati nako sa akong konsensya, Amahan,' ingon sa pobre nga babaye kanako, 'kay wala man koy gibuhat. Ug ang labing dautan sa tanan, dili ko makapaniudto. Mokaon lang ko sa bisan unsa nga ihatag kanako. Usahay, sa Miyerkules ug Biyernes, hatagan ko nila og pagkaon sa Kwaresma, apan kasagaran hatagan ko nila og pagkaon nga dili para sa Kwaresma, ug napugos ko nga mokaon niini kay kung dili ko mokaon, mawala ang akong kusog ug dili na ko makabarog." "Mokaon ka," ingon nako kaniya, "kay wala kay kusog." Kinahanglan nga atimanon sa usa ka tawo ang iyang kaugalingon. Kung masayud sila nga hapit na mahurot ang ilang kusog, tugoti sila nga mokaon pa gamay. 'Ikaw mismo ang magtakda sa imong utlanan,' ingon ni Banal Nilus ang Manag-ayuno.[83]

— Geronda, giunsa kaha nga kaniadto ang uban nga mga babaye sa mga baryo wala gyud mokaon gikan sa Clean Monday hangtod sa Sabado ni San Teodoro Tyron?[84] Giunsa nila pagkuha og kusog para sa ingon ana ka taas nga pagpuasa — uban sa tanang buluhaton sa panimalay, sa balay, sa mga anak, sa mga hayop ug sa mga tanom sa gulay?

— Sa ilang kasingkasing, naghunahuna kining mga babaye: 'Kung magpuasa kami og tarong, dili kami mokaon bisan unsa hangtod sa Dakong Sabado.' Aw, naghunahuna sila, magpuasa ko bisan hangtod sa Sabado sa unang semana — kay hapit na man moabot kana nga Sabado. O tingali naghunahuna sila: 'Nag-ayuno si Kristo sulod sa kap-atan ka adlaw.[85] Unsa man, dili ba ko makaya mag-ayuno bisan usa ka semana lang?' Dugang pa, kining mga babaye nailhan sa pagkamapainubsanon ug busa nakaya nila ang ingon nga pag-ayuno. Kung ang usa ka tawo adunay pagkamapainubsanon ug pagka-humble, madawat niya ang Grasya sa Diyos, mag-ayuno siya nga mapainubsanon ug mapakabusog sa balaan. Unya, sila adunay gahum gikan sa Diyos, ug sa taas nga mga pagpuasa, aduna silay dakong 'reserba sa kusog'. Sa Australia, usa ka batan-on nga lalaki nga baynte-syete anyos ang nakaabot sa punto nga makapugong siya sa pagkaon sulod sa baynte-otso ka adlaw. Gipadala siya sa iyang espirituhanong amahan kanako aron isulti kini kanako. Kini nga batan-on kaayo ka deboto ug adunay espirituhanong pagkamapainubsanon. Naga-kumpisal siya, miapil sa simbahan, nagbasa sa mga sinulat sa mga Amahan sa Simbahan, ug labaw sa tanan, sa Bag-ong Tugon. Sa usa ka higayon, samtang nagbasa siya sa Ebanghelyo bahin sa pagpuasa ni Kristo sulod sa kap-atan ka adlaw, naantig ang kasingkasing sa batan-on ug siya naghunahuna: "Kung ang Ginoo, nga Diyos, ug sa Iyang pagka-tawo, ang Walay Sala nga Tawo, nag-ayuno sulod sa kwarenta ka adlaw,[86] unya unsa kaha ang angay nakong buhaton—usa ka tawo nga daghan kaayong sala?' Busa, nangayo siya sa iyang espirituhanong amahan og panalangin aron mag-ayuno; apan wala gani niya hunahunaa nga isulti kaniya ang iyang tinguha nga dili gyud mokaon o moinom bisan unsa sulod sa tibuok kwarenta ka adlaw. Busa, gisugdan niya ang iyang pag-ayuno niadtong Lunes sa Unang Semana sa Dakong Kuwaresma ug nagpadayon hangtod sa Semana sa Pagdayeg sa Krus, nga wala gani siya mag-inom og bisan usa ka tulo nga tubig. Nagtrabaho siya sa pabrika, ug lisod ang iyang trabaho — pag-alsa sa mga kahon ug pagbutang niini sa ibabaw sa usag usa. Pag-abot sa ika-28 ka adlaw sa pag-ayuno, nabati niya nga medyo nalipong samtang nagtrabaho busa mipahulay siya og usa ka gutlo. Unya, miinom siya og tsa ug mikaon og gamay nga biskwit. Naghunahuna siya nga kung mahugno siya ug madala sa ospital, masayran nila nga gikapoy siya tungod sa pagpuasa, ug moingon sila: 'Tan-awa kini—kining mga Kristohanon nagkamatay tungod sa pagpuasa.' 'Geronda,' ingon niya kanako, 'human sa daghang adlaw nga pagpuasa, nabati nako ang pagdumot sa pagkaon. Apan pugson nako ang akong kaugalingon nga mokaon og bisan gamay, kay kung dili, dili ko makahimo sa akong trabaho." Bisan pa niana, nabalaka ang batan-on tungod sa hunahuna nga wala niya nahuman ang kap-atan ka adlaw nga pag-ayuno nga iyang gisugdan, ug gisugilon niya kini nga hunahuna sa iyang espirituhanong amahan. Mitubag ang espirituhanong amahan sa makatwiran nga mga pulong: 'Igong na ang mga adlaw nga nag-ayuno ka; ayaw pag-antos sa imong kaugalingon sa ingon nga mga hunahuna.' Gipadala siya sa magtatulun-an kanako aron, kon magpabilin pa ang hunahuna nga nagpahirap kaniya, matabangan ko siya sa pagtangtang niini. Aron masiguro nga putli ang tuyo sa batan-on, nangutana ko kaniya: "Nisaad ka ba nga magpuasa sulod sa kap-atan ka adlaw?" "Dili," matud niya. "Sa dihang nangayo ka og panalangin sa imong espirituhanong amahan para sa pagpuasa, napakyas ka ba lang sa pagsulti kaniya sa imong tuyo nga wala'y kan-on o imnon sulod sa kap-atan ka adlaw, o tinuyo ba nimo nga gitago kini kaniya—nga kuno maayo—nga tuyo aron ikaw makapuasa sulod sa kap-atan ka adlaw sa imong kaugalingong kagustuhan?" pangutana nako pag-usab. "Dili, Amahan," matud niya pag-usab. Unya miingon ko: "Siyempre, nasabtan na nako ang imong tuyo. Apan gipangutana tika niini aron masabtan nimo sa imong kaugalingon nga sa mga adlaw nga nagpuasa ka, makadawat ka sa imong ganti sa langit. Igo na kana nga mga adlaw. Ug ayaw pag-antos sa imong kaugalingon sa hunahuna nga wala nimo natapos ang usa ka kwarenta ka adlaw nga pagpuasa. Bisan pa, sa sunod higayon, sultihi ang imong espirituhanong amahan bahin sa mga maayong hunahuna nga naa nimo ug sa kaayo nga imong gitago sa imong kasingkasing. Ug ang espirituhanong amahan ang magbuot kon kinahanglan ba nimo buhaton ang ingon nga hagit o usa ka susama niini." Kini nga batan-on adunay dakong pagpaubos tungod sa mga mapainubuson nga hunahuna nga iyang gipang-amuma sa iyang kaugalingon. Ug gisugdan niya kini nga pagpuasa tungod sa dakong gugma, alang kang Kristo nga E . Ug natural lang nga gipalig-on siya ni Kristo pinaagi sa Iyang Balaang Grasya. Apan kung adunay usa ka tawo [nga walay ingon nga pagpaubos ug] makasarili nga mosulti nga gustong mubuhat og ingon nga pag-ayuno, nga moingon, 'Ngano man nga dili nako kini mahimo, kay gibuhat man kini sa uban?'—nan mag-ayuno lang sila og usa o duha ka adlaw unya mohunong. Ug ang ilang hunahuna, usab, malibog, tungod kay ang Grasya sa Dios mobiya kanila. Ang ingon nga tawo magbasol pa gani sa paningkamot nga iyang gigahin sa maong pag-ayuno, nga halos dili na niya makaya. Mahimo pa gani siyang moingon: 'Aw, unsa may nahimo niining pag-ayuno para nako?'

Pinaagi sa pagpuasa, ang usa ka tawo mahimong karnero. Kung mahimong hayop siya, nagpasabot kini og duha ka butang: o sobra na sa iyang kusog ang asetikong praktis nga iyang gihimo, o ginabuhat niya kini tungod sa kaugalingon nga interes ug busa wala siya makadawat og langitnong tabang. Bisan ang mga buangis nga hayop usahay mapalumo ug mapailalom pinaagi sa pagpuasa. Tan-awa lang: kung gutom ang mga hayop, mosuod sila sa mga tawo. Instinktibo nilang masabtan nga mamatay sila sa gutom, apan pinaagi sa pagduol sa mga tawo, makakaplag sila og pagkaon ug magpabilin nga buhi. Sa usa ka higayon, nakakita ko og lobo nga tungod sa gutom nahimong malumo sama sa karnero. Sa tingtugnaw, sa dihang daghan kaayo og niebe, kini mibaba gikan sa bukid ug misulod sa among bakuran. Ako ug ang akong igsuon nga lalaki migawas aron magpakain sa mga hayop, ug nagkupot ko og parol. Sa dihang nakita niya ang lobo, gikuha sa akong igsuon ang usa ka pika ug gisugdan niya kini og hampak. Ug wala gyud kini'y reaksyon ang lobo.

Kung ang usa ka tawo dili moabot sa punto nga buhaton niya ang iyang ginabuhat tungod sa gugma sa Diyos ug sa iyang isigkatawo—ang iyang silingan—nan, walay pulos ang iyang pagpaninguha. Kung mag-ayuno sila samtang nagbitbit og hambog nga hunahuna nga nagbuhat sila og importante nga butang, ang ilang tibuok pag-ayuno walay pulos. Unya ang ingon nga tawo mahimong sama sa usa ka buslot nga balde nga dili makahupot bisan unsa. Sulayi pagbubo og tubig sa buslot nga balde — hinay-hinay kini motulo ug mawala tanan.

 

Ang kalipay sa gaan nga tiyan

Kung ang usa ka tawo dili maghinay-hinay, magbitbit siya og tibuok tindahan sa tambok. Apan kung maghinay-hinay siya ug mokaon lang sa gikinahanglan, gisunog sa iyang lawas ang iyang gikaon, ug dili kini matipig sa lawas.

Ang lain-laing pagkaon makapahugot sa tiyan ug makapukaw sa gana sa pagkaon, apan gawas pa niana, makapahimo kini sa usa ka tawo nga maluya ug hinungdan sa pisikal nga kaguliyang. Kung usa ra ka putahe ang ihain sa usa ka pagkaon ug dili kini kaayo lami, basin dili na kini matapos sa usa ka tawo; o — kung lami kaayo kini ug malumos siya sa pagkaon — mahimo siyang mokaon pa og dugang. Apan, kung makita nimo nga gibutang sa imong atubangan ang isda, sabaw, patatas, keso, itlog, salad, prutas, ug usa ka tam-is nga pagkaon, gusto nimo kan-on tanan ug mangayo pa gani og dugang. Mosiga ang imong gana sa pagkaon alang sa usa ka butang unya sa lain; pagkahuman nimo mokaon sa usa, gusto nimo mokaon sa sunod nga naa tupad niini. Tan-awa lang: ang usa ka tawo dili gani makasabar o makatugot bisan usa ka pulong gikan sa iyang silingan. Dili niya masagop kini, dili niya masagop kana… Apan ang pobre nga tiyan nagpadayon ug nag-antos sa tanan natong gipakarga niini. Ug mangutana kita niini, 'Makadigest ba ka niini?' Sa laing pagkasulti, ang tiyan, nga walay rason, milabaw pa kanato sa pagkamaayo! Naga paningkamot kini pag-ayo aron matunaw ang tanan! Ug kung ang usa ka pagkaon nga among gikaon dili mohaom sa lain, pag-abot nila sa tiyan, magsugod sila og 'panagbangi' sa usag usa. Ug unsa na lang ang mahimo sa tiyan? Magsugod kini og kasakit tungod sa dili pagkatunaw.

— Unsaon, Geronda, pagbungkag sa batasan sa sobra nga pagkaon?

Kinahanglan nimong pugngan gamay ang imong kaugalingon. Ayaw pagkaon sa imong gusto aron dili mapukaw ang imong gana, kay hinay-hinay, ang 'kamalig' magkadako ug magkadako. Unya ang imong tiyan—kadtong dautang 'maniningil sa buhis', ingon ni Abba Macarius—permi nangayo ug daghan pa. Kung matilawan ka ug usa ka butang, malingaw ka, apan pagkahuman makasinati ka ug katulogon: dili na gani ka makatrabaho. Apan kung usa ra ka klase sa pagkaon ang imong kan-on, makatabang kini sa pagpugong sa imong gana.

— Geronda, unsa kaha kung daghan og klase sa putahe sa lamisa, pero gamay ra ang kantidad—makasinati gihapon ba ang tawo sa parehas nga kalisod?

— Er, pareho ra gyud ang kalisud. Gamay ra lang gyud ang mga politikal nga paksyon, busa dili sila makahimo og gobyerno!… Kung daghan ang klase sa pagkaon, mura'g daghang politikal nga partido ang nagtigom sa tiyan. Usa ka partido makairita sa lain; magbangga ug mag-away sila sa usag usa — unya mosulod ang indigestion…

Mas dako ang kalipay nga makuha gikan sa usa ka moderatong pagkaon kaysa sa bisan unsang pinakamatam-is nga putahe. Sa pagkabata, mosulod ko sa lasang ug mokaon lang ug gamay nga piraso sa bagel tibuok adlaw. Oh, wala gyud ko'y gusto pa! Bisan pa ang pinakamatam-is nga mga putahe dili makapuli sa espirituhanong kalipay nga akong nabati. Apan gibuhat ko kini uban sa kalipay. Bisan pa, daghang tawo ang wala pa nakasinati sa kalipay sa gaan nga tiyan. Sa sinugdan, sa dihang mokaon sila og lamian, makasinati sila og kalipay, apan unya mosulod ang pagka-gluton ug sobra nga pagkaon; mokaon sila og sobra ug — labi na sa katigulangon — mobati sila og kabug-aton. Sa ingon niini, ilang gipugngan ang ilang kaugalingon sa kalipay sa gaan nga tiyan.

 

 

Bahín 5.
Mahitungod sa mga pagsulay nga atong giatubang sa kinabuhi

"Aron makaabot sa Matam-is nga Paraiso, kinahanglan matilawan ang daghang kapait niining kinabuhi ug makadawat og pasaporte human makalampas sa mga pagsulay"

 

Kapitulo 1.
"Nakaagi ko sa kalayo ug tubig…"
[87]

 

Ang mga Krus sa mga Pagsulay

— Geronda, kanunay nakong gisul-ob ang gamay nga krus nga imong gipanalanginan. Kini nga krus nagtabang kanako sa mga lisod nga panahon.

— Kabalo ka, ang mga krus nga ginasagop sa matag-usa nato gamay ra kaayo. Sama ra kini sa gagmay nga krus nga gisul-ob nato sa liog, nga nagpanalipod kanato sa tibuok kinabuhi. Nagtuo ba gyud ka nga nagbitbit ta og dakong krus? Ang Krus ni Kristo ra gayud ang bug-at kaayo, kay si Kristo, tungod sa iyang gugma kanato — mga tawo — wala magtinguha nga gamiton ang iyang gahum sa pagka-Diyos para sa iyang kaugalingon. Ug pagkahuman sa pagkrusipisyon, gidala Niya, ginadala karon, ug magpadayon sa pagdala sa bug-at sa krus sa matag tawo, ug pinaagi sa Iyang diyosnong tabang ug matam-is nga kahupayan, gipagaan Niya kita sa kasakit sa atong mga pagsulay.

Ang Maayong Dios nagahatag sa matag tawo og krus nga angay sa ilang kusog. Dili nagahatag ang Dios og krus aron lang sila mag-antos, kondili aron pinaagi sa krus mosaka sila paingon sa Langit. Kay sa tinuod, ang krus usa ka hagdanan paingon sa Langit. Sa pagkahibalo kung unsang bahandi ang atong gitigom sa [langitnong] baul samtang nag-antos sa kasakit sa mga pagsulay, dili kita magreklamo, kondili himoron nato ang Dios, ug dalhon nato ang gamay nga krus nga Iyang gihatag kanato. Pinaagi niini, malipay kita bisan pa sa kinabuhi karon, ug sa umaabot nga kinabuhi, makadawat kita og [espirituhanong] 'pension' ug 'lump-sum payment'. Didto sa Langit, gisiguro nato ang mga kabtangan ug panulondon—ang —nga gipreparar sa Dios para kanato. Apan, kung mangayo kita sa Dios nga luwason kita gikan sa mga pagsulay, Iya kining mga kabtangan ug panulondon ihatag sa uban, ug kita mawad-an niini. Apan kung magpailub kita, Iya usab itugot kanato ang espirituhanong interes.

Ang tawo nga nag-antos dinhi gipanalanginan, kay sa mas daghan pa nga pag-antos nila dinhi sa kinabuhi, mas dako ang benepisyo nga ilang makuha alang sa umaabot nga kinabuhi. Kini tungod kay nagbayad sila sa ilang mga sala. Mas dako pa ang mga krus sa pagsulay kaysa sa mga talento ug gasa nga gihatag kanato sa Dios. Bulahan ang tawo nga nagdala dili lang usa, kondili lima ka krus. Ang pag-antos o kamatayon isip martir nagdala og putli nga ganti. Busa, sa matag pagsulay, ingna nato: 'Nagpasalamat ako Kanimo, akong Dios, kay kini gikinahanglan alang sa akong kaluwasan.'

 

Ang mga pagsulay makatabang sa mga tawo nga makabalik sa ilang matarong nga panghuna-huna

— Geronda, nakadawat ko og balita nga ang pag-antos sa akong pamilya wala'y timaan nga mohunong. Aduna pa bay katapusan ang ilang kasubo?

— Pagpailub, igsoon, ug ayaw kawala'g paglaum sa Diyos. Kung tan-awon nato ang tanang mga pagsulay nga miabot sa imong mga hinigugma, klaro kaayo nga gihigugma ka sa Diyos ug gitugotan Niya kining mga pagsulay aron ang tibuok nimong pamilya espirituhanong mapalimpyo. Kung tan-awon nato ang mga pagsulay nga miabot sa imong pamilya gikan sa kalibutanong panan-aw, mura'g dili ka malipayon. Apan, kon tan-awon kini sa espirituhanong panan-aw, [makamatngon kita] nga malipayon ka, ug sa umaabot nga kinabuhi, kadtong giisip nga malipayon karon magpanghinaut kanimo. Pinaagi sa pag-antos sa tanang pagsulay, ang imong mga ginikanan [sa tinuod] nagbuhat og espirituhanong buhat. Kay wala sila masayud o wala nila masabti ang lain — usa ka mahimayaon, espirituhanong porma sa buhat [mao kana, usa ka buhat nga gihimo sa kaugalingong kagustuhan]. Apan bisan unsa pa man, adunay misteryo nga natago sa mga pagsulay nga miigo sa imong pamilya ug sa ubang pamilya. Pagkahuman sa tanan, daghan kaayong pag-ampo ang gihalad alang sa imong mga hinigugma! Kinsa may nakahibalo sa mga agi sa Dios? Hinaut nga ipahaba sa Dios ang Iyang kamot ug tapuson kining mga pagsulay.

— Geronda, dili ba posible nga makabawi ang mga tawo sa ilang paghuna-huna dili pinaagi sa kasubo ug mga pagsulay, kondili pinaagi sa lain nga paagi?

Sa matag higayon nga wala pa Niya tugoti nga moabot ang usa ka pagsulay, ang Dios naningkamot sa malumo nga paagi aron matultulan ang usa ka tawo. Apan wala Siya masabti, busa gitugotan Niya nga moabot ang pagsulay. Hunahunaa kini: kung ang usa ka masuwong anak dili maminaw sa iyang amahan, una siyang sulayan sa amahan nga suwayan sa malumo nga paagi, ug tugutan siyang buhaton ang gusto niya. Apan, kung dili mausab ang pamatasan sa anak, ilisan sa amahan ang pagkamalumo sa pagkapintas — aron matul-id ang iyang anak. Mao usab kini sa Dios—usahay, kung ang usa ka tawo dili makasabot sa pagkamabuotan, Iya siyang hatagan og mga pagsulay aron siya makahunahuna. Kung ang mga tawo wala makasinati og gamay nga kasakit, sakit, ug uban pa, mahimo silang mga hayop ug dili gyud sila mosuod sa Dios.

Ang kinabuhi matikas ug mubo. Ug maayo nga mubo kini, kay ang mapait nga kasubo nga sama sa mapait nga tambal, nag-ayo sa atong kalag, dali ra molabay. Hunahunaa kini: bisan ang mga doktor, kon ang mga pasyente nag-antos, maghatag kanila og mapait nga tambal, kay ang mga pasyente dili maayo tungod sa tam-is, kondili tungod sa mapait. Ang akong pasabot mao nga ang mapait nagahatag sa panglawas sa lawas ug sa kaluwasan sa kalag.

 

Kung kita nag-antos, gibisita kita ni Kristo

Ang usa ka tawo nga wala mag-atubang sa mga pagsulay, nga dili gustong mobati og kasakit, dili gustong mag-antos og kasubo, dili gustong masuko o masaway, apan naningkamot nga mabuhi nga walay kabalaka, wala na'y koneksyon sa kamatuoran. "Gidala mo kami sa kalayo ug tubig, ug gidala kami sa usa ka dapit sa pahulay,"[88] — ingon sa salmista.

Hunahunaa lang, bisan ang atong Ginoo, ang Labing Balaan nga Inahan sa Dios, nakasinati og pag-antos, ug ang mga Santo sa atong Simbahan nakasinati usab og pag-antos. Busa, kita usab kinahanglan makasinati og pag-antos. Kay ginasunod nato ang parehas nga dalan sama nila, ug ang kalainan lang mao nga pinaagi sa pag-antos og gamay nga kasakit o kasubo dinhi sa kinabuhi, mabayran nato ang utang [sa atong mga sala] ug makab-ot nato ang kaluwasan. Apan si Kristo usab miabot sa kalibutan pinaagi sa pag-antos. Nibaba Siya gikan sa Langit, nahimong tawo, nag-antos, ug mitugot sa paglapas sa Krus. Ug karon nasabtan sa Kristohanon nga si Kristo mibisita kaniya gayud pinaagi niini – pinaagi sa pag-antos.

Kung ang usa ka tawo gipaka-antos sa kasakit, anaa si Kristo uban kaniya. Apan kung ang usa ka tawo wala gyud makasinati og kasubo, mura'g gibyaan siya sa Dios. Ang ingon nga tawo dili maghinulsol sa iyang mga sala ni magtukod og bisan unsang espirituhanong reserba. Siyempre, ako naghisgot sa mga tawo nga dili gustong mag-antos alang sa ilang gugma kang Kristo. "Maayo ko'g panglawas," ingon niining maong tawo. "Maayo kaayo ang akong gana sa pagkaon. Busog ko mokaon, nagpuyo ko nga walay kabalaka ug malinaw ang kinabuhi." Apan bisan pa niana, wala giingon niining maong tawo, "Kaluho kanimo, O Dios!" Kung unta, bisan gamay lang, ila unta giila uban sa pagpasalamat ang tanang panalangin nga gihatag sa Dios kanila, lahi na unta kana. 'Dili ko angay niini,' ang ingon nga tawo angay unta mosulti. 'Apan, tungod kay maluya ko, gina-pasensyahon ko sa Dios.' Ang Kinabuhi ni San Ambrosio nagasaysay nga sa usa ka higayon, gidawat ang Santo ug ang iyang mga kauban aron magpabilin sa gabii sa balay sa usa ka adunahan nga tawo. Sa pagkakita sa dili masukod nga bahandi didto, nangutana si San Ambrosio kung nakasinati ba kining tawo og kasubo bisan kaisa sa iyang kinabuhi. "Dili, wala gayud," tubag sa adunahan nga tawo. 'Ang akong bahandi kanunay nga nagkadako, ang akong mga uma nagbunga og daghang ani, wala koy gibati nga kasakit ug wala gani ko kahibalo unsa ang sakit.' Unya si San Ambrosio mihilak ug miingon sa iyang mga kauban: 'Andama ang mga karwahe ug manglakaw kita dayon ning dapita, kay wala gayud gibisita sa Diyos kining tawoha!' Ug sa diha-diha nga migawas ang Santo ug ang iyang mga kauban sa kadalanan, nangabagsak ang balay sa dato! Kana nga walay kabalaka, walay kasubo nga kinabuhi nga gipanginabuhi niining tawoha, sa tinuod, usa ka pagbiya kaniya sa Dios.[89]

 

"Kay ang Ginoo nagasaway sa mga iyang gihigugma…"[90]

— Geronda, ngano man nga ang mga tawo nag-antos kaayo karon?

— Gikan sa gugma sa Diyos. Ingon nga madre, mobangon ka sayo sa buntag, mosunod sa imong monastikong lagda, mag-ampo gamit ang rosaryo, magbuhat og mga prostrasyon ug uban pa. Para sa mga layko, ang mga kalisdanan nga ilang giagian mao ang ilang lagda, ilang kanon. Pinaagi niining mga kalisdanan ug pag-antos, napalimpyo ang mga tawo. Mas dako ang kaayohan sa maong pag-antos kaysa sa usa ka walay kabalaka nga kinabuhi sa kalibutan, nga wala magtabang kanila nga moduol sa Diyos o makatigom og espirituhanong ipon para sa langitnong asayl. Busa, ang mga tawo kinahanglan dawaton ang kasubo ug mga tukso ingon mga gasa gikan sa Diyos.

Ang Maayong Dios, nga naghandum nga mobalik ang Iyang mga anak kaniya, nagadisiplina kanila pinaagi sa mga pagsulay, sama sa pagbuhat sa usa ka Maayong Amahan. Gibuhat Niya kini tungod sa gugma, tungod sa Iyang langitnong kaayo, ug dili tungod sa dautang tuyo o sa makalibutanong, legalistikong hustisya. Sa laing pagkasulti, tungod kay gusto Niya nga maluwas ang Iyang mga binuhat ug maangkon nila ang Iyang Langitnong Gingharian, gitugotan sila sa Dios nga atubangon ang mga pagsulay. Gitugotan Niya kining mga pagsulay aron ang mga tawo maningkamot, magbuhat og mga buhat sa kaisog, ug makalusot sa pagsulay sa pagkamapailubon sa pag-antos, aron ang yawa dili makasulti: 'Ngano man nga ginabayanihan Nimo siya, o giunsa Nimo siya pagluwas? Wala man gani siyay paningkamot.' Dili nabalaka ang Dios sa kinabuhi dinhi sa yuta; nabalaka Siya sa kinabuhi nga umaabot. Labaw sa tanan, nag-atiman Siya sa atong umaabot nga kinabuhi, ug unya sa atong kinabuhi dinhi sa yuta.

— Geronda, ngano man nga ang Diyos nagpadala og daghang mga pagsulay sa pipila ka mga tawo, samtang sa uban wala gyud?

— Unsa may giingon sa Kasulatan? "Kay ang Ginoo nagasaway sa iyang gihigugma…"[91] Pananglitan, usa ka amahan adunay walo ka anak. Lima ang nagpuyo sa balay uban sa ilang amahan, samtang tulo ang mibiya sa balay ug nakalimot na gayud kaniya. Kung ang mga anak nga nagpuyo uban sa ilang amahan makasala, mahimo siyang mosaway kanila, o maghatag ug gaan nga tapik sa likod sa ulo, o, kung maayo ang ilang pamatasan, ipakita niya ang iyang paghigugma ug hatagan sila ug tsokolate.  Apan kadtong nagpuyo layo sa ilang amahan dili makadawat og paghigugma ni og pahampak sa likod sa ulo. Ang Dios naglihok sa samang paagi. Siya nagasilot sa mga nagpuyo uban Niya, ug sa mga may maayong pagbati kaniya, og 'pahampak sa likod sa ulo' kon masayop sila, ug sila mobayad sa ilang sala. O, kung Ihatag Niya kanila ang daghang 'patsi sa pulso', makatigom sila og langitnong ganti para sa ilang kaugalingon. Ug sa mga nagpuyo nga layo Niya, Ihatag Niya kanila ang taas nga kinabuhi aron sila makapangayo og pasaylo. Maong makita nato ang mga tawo sa kalibutan nga nagbuhat og grabeng mga sala ug, bisan pa niana, nag-enjoy sa kadagahan sa materyal nga butang ug nagkinabuhi og dugay nga walay pag-antos sa bisan unsang kalisod. Mahitabo kini pinaagi sa Pagdumala sa Diyos—aron kining mga tawo maghinulsol. Kung dili sila maghinulsol, wala silay depensa sa umaabot nga kinabuhi.

 

Masakitan ang Diyos sa pag-antos nga gin-aagwanta sa mga tawo.

Unsa kadako sa pag-antos nga giagian sa mga tawo! Unsa kadaghan sa mga problema nga ilang giatubang! Ang uban moanha dinhi aron isulti ang ilang kasakit sulod sa duha ka minuto, samtang nagpadayon sa ilang paglakaw, ug aron makadawat og gamay nga kahupayan. Usa ka gikapoy nga inahan miingon kanako: 'Geronda, aduna'y mga higayon nga wala na koy kusog nga makasugakod. Unya mag-ampo ko: "Akong Kristo, hatagi ko og mubo nga pahulay, unya pasagdi nga mobalik ang pag-antos."' Unsa ka dako ang panginahanglan sa mga tawo sa pag-ampo! Apan, gawas pa niana, ang matag pagsuway usa usab ka gasa gikan sa Dios. Kini usa na usab ka 'punto' padulong sa pagsulod sa umaabot nga kinabuhi. Kining paglaum sa ganti sa umaabot nga kinabuhi nagahatag kanako og kalipay, kahupayan ug kusog, ug makaya nakong pag-antus sa kasakit sa mga kasubo nga nagpahirap sa daghan kaayong mga tawo.

Ang atong Dios dili si Baal, kondili ang Dios sa gugma. Siya ang Amahan nga nakakita sa pag-antos sa Iyang mga anak samtang nag-atubang sila sa nagkalain-laing tukso ug mga pagsulay nga nagpahirap kanila. Ug ganti-an kita Niya, basta atong pag-antuson kini nga gamay nga pagkamartir sa pagsulay nga miabot kanato—o, mas tukma pa, ang panalangin nga miabot kanato.

— Geronda, ang uban mangutana: 'Dili ba kini malupigon nga gitugotan sa Dios nga mahitabo kini? Dili ba kini makapasakit sa Dios?'

Ang kasubo sa Dios alang sa mga tawo nga nag-antos sa sakit, sa mga demonyo, sa mga barbaro ug uban pa, kauban ang kalipay sa langitnong ganti nga Iyang gipreparar para kanila. Sa laing pagkasulti, anaa sa hunahuna sa Dios ang ganti nga madawat sa usa ka tawo nga nag-antos sa tukso sa Langit. Nasayud Siya unsay nagpaabot sa ingon nga tawo sa umaabot nga kinabuhi, ug kini naghatag sa Dios og kusog nga makasukol niining kasakit. Sa katapusan, gitugotan sa Dios si Herodes nga makahimo og daghang krimen![92] Gipapatay ni Herodes ang napulo'g upat ka libo ka mga bata, kauban ang dili masukod nga mga ginikanan nga misalikway sa pagpahimo sa mga sundalo nga patyon ang ilang mga anak! Kay gipatay usab kining mga ginikanana. Ang mga barbarong sundalo, nga gustong pahimulosan ang ilang mga kumander, gipikas-pikas ang mga bata. Ug samtang nagkadako ang pag-antos nga gisagubang sa mga bata, nagkadako usab ang kasakit nga nabati sa Dios. Apan ang Iyang kalipay pareho usab kadako. Nalikay Siya sa labing dakong himaya nga nagpaabot kanila sa Langit. Nalikay Siya alang niining gagmayng anghel, nga mao ang magtukod sa langitnong han-ay sa mga martir. Mga anghel nga gihimo gikan sa mga martir!

 

Sa mga panahon sa kasubo, ang Diyos naghatag sa mga tawo og tinuod nga kahupayan.

Ang Dios, nga duol kanato, nakakita sa kasubo sa Iyang mga anak ug naghatag kanato og kahupayan, sama sa usa ka mahigugmaong Amahan. Unsa man imong hunahuna—ganahan ba gyud Siya nga makita ang Iyang anak nga nag-antos? Gitan-aw sa Dios ang tanang pag-antos nila, ang tanang paghilak nila, ug unya ganti-an Niya sila niini. Ang Dios ra gayud ang nagahatag og tinuod nga kahupayan sa panahon sa kasubo. Busa, ang usa ka tawo nga wala motuo sa tinuod nga kinabuhi o sa Dios, ug wala mangayo sa Iyang kalooy atol sa makalilisang nga mga pagsulay, magpabilin sa hingpit nga pagkawalay paglaum. Ang kinabuhi sa ingon nga tawo walay pulos. Magpabilin sila nga walay mahimo, dili mapahupay, ug gipanglutos niining kinabuhiha, apan labaw pa niana, ilang gikondena ang ilang kalag alang sa walay katapusang panahon.

Apan ang mga espirituhanong tawo walay kaugalingong kasubo, kay ilang mapildi ang tanang pagsulay nga moabot kanila pinaagi sa pagpabilin nga duol kang Kristo. Ang ingon nga mga tawo nag-aakma sa dakong kapait sa kasubo sa uban, apan sa samang higayon nakadawat usab sila sa daghang gugma sa Dios. Sa dihang mo-awit ko og 'Ayaw ko itugyan sa panalangin sa tawo, Labing Balaan nga Ginoo', usahay mihunong ko sa mga pulong … 'apan dawata ang pag-ampo sa imong alagad…' Kung wala koy kasubo, unsaon nako paglitok sa mga pulong: '…kay ang kasubo molabaw kanako, dili nako kini ikapalo…'?[93] Unsaon nako pagsulti og bakak? Sa espirituhanong pagtan-aw, walay kasubo sa mga pagsulay, kay kung husto ang paghunahuna sa usa ka tawo sa espirituhanong paagi, nan mausab ang tanan. Kung ang usa ka tawo moabot kang Matam-is nga Hesus uban sa kapait sa ilang kasakit, nan ang tanan nilang kapait ug pag-antos mausab ngadto sa dugos.

Sa pagsabot sa mga misteryo sa espirituhanong kinabuhi ug sa misteryosong paagi sa paglihok sa Dios, ang usa ka tawo dili na mapungot sa mga mahitabo kaniya. Malipayon niyang gidawat ang mapait nga tambal nga gihatag sa Dios alang sa kahimsog sa iyang kalag. Ang ingon nga tawo nagtan-aw sa tanan [nga mahitabo kanila] ingon nga resulta sa ilang pag-ampo, kay kanunay sila mangayo sa Diyos nga limpyohan ang ilang kalag. Apan kon atubangon sa mga pagsulay sa kalibutanong paagi, mag-antos sila. Apan tungod kay ginabantayan kita sa Diyos, kinahanglan nga isumite nato ang atong kaugalingon kaniya sa hingpit. Kon dili, ang kinabuhi sa usa ka tawo mahimong usa ka pag-antos: gusto nila nga ang tanan sa ilang kinabuhi molihok eksakto sumala sa ilang gusto. Apan ang mga butang dili molihok sumala sa ilang gusto, ug busa ang ilang kalag wala makakaplag og kalinaw.

Bisan pa man puno na ang usa ka tawo o gutom pa, bisan pa man gidayeg siya o gitratar siya nga dili patas, kinahanglan siyang malipay ug atubangon ang tanan uban sa pagpaubos ug pagkamapailubon. Unya ang Dios maghatag kanila og mga panalangin — hangtod ang ilang kalag moabot sa kahimtang nga dili na kini makasulod pa sa mga panalangin. Ang mga panalangin sa Dios mahimong sobra ka dako para sa ingon nga kalag nga madala. Ug samtang ang usa ka tawo molambo sa espirituhanong paagi, mas makita pa gyud niya ang gugma sa Dios ug malihok ang iyang kasingkasing niini.

 

Mga tukso ug kasubo pinaagi sa pagtugot sa Dios

Usahay ang mga pagsulay nga atong giatubang sama sa antibiotiko nga gihatag sa Diyos aron tambalan ang sakit sa atong kalag. Kini nga mga pagsulay naghatag kanato og dakong espirituhanong tabang. Ang usa ka tawo makadawat og malumo nga 'tap sa likod sa ulo' gikan sa Diyos, ug malumo ang iyang kasingkasing. Siyempre, ang Dios [bisan pa nga dili Niya kita sulayan] nakahibalo sa kahimtang sa matag-usa kanato, apan tungod kay wala kita kahibalo niini, gitugotan Niya kita nga moagi sa mga pagsulay — aron mailhan nato ang atong kaugalingon, matuklasan ang mga tinago nga kahuyang sa atong sulod, ug dili kita mag-angkon og sobra sa Araw sa Paghukom. Kay bisan pa og pasagdan sa Diyos ang atong mga kahuyang ug dad-on kita sa Paraiso nga ingon ra kita karon, magmugna gihapon kita og bagyo sa kalibog ug kakulba didto usab. Busa, gitugotan sa Dios ang yawa sa paghimo og mga tukso dinhi, aron kining mga tukso makapahawa sa abog [sa atong mga kahuyang] gikan kanato, ug aron, pinaagi sa atong mga kasubo, ang atong kalag mapahiubos ug mapalimpyo. Ug pagkahuman ana, pun-on kita sa Dios sa Iyang Grasya.

Ang tinuod nga kalipay moturok gikan sa kapait nga malipayong gisagubang sa usa ka tawo alang kang Kristo — Siya nga mismo misagubang sa kapait aron maluwas kita. Ang usa ka Kristohanon angay maglipay pa gayud kon masulayan siya, bisan pa wala siya maghatag og hinungdan niini.

Usahay moingon kita sa Diyos: 'Diyos ko, kay wala ko kahibalo unsa imong buhaton, gisumiter ko gayud ang akong kaugalingon kanimo aron himuon ko nimong tawo.' Ug ang Diyos, sa pagdungog niining mga pulong, gusto ko himuon dili lang tawo, kondili usa ka butang nga labaw pa sa tawo. Mao nga gitugotan Niya ang yawa nga moanha ug tuksoon ug pahirason ko. Karon, samtang nag-antos ko sa kanser, makita nako ang mga limbong sa yawa, ug kataw-anan kini para nako. Tan-awa lang unsang klase nga yawa siya! Kabalo ka ba unsang sabon ang gigamit sa yawa sa paghugas sa usa ka tawo kung tugotan siya sa Diyos nga tuksohon sila aron makasinati sila og mga pagsulay? Ang yawa nagahugas sa usa ka tawo gamit ang bula sa iyang dautang buot. Ka nindot nga sabon ang iyang gigamit! Sama sa kamelyo nga mosibog og bula sa kasuko, mao usab ang binuhatan sa yawa sa ingon ani nga kahimtang. Ug unya mosugod siya og kuskos sa tawo. Siyempre, dili niya kini buhaton aron hugasan ang hugaw sa tawo ug himuon siyang mas limpyo. Dili, gibuhat niya kini tungod sa iyang malisya. Apan, gitugotan sa Dios ang yawa nga hikason ang tawo hangtod nga mawala ang hugaw nga mga mantsa niini ug mahimong limpyo kini. Kay kung gitugotan sa Dios ang yawa nga hikason ang tawo sama sa paghikasa sa sinina sa paglabô, unya gihimo na unta sa yawa ang tawo nga mga basahan.

— Geronda, pwede ba nato isulti nga ang nagkalain-laing mga tukso nga atong giatubang sa atong kinabuhi nahitabo kanato sumala sa kabubut-on sa Diyos?

— Dili, ayaw nato pagsamoka ang kabubut-on sa Dios sa tanan nga gidala sa manulay. Gitugotan sa Dios ang yawa nga sulayon ang tawo hangtod sa usa ka takdang utlanan. Ug gihimo usab Niya nga gawasnon ang tawo sa pagbuhat og maayo o dautan. Apan, dili ang Dios ang pasanginlan sa dautang buhat sa tawo. Pananglitan, si Hudas usa ka disipulo ni Kristo. Apan daw masabtan ba nga kabubut-on sa Diyos nga siya mahimong traydor? Dili, si Hudas mismo ang nagtugot sa yawa nga mosulod kaniya. Usa ka tawo nangutana sa usa ka pari: 'Palihug, Amahan, pag-ampo kamo alang kang Hudas.' Murag ingon siya: 'Ikaw, Kristo, dili ka matarong. Ang pagtraydor kanimo ni Hudas mao ang imong kabubut-on. Busa, tabangi siya karon.'

Talagsa ra nga tugotan sa Dios ang pipila ka matinud-anong mga tawo nga moagi sa mga pagsulay aron ang usa ka tawo nga nagkinabuhi sa dautan makabalik sa hustong panghuna-huna ug maghinulsol. Ang uban, samtang nag-agi sa mga pagsulay, nagabayad sa mga sala sa ilang kinabuhi, apan sila magreklamo nga walay rason. Gihatagan sila sa Ginoo og higayon nga makakita og tabang pinaagi sa pagtan-aw sa ehemplo sa paglahutay nga gipakita sa mga nag-antos nga walay pagreklamo, bisan pa dili sila ang may sala. Ang ingon nga matinud-anon nga mga tawo makadawat og doble nga ganti. Atong hunahunaon nga usa ka maayo kaayo ug matinud-anon nga ulo sa panimalay naglingkod sa balay uban sa iyang asawa ug mga anak. Kalit lang, miigo ang usa ka linog, nangalagsak ang balay, natabonan sa mga bato ang tibuok pamilya, ug human sa makalilisang nga pag-antos, namatay silang tanan. Ngano gitugotan kini sa Dios nga mahitabo? Aron ang uban—kadtong may sala ug ginasilotan—dili magreklamo.

Busa, bisan kinsa nga maghunahuna sa dagkong krus nga gidala sa mga matarong, dili gayud maluya ang kasingkasing tungod sa iyang kaugalingong gagmay nga mga pagsulay. Nasayud ang ingon nga mga tawo nga, bisan pa sa pagbuhat nila og lain-laing mga sala sa ilang kinabuhi, mas gamay ang ilang pag-antos kaysa sa mga matarong, busa nag-angkon sila, sama sa maalamon nga tulisan: '[94] ' 'Wala'y sala kining mga tawo, apan daghan kaayo ang ilang naantos. Unsa kaha nga klase sa pag-antos ang angay nato madawat? Sa kasubo, ang uban sama sa kriminal nga gipako sa krus sa wala nga kilid ni Kristo.[95] Ingon pa nila bahin sa mga matarong nga nakasinati og pag-antos: "Tan-awa lang—nagpabilin sila sa krus sa tibuok nilang kinabuhi, ug unsa kaha ka dako nga kamalasan ang miabut kanila!"

Aduna usab mga higayon — bisan pa kaayo, kaayo talagsaon — nga ang Dios, tungod sa gugma, nagtugot sa pipila ka napiling mga asketiko nga mag-antos sa dagkong mga pagsulay. Gibuhat niya kini aron koronan sila sa himaya. Ang ingon nga mga tawo mga tighisunod kang Kristo. Hunahunaa kini: tungod kay si Santa Syncletica naghatag og espirituhanong tabang sa daghang tawo pinaagi sa iyang mga pagdasig, ang yawa naningkamot nga mapugngan siya sa maong buhat, ug sulod sa tulo ka tuig ug tunga ang bililhon nagpabilin nga hilom tungod sa sakit.[96]

Sa ubang mga higayon, ang tinuod nga sumusunod kang Kristo nangayo sa Diyos og grasya aron pasayloon ang mga sala sa iyang mga silingan ug dili sila ipailawom sa Iyang matarong nga kasuko. Nangayo ang ingon nga tawo nga siya na ang silotan sa Diyos imbis kining mga makasasala nga tawo, bisan pa nga wala siya'y sala. Ang ingon nga tawo anaa sa suod nga pakig-uban sa Dios, ug ang Dios nabati pag-ayo ug natandog sa dakung ug mahimayaong gugma sa Iyang anak. Ang Dios dili lang mohatag sa ingon nga tawo sa kaluoy nga iyang gipangayo—nga mao, dili lang Niya pasayloon ang mga sala sa uban—apan tugotan usab Niya kining tawo nga mag-antos sa kamatayon sa martir, subay sa iyang matinud-anong hangyo. Sa samang higayon, nag-andam ang Dios alang sa ingon nga tawo sa labing maanindot nga langitnong palasyo sa hari, nga adunay mas dako pa nga himaya, tungod kay daghang mga tawo, sa paghukom sa panagway, dili matarong nga naghukom kaniya ug nagtuo nga ginadusa siya sa Dios, ingon man lang, tungod sa iyang kaugalingong mga sala.

 

Pagkawalay pagpasalamat sa gugma sa Diyos

— Geronda, ang mga pagsulay ba kanunay alang sa kaayohan sa mga tawo?

— Nakasalalay kini sa kung giunsa sa usa ka tawo pagtubag sa mga pagsulay. Ang mga walay maayong pamatasan magsugod sa pagpanamastamas sa Dios kon moabot kanila ang mga pagsulay. "Ngano man nahitabo kini kanako?" ingon sa ilang pagreklamo. "Tan-awa, si kinsa man naa'y daghang kaayohan! Unsa kaha klase nga Dios kini nga nagtugot niining tanan nga mahitabo?" Ang ingon nga mga tawo dili moingon og 'Nakasala ko', kundili mag-antos lang sila. Ang mga deboto, sa laing bahin, nagpasalamat sa Diyos ingon niini: 'Gloria sa Diyos! Kining pagsulay nagpaduol kanako Niya. Gitugotan kini sa Diyos alang sa akong kaayohan.' Sa una, basin wala gyud magsimba ang ingon nga mga tawo, apan pagkahuman sa ilang mga pagsulay, magsugod sila sa pagsimba, pag-ikumpisal, ug pagdawat sa Balaang Komunyon. Labaw pa, ang Dios kasagaran magdala sa mga tawo nga mapig-ot kaayo ang kasingkasing, sa pipila ka higayon atol sa ilang mga pagsulay, ngadto sa usa ka kahimtang sa paghinulsol nga sila mismo mobalhin og hingpit ug mapisak sa abog tungod sa kasakit nga ilang gibati alang sa tanan nilang nabuhat.

— Geronda, kung maayo ang dagan sa atong mga butang, angay ba nato isulti nga 'Kaluho kanimo, O Dios'?

— Aw, kung dili nato isulti ang 'Gloria kanimo, O Dios' sa panahon sa kalipay, unsaon nato kini pagsulti sa panahon sa kasubo? Nagpasalamat ba ka sa Dios sa panahon sa kasubo apan dili ka mosalamat Niya sa panahon sa kalipay? Apan, siyempre, kung ang usa ka tawo walay pagpasalamat, dili nila mailhi ang gugma sa Diyos. Ang kawalay pagpasalamat usa ka dakong sala. Para nako, usa kini ka mortal nga sala. Ang usa ka tawo nga walay pagpasalamat dili gyud malipay sa bisan unsa; walay makahatag kanila og kalipay. Magreklamo sila bisan sa labing gamay nga butang. Sa ilang panan-aw, ang tanan ug ang tanan ang basulon. Didto sa among balay sa Faras, paborito kaayo namo ang grape must. Busa, sa usa ka gabii, nisugod og hilak ang usa ka gamay nga babaye kay gusto gyud niya og grape must. Unsa man ang buhaton? Kinahanglan pa nga moadto ang iyang inahan sa silingan aron mangayo og pipila. Pagkahuman mokaon ug gamay nga must, misugod pag-usab ang paghilak sa batang babaye, nag-igo-igo sa salog ug misinggit: 'Mama, gusto pud ko ug sour cream!' — 'Bata, asa kaha ko mangita ug sour cream para nimo karon nga oras?' — pangutana sa iyang inahan. Dili, "Gusto ko ug sour cream" ug kana na gyud. Unsaon man niya? Ang pobre nga inahan nanglaktod paingon sa silingan ug nangayo usab ug utang nga sour cream. Pagkatilaw sa sour cream sa anak, mihilak na usab kini pag-usab. "Ngano man ka karon nagahilak?" pangutana sa iyang inahan. "Mama, gusto nako nga isagol nimo sila para nako!" Busa, gikuha sa Inahan ang buttermilk ug ang sour cream ug gihalo niya kini. Apan dili kini dawaton sa anak nga babaye: nagpadayon gihapon siya sa iyang paghilak. "Mama, dili nako sila kaon nga magkahiusa! Gusto nako nga bulagon nimo sila para nako!" Niadtong panahona, wala nay lain kapilian ang Inahan kondili hapakon pag-ayo ang pisngi sa iyang anak nga babaye! Ug busa nabulag ang buttermilk gikan sa sour cream.

Ang akong pasabot mao nga ang uban nga mga tawo molihok sama niining batan-ong babaye, ug unya moabot kanila ang silot sa Diyos. Kinahanglan, sa labing gamay—human nato maila ang atong kawalay pagpasalamat—nga magpasalamat kita sa Diyos adlaw ug gabii sa mga panalangin nga Iyang gihatag kanato. Pinaagi niini, atong sundon pag-uyog ang mahadlokong yawa, nga sa diha nga iyang tigumon ang tanan niyang mga alagad, mawala sama sa itom nga aso, kay [pinaagi sa pag-ila sa atong kawalay pagpasalamat ug pagpasalamat sa Diyos sa Iyang mga panalangin], atong masakitan ang yawa sa iyang pinakamasakit nga bahin.

 

Ang atong kaugalingong gagmay nga mga pagsulay ug ang dagkong pagsulay nga giatubang sa mga tawo nga duol nato

Sa matag tukso nga moabot kanato, ang labing maayong tambal mao ang mas dako pang pagsulay nga miabot sa atong mga silingan. Kinahanglan lang nato kini itandi sa pagsulay nga miabot kanato, ug tan-awa ang dakong kalainan tali nila ug ang walay sukod nga gugma nga gipakita sa Dios pinaagi sa pagtugot lamang kanato og gamay nga pagsulay. Pinaagi niini, magpasalamat kita Kaniya; mobati kita og kasakit para sa atong silingan nga mas nag-antos pa kaysa kanato, ug mag-ampo kita gikan sa kasingkasing nga tabangan siya sa Dios. Pananglitan, giputol ang akong paa. 'Kahimaya Kanimo, O Dios,' akong isulti, 'nga naa pa koy usa ka paa nga nahabilin. Sa katapusan, naay lain nga tawo nga giputol ang duha niya ka tiil. Ug bisan pa unta kung ako mahimong pilay, kung maputol ang akong duha ka bukton ug tiil, moingon gihapon ko: 'Gloria kanimo, Ginoo, sa kamatuoran nga nakalakaw ko sa akong kaugalingong duha ka tiil sulod sa daghang katuigan, kay naay uban nga natawo nga dili makalihok, nga mga pilay.'"

Pagkadungog nako nga ang usa ka ulo sa panimalay nag-antos sa pagdugo sulod sa onse ka tuig, miingon ko: 'Dili ko ingon ka grabe sama niya! Usa ka tawo sa kalibutan ang nag-antos sa pagdugo sulod sa onse ka tuig; apan siya adunay mga anak, kinahanglan mobangon sa buntag ug moadto sa trabaho, samtang ako wala gani mag-antos niining mga pagdugo sulod sa pito ka tuig![97] Sa dihang maghunahuna ko sa uban, sa mga nag-antos sa ingon nga kasakit, dili nako matarong ang akong kaugalingon. Apan sa dihang magsugod ko paghunahuna nga nag-antos ko samtang ang uban nagkinabuhi sa kahimayaan, sa kamatuoran nga sa gabii mapugos ko nga mobangon matag tunga ka oras tungod sa problema sa tinai ug dili makatulog, samtang ang uban natulog og lawom, ako makatarungan sa akong kaugalingon, bisan pa man og magreklamo ko. Igsoon, unsa na kadugay ka nag-antos sa mga paltos sa ngabil?[98]

— Walo ka bulan, Geronda.

— Nakita ba nimo? Gitugotan sa Diyos nga mag-antos ang usa ka tawo niining sakit sulod sa duha ka bulan, ang lain sulod sa napulo ka bulan, ug ang ikatulo sulod sa kinse ka bulan. Nasabtan tika. Grabe kaayo imong kasakit. Ang uban mapugos sa pagkawalay paglaum tungod niining sakit. Apan kon ang usa ka tawo nga makalibutanon, nga nag-antos sa herpes sulod sa usa o duha ka bulan ug nawad-an og paglaum tungod sa grabeng kasakit, makahibalo nga ang usa ka espirituhanong tawo nag-antos sa maong sakit sulod sa tibuok tuig ug nag-antos niini nga walay reklamo, dali ra siyang makakaplag og kahupayan. "Tan-awa lang," ingon sa nag-antos. "Duha ka bulan na ko nga masakit ug nakaabot na ko sa pagkahugno tungod sa grabeng kasakit, samtang kining lain nga pobre nga kalag nag-antos na sulod sa tibuok tuig — ug walay bisan unsa! Ug bisan pa, makasasala pa ko, samtang siya nagkinabuhi sa espirituhanong kinabuhi." Sa ingon niini, wala pa gani pay nakapahimangno o nakatudlo niining tawoha, apan nakadawat na siya og tabang!

 

Ang mga kasubo nga gipahinabo sa mga tawo kanato

— Geronda, kung ang usa ka tawo mag-antos sa kasubo ug kawalay-katarongan gikan sa uban subay sa kabubut-on sa Dios, nagapahapsay ba kini nga paglahutay kanila gikan sa ilang mga pagbati?

— Nagpadayon gihapon siya sa pagpangutana! Dili lang kini nagapahapsay kaniya, nagapahapsay pa gyud kini kaniya! Aduna pa bay mas labaw pa kaysa ingon ana ka pasensya? Sa ingon ani, makabawi ang usa ka tawo sa iyang mga sala.  Hunahunaa kini: usa ka kriminal nga nadakpan gipalo ug gibilanggo, diin siya nag-alagad sa usa k , iyang kaugalingong gamay nga 'penance'. Ug kung ang ingon nga tawo maghinulsol sa tinuoray, siya maluwas gikan sa walay katapusang kangitngit. Busa, gamay ra ba kini nga butang kung pinaagi sa kalibutanong pag-antos ang usa ka tawo makabayad sa iyang utang sa walay katapusan?

Pag-antos sa bisan unsang kasubo uban sa kalipay. Ang mga kasubo nga gipahamtang kanato sa uban mas tam-is pa kaysa sa mga tam-is nga 'syrup' nga gigamit sa mga nagmahal kanato aron pahupayon kita. Hunahunaa kini: sa mga Beatitudes, si Kristo wala mag-ingon: 'Mapalad ka inig dayeg kanimo,' apan 'Mapalad ka inig pasipala kanimo…'[99] ug, labaw pa, 'inig pakasulti nila og bakak batok kanimo.' Kung ang usa ka tawo ipailalom sa dili matarong nga pasipala, nagatigom siya og espirituhanong ipon sa langitnong bahandi. Ug kung ang panamastamas nga ilang nadawat angay ra, nan nagbayad sila sa ilang mga sala. Busa, dili lang nato sila dapat pasagdan nga walay reklamo, kondili magpasalamat pa kita kanila, kay kini nga mga tawo naghatag kanato og paborableng kahigayunan aron mapraktis nato ang gugma, pagpaubos, ug pagkamapailubon.

Siyempre, ang mga manlalait nagtinabangay sa tangalashka. Apan kasagaran, ang kusog nga hangin makabuak ug makapahawa sa yuta sa mga huyang nga kahoy nga mabaw ang gamot. Samtang ang mga kahoy nga lawom ang gamot, gitabangan sa kusog nga hangin nga mas pa-lawom pa ang ilang mga gamot.

Kinahanglan kita mag-ampo alang sa tanan nga nagasulti og dautan batok kanato, ug mangayo sa Diyos nga hatagan sila og paghinulsol, kahayag sa hunahuna, ug maayong panglawas. Dili nato angay itugot bisan gamayng pagdumot batok kanila. Atong itago lamang ang leksyon nga atong nahibal-an gikan sa mga tukso nga atong naatubang, ilabay ang tanang kapaitan [gikan sa mga samok ug kasuko], ug hinumdumi ang mga pulong sa Kagalang-galang Efrem nga taga-Sirya: "Kon makasukol ka sa panamastamas ug pagkahuman mapadayag ang pagkabubulag sa imong konsensya, ayaw pagpasigarbo, kondili sa pagpaubos pag-alagad sa Ginoo, nga nagluwas kanimo gikan sa panamastamas sa tawo, aron dili ka mahimong usa ka makaluoy nga biktima."[100]

 

 

Kapitulo 2.
Mahitungod sa Sakit

 

Ang mga sakit makatabang sa mga tawo

— Geronda, unsa ang kahulugan sa panultihon nga 'maoy makakaplag ka sa Paraiso'?

— 'Hinaut nga maayo ang imong pagbiyahe paingon sa Paraiso.'

— Geronda, mahimo bang pasabot niining hugpong: 'Hinaut nga makaplagan nimo ang imong kaugalingon sa usa ka maayong Paraiso'?

Nakadungog na ba ka og bisan kinsa nga nagsulti og dautan bahin sa Paraiso? Bisan pa man, aron makaabot sa matam-is nga Paraiso, kinahanglan matilawan sa usa ka tawo ang daghang kapait sa kinabuhi. Sa ingon niini, hatagan sila og 'passport' alang sa mga pagsulay nga ilang naagian. Unsa man ang nahitabo sa mga ospital! Unsa kadaghan nga mga trahedya! Unsa kadako sa kasakit nga ginabati sa mga tawo! Pila kaha ka inahan ang dili malipayon, sa dihang mosulod sila sa operasyon, maghunahuna sa ilang gagmay nga mga anak ug mabungkag ang ilang kasingkasing sa kabalaka para sa ilang pamilya! Pila kaha ka amahan ang adunay kanser, moagi og radiotherapy, ug unsa sila kasakit! Kining mga tawo dili makatrabaho, apan kinahanglan gihapon sila mubayad sa ilang puy-anan; kay daghan kaayo sila'g gasto! Unya aduna pay uban nga himsog kaayo apan dili gihapon makatagbaw sa ilang panginahanglan, labi na kining mga masakiton nga nagpaningkamot hangtod sa katapusan sa ilang kusog aron lang matabunan ang gasto sa ilang pamilya. Gibug-atan kaayo ko sa pag-antos sa katawhan. Unsa kadaghan akong madungog matag-adlaw! Walay katapusang pag-antos, walay katapusang kalisud!... Tibuok adlaw napuno ang akong baba sa kapait tungod sa pag-antos sa mga tawo, ug sa gabii matulog ko nga gutom aron makapahulay gamay. Gibati nako nga hingpit akong kakapoy sa lawas, apan sa samang higayon makakaplag ko og kalinaw sa sulod.

— Geronda, ang sakit ba kanunay makapahimulos sa usa ka tawo?

— Oo, kini kanunay nga dako kaayong kaayohan. Ang sakit makatabang sa mga tawo nga kulang sa hiyas aron mapalig-on ang ilang pagtuo sa Diyos.[101] Ang kahimsog usa ka dakong butang, apan ang kaayohan nga gidala sa sakit sa usa ka tawo mao ang butang nga dili mahatag sa kahimsog! Ang sakit nagdala og espirituhanong kaayohan sa usa ka tawo. Ang sakit usa ka dakong, dakong panalangin. Kini naghinlo sa tawo gikan sa sala, ug usahay 'naggarantiya' kanila og [langitnong] ganti. Ang kalag sa tawo sama sa bulawan, ug ang sakit sama sa kalayo nga naghinlo niining bulawana. Hunahunaa, kay si Kristo mismo miingon kang Apostol Pablo: 'Ang akong gahum nahimong hingpit sa kahuyang.'[102] Mas daghan ang pag-antos sa usa ka tawo tungod sa sakit, mas putli ug balaan siya — basta siya magpadayon ug dawaton ang iyang sakit uban sa kalipay.

Ang gikinahanglan lang sa pipila ka mga sakit mao ang gamay nga pasensya. Gitugotan sa Diyos ang sakit aron ang usa ka tawo makadawat og gamay nga ganti, ug pinaagi niini ginapahapsay sa Diyos ang tawo gikan sa iyang mga kakulian. Kay ang pisikal nga sakit makatabang sa pagtambal sa espirituhanong sakit. Ang pisikal nga sakit nagahatag og pagpaubos sa tawo ug busa kini misukol sa iyang espirituhanong sakit. Ang Diyos nagahimo sa tanan alang sa kaayohan sa tawo! Ang tanan nga Iyang gitugotan nagahatag kanato og espirituhanong kaayohan. Nasayud Siya unsay gikinahanglan sa matag-usa kanato, ug sumala niini Siya nagpadala kanato og sakit — aron makadawat kita og ganti niini, o aron makabayad kita sa pipila ka mga sala.

 

Diyosnong silot alang sa sakit

— Kumusta na ang imong inahan?

— Dili siya maayo, Geronda. Usahay mosaka kaayo ang iyang temperatura, ug kini naghatag kaniya og dili matag-an nga kasakit. Nagabuka ang iyang panit ug natabonan sa mga samad, ug dili siya makatulog sa gabii.

— Kabalo ka, ang mga tawo sama niya mga martir. Kung dili man hingpit nga martir, sigurado nga tunga-tunga nga martir.

— Apan para kaniya, Geronda, ang tibuok niyang kinabuhi usa ka taas nga pag-antos.

— Busa mas dako pa gyud ang ganti nga iyang madawat. Kabalo ka pila ang iyang madawat? Gisiguroan siya og puwesto sa Paraiso. Tungod kay makasukol ang usa ka tawo sa grabeng sakit, gipahamtang ni Kristo kanila ang maong sakit, aron sa gamayng pag-antos dinhi sa yutang kinabuhi, makadawat sila og dakong ganti sa walay katapusang kinabuhi sa langit. Nag-antos sila dinhi, apan didto nila madawat ang ilang ganti sa umaabot nga kinabuhi, kay anaa ang Paraiso ug anaa usab ang ganti [para sa ilang kasubo].

Usa ka babaye nga adunay problema sa kidney ang miadto kanako karon. Dugay na siyang nagpa-haemodialysis sulod sa daghang katuigan.[103] "Amahan," pangayo niya kanako, "palihug bendisi ang akong bukton. Wala na gyud usa ka himsog nga bahin sa akong mga ugat, ug dili na gani nako makapa-haemodialysis og tarong." "Kining mga samad ug pilas sa imong mga kamot," ingon ko, "usa ka adlaw mahimong mga diyamante nga mas bililhon pa kaysa mga diyamante sa kalibutan. Pila na ka tuig ka na-haemodialysis?" "Napulo'g duha," tubag niya. "Sa ingon ana," tubag nako, "naa kay katungod sa [espirituhanong] 'lump-sum allowance' ug sa 'minimum pension'." Unya gipakita niya nako ang usa ka samad sa iyang pikas nga bukton ug miingon: "Amahan, dili na mo-ayo ning samad. Makita nimo ang bukog sa sulod niini." "Oo," mitubag ko, "apan pinaagi sa makita pud nimo ang Langit. Pagpailub; nag-ampo ko nga unta daghan ka og paglahutay. Nag-ampo ko nga padaghanon pa sa Kristo ang Iyang gugma sa sulod nimo ug nga imo nang kalimtan ang kasakit. Siyempre, mahimo unta nakong hangyoon ang lain para nimo: nga mawala ang imong kasakit, apan mawala usab unya ang dakong ganti. Busa, mas maayo ang akong gipangandoy para nimo sa sinugdanan." Kining mga pulong naghatag ug kahupayan sa maangol nga babaye.

Sa dihang ang lawas moagi sa mga pagsulay, ang kalag masanctipika. Ang lawas—ang atong gamay nga balay nga hinimo sa putik—mao ang nag-antos sa sakit, apan ang tag-iya niining balay—ang atong kalag—maglipay niini hangtod sa kahangturan sa maong langitnong palasyo nga giandam ni Kristo para kanato. Sumala niining espirituhanong lohika—nga daw dili makatarunganon sa mga tawo ning kalibutan—nagmalipayon usab ako ug nagpasigarbo sa mga pisikal nga kasakit ug kakulian nga akong nabati. Ang usa ra ka butang nga dili nako hunahunaon mao ang kamatuoran nga ako madawat ang akong langitnong ganti. Nasabtan nako [ang akong kasakit] sa paagi nga [pinaagi niini] gibayran nako ang akong kawalay-pagpasalamat sa Diyos, tungod kay wala ko motubag sumala sa angay sa Iyang dagkong gasa ug panalangin. Kay ang tanan sa akong kinabuhi usa ka padayon nga [espirituhanong] kombiyerto: ang akong kinabuhi nga monghe ug ang akong mga sakit. Gihigugma ko sa Diyos sa tanang butang; maloloy-on Siya kanako sa tanang paagi. Apan, ampinga nga dili Niya kini ihap batok kanako dinhi lang sa kinabuhi, kay unya—lagmit ko, lagmit! Hatagan ko ni Kristo og dakong dungog kon, alang sa Iyang gugma, mag-antos pa ko og labaw pa. Hinaut nga lig-onon ko Niya aron makasukol ko niini nga kasakit. Ug dili na ko nanginahanglan og ganti.

Kung ang usa ka tawo hingpit ang panglawas, nagpasabot kini nga adunay sayop kaniya. Mas maayo pa nga nag-antos siya sa pipila ka sakit. Mas daghan akong nakuha nga benepisyo gikan sa akong sakit kaysa sa tanang praktis sa pag-ascetiko nga akong gihimo sa wala pa ko masakit. Mao nga ingon ko nga kung ang usa ka tawo walay obligasyon [sa uban], mas maayo pa nga pilion niya ang sakit kaysa kahimsog. Kung himsog, magpabilin siyang utangon, apan pinaagi sa pag-antos sa sakit uban sa pagkamapailubon, madawat niya ang iyang ganti. Sa dihang nagpuyo ko sa usa ka komunal nga monasteryo,[104] usa ka balaan nga obispo, usa ka tigulang kaayo nga lalaki nga ginganlan og Hierotheos, miabot didto. Niretiro na siya ug nagpuyo isip usa ka eremita sa Skete ni Santa Ana. Samtang mosakay na siya sa iyang kabayo aron mohawa, nisaka ang iyang pantalon, ug nakita sa tanan ang iyang grabe ka hubag nga mga bitiis. Ang mga monghe nga nagtabang kaniya mosakay sa kabayo nahadlok kaayo. Nakamatikod niini ang obispo ug miingon: "Kini mao ang labing maayong mga gasa nga gipanalanginan kanako sa Dios. Nangayo ko Kaniya nga ayaw sila kuhaa gikan kanako."

 

Pagpailub sa atubangan sa kasakit

Kung masakit kita, maayo nga itugyan nato ang atong kaugalingon hingpit kang Kristo. Kinahanglan hinumduman nato nga ang atong kalag mas nagkinahanglan og pagkamapailubon ug pagdayeg sa panahon sa pag-antos kaysa sa usa ka lawas nga sama sa puthaw, nga atong magamit sa pagbuhat og dagkong pisikal nga katingalahan. Sa katapusan, ang ingon nga mga buhat nagbutang kanato sa peligro sa pagkamapahitas-on ug pagpanghambog nga wala nato mabantayi, kay mura'g kita makadaog sa Paraiso pinaagi sa atong kaugalingong 'pag-atake sa kabalyeriya'.

Kabalo ka ba pila na ka tuig nga nag-antos ko sa kasakit? Usahay kaya ra kini, usahay dili na gyud kaya. Ang kasakit nga kaya ra kay usa ka permanente nga kahimtang. Kabalo ka ba unsa ka dako akong pag-antos tungod sa bronchiectasis[105] ug sa operasyon nga akong giagian! Unya nagsugod na tanan niining mga problema sa akong tinai. Pagkahuman ana, sulod sa tunga ka tuig nag-antos ko sa herniasyon sa disk ug grabe kaayo ang kasakit. Dili na ko makyuko sama sauna, ug bisan pa man lisod kaayo para nako ang pag-atiman sa akong kaugalingon, kinahanglan gihapon nako motabang sa mga tawo nga moanhi aron makita ko. Unya, usa ka butang nga lig-on ang mitumaw sa akong tiyan, ug gisultihan ko nga hernia kini. Kung mapul-an ko, magsugod kini og kasakit ug mosobra kaayo og hubag. Sa usa ka higayon, sa gabii sa pista ni San Panteleimon nga Dakong Martir, mihubag ang hernia ug masakiton kaayo. Bisan pa niana, kinahanglan gyud ko moadto sa Panteleimon Hermitage para sa Tibuok Gabii nga Pagbantay. "Moadto ko, bisan unsa pa man," akong gihukman, kay kinahanglan gyud ko nga naa didto alang niining pista. Sa tunga-tunga sa pagbantay, nabati nako nga gusto ko moupo og usa ka gutlo, apan naghunahuna ko nga kung ibabà nako ang lingkoranan sa stasidia ug moupo ko, moupo pud ang tanan. Busa gipili nako nga dili gyud ko moupo ug nagbarog nalang ko. Pagkahuman sa dose ka oras nga All-Night Vigil, nagtuo ko nga mosamot pag-ayo ang akong kahimtang. Wala pa gani ko nakaabot sa akong selda, niurok na dayon ang usa ka tawo sa puthaw nga pambukas sa ganghaan. "Abli, Amahan!" akong nadungog nga miingon ang tingog. Nangatawa ko. "Mao na gyud na," ingon nako sa akong kaugalingon, "andam na lang para sa usa ka kusog nga paglihok." Ug tinuod gayud: sa dili madugay miabot ang ubang mga bisita, unya daghan pa gyud. Ug sa gabii, pagkahuman nako sa pagpa-paingon sa katapusang mga bisita, nakita nako nga ang akong luspad… hingpit na nga nawala! Apan sa sunod adlaw, pagkahuman nako og pahulay, nibalik kini! Human ana, nakasamok kini kanako ug nakapasakit, apan sa samang higayon naghatag usab kini kanako og kalipay. Kay nahibalo si Kristo sa akong kahimtang; nahibalo usab Siya unsay maayo para kanako. Mao nga gibyaan ko Niya nga adunay niining hernia sulod sa lima ka tuig. Kabalo ka unsa kaayo ko pag-antos tungod niini?

— Geronda, nahinumduman ba nimo sa dihang nagka-problema ka sa imong mga tiil?

— Laing istorya na na. Dili ko makabarog sa akong mga tiil. Ug sa dihang moanhi ang mga tawo aron mabisita ko, lisod kaayo para nako. Unya nawala ang kasakit sa akong mga bitiis, apan nisugod ang pagdugo. Miingon ang mga doktor nga ulcerative colitis kini. Nisugod ang usa ka bag-ong kapitulo… Pito ka tuig nga pagdugo ug kasakit… Apan ayaw pagkahugno; pag-ampo lang kamo para sa kahimsog sa akong kalag. Nalipay ko nga gipasidunggan ko sa Ginoo ug gihatagan ko Niya niini nga gasa, ug dili ko gusto nga kuhaon Niya kini gikan kanako. Dayegon ang Ginoo, gitugotan Niya ko nga makapahimulos gikan sa akong mga sakit. Sa ingon niini, gisulayan kita sa atong pagkamapailubon. Usa ka butang karon, lain ugma… 'Kay kinahanglan ka og paglahutay.'[106] Sa katapusan, kung kita, nga adunay bisan gamayng kahadlok sa Dios, dili magpadayon, unsa pa man ang mahimo sa mga tawo sa kalibutan? Apan nakita nako nga daghang mga layko ang milabaw kanato nga mga monghe sa pagkamaayo. Ang akong ginikanan nagsulti kanako nga sa dihang masakit ang mga Farasiots sa bisan unsang sakit, dili sila dayon mudali kang Hajj Fendi aron siya ang mag-ayo kanila. Una, ilang gi-antos ang kasakit. Gi-antos nila kutob sa ilang makaya — subay sa ilang gugma sa Dios ug sa ilang pagkamapailubon — kay giisip nila nga usa ka panalangin ang pag-antos. "Pasagdi ko," ingon nila, "nga pasakiton gamay ang akong kalag alang kang Kristo, kay si Kristo mitugot sa dakong pag-antos aron maluwas ko." Moadto ra sila kang Hajj Fendi[107] alang sa tambal kon makita nila nga ang sakit nakababag sa ilang trabaho ug ang ilang pamilya nagsugod na'g pag-antos. Tan-awa ang disiplina sa kaugalingon nga ilang gipakita! Tungod kay kining mga tawo, nga mga layko, naghunahuna ingon niini ug nag-antos sa ilang kasakit, unsaon man nako—usa ka monghe—ang paghunahuna? Miingon si Kristo: 'Pinaagi sa inyong pagkamapailubon makuha ninyo ang inyong mga kalag.'[108] Hunahunaa kini: Ang mga buhat sa kalooy ni Job sa panahon nga siya nagbaton sa tanang matang sa panalangin dili ingon ka makapahimuot sa Dios sama sa pagkamapailubon ni Job atol sa mga pagsulay nga miabut kaniya.[109]

— Geronda, kung moingon ka nga ang usa ka tawo nag-antos sa kasakit, pasabot ba nimo nga dili gyud niya ipakita nga nasakitan siya?

— Ingon katapusang paagi, mahimo siyang maghatag sa mga tawo sa iyang palibot og gamayng timailhan nga siya nag-antos sa kasakit. Mahimo niyang isulti kanila ang bahin sa iyang kasakit, apan dili niya ipadayag kung unsa kini kabug-at. Sa katapusan, kung iyang tagoon hingpit ang iyang kasakit gikan sa uban, posible nga malimbongan sila sa pipila sa iyang mga lihok. Pananglitan, kung ang usa ka monghe nag-antos sa kasakit ug dili makatambong sa serbisyo, ug dili niya isulti sa uban ang iyang kahimtang, basin masuko ang usa ka tawo nga dautan ang tuyo.

 

Mga panan-aw sa kasakit

— Geronda, unsang klase sa kasakit imong tawgon nga dili na kaya?

— Kasakit nga makapaluha sa mata. Dili kini luha sa paghinulsol, ni luha sa kalipay. Sa unsang kategorya imong gihunahuna nga sakop kining mga luha?

— Tingali, Geronda, ang kategorya sa pagkamartir?

— Syempre — nahulog kini sa kategorya sa pagkamartir.

— Geronda, kung naa ko sa dakong kasakit, lisod kaayo nako isulti ang mga pulong nga 'Kaluho kanimo, O Dios.'

— Ngano man nga lisod kaayo nimo isulti kining mga pulong? Hunahunaa ang gisagubang ni Kristo: mga pagpanakit, pagdaot, pagpamugos, pagkrusipisyon![110] Gisagubang niya kini tanan, 'ang Walay Sala',[111] aron maluwas kita. Ug ikaw, kung masakitan ka, ingna: 'Tungod sa imong gugma, akong Kristo, magpailub ko.'

— Geronda, unsa ang gikinahanglan aron malabwan ang kasakit?

— Nanginahanglan kini og kaisog ug paningkamot.

— Ug giunsa man sa usa ka tawo pagdaog sa dili na kaya nga kasakit?

— Kung siya usa ka kalibutanong tawo, kantaon siya og kalibutanong kanta; kung siya usa ka espirituhanong tawo, kantaon siya og espirituhanong himno… Sa usa ka higayon, ang akong amahan natakdan og taas nga hilanat ug gilutos sa grabeng kasakit sa ulo. Nasayud ka ba unsa iyang gibuhat? Nikaon siya og igo sa asin nga herring, miinom og gamay nga baso nga bino, ug misugod og kanta: 'Mata, akong mapakaulawon, gipanglutos nga katawhan.' Unya mipadayon siya og pipila ka kanta sa mga partisano, ug nawala ang iyang kasakit sa ulo! Busa — aron mawala ang kasakit — kita usab mag-awit og espirituhanong mga himno! Nahinumdom ko sa usa ka higayon nga na-cold ko ug nakasinati ko og grabeng kasakit sa ulo nga mura'g mobuka ang akong ulo. Busa, nisugod ko og kanta og usa ka matahum kaayo nga himno, ug nawala ang kasakit sa ulo. Sa tinuod, ang pagkanta sa mga salmo kauban ang Pag-ampo kang Jesus dako kaayo'g tabang sa ingon ani nga mga kahimtang. Gipalumo niini ang kalag ug gipakalma kini, kay ang kanunay nga kasubo ug kasakit bug-at kaayo sa kalag, ug kini mamatngon. Ug kagabii usab, wala ko makatulog tungod sa kasakit. Nahunahuna pa gani nako nga kung mamatay ko sa dili pa moabut ang kaagahon, usa ka taas nga adlaw ang mosunod para kanako. Sa katapusan, sa kinabuhi pagkahuman sa kamatayon, walay pagsalop sa adlaw ni pagsidlak niini… Apan unya mihubas ko og usa ka tableta nga makapawala sa kasakit — gikaawit nako ang troparion: 'Pinaagi sa mga pag-antos sa mga balaan nga nag-antos alang Kanimo, among gihangyo Kanimo, O Ginoo, nga tambalan ang tanan namong mga sakit…'[112] Ang epekto niining tableta dugay kaayo; nagpadayon kini tibuok gabii! Aduna bay mga doktor og ingon ani nga mga tableta?

— Geronda, ingon nila nga mas mosamot ang kasakit sa gabii.

— Oo, mas mobati og daotan ang mga tawo sa gabii. Apan gawas ana, sa adlaw, samtang nakig-uban ug nakig-istorya sila sa uban, makalimot ang mga pasyente sa ilang kasakit. Sa gabii, biyaan sila nga nag-inusara uban sa ilang hunahuna; ang ilang hunahuna magpabilin sa kasakit, ug mura'g nagkagrabe pa kini. Dili ka makalingkawas sa kasakit kung masakiton ka, apan ang paagi mao ang pag-usab sa dial sa imong espirituhanong panghunahuna ngadto sa lain nga frequency, aron malimtan nimo ang kasakit. Sa katapusan, kung sayop ang imong pag-atubang sa kasakit, mokadoble ang kasakit. Kung magpabilin ka sa paghunahuna sa kasakit, mosamot ra kini. Apan kung magdala ka og buotan nga hunahuna sa imong huna-huna—pananglitan, pinaagi sa paghinumdom sa mga nag-antos pa gayud kaysa nimo, o sa pagkanta og himno—malimtan na ang kasakit.

— Geronda, kasagaran ang kasakit nagsilbi nga pahimangno nga adunay sayop sa lawas. Sa ingon ana, unsa kadako ang pagtagad nga angay ihatag sa kasakit?

Kinahanglan nimong susihon pila na lang ang imong nahibilin nga enerhiya ug magmaneho sumala niini. Labi na kini tinuod kon hisgutan nato ang usa ka tigulang. Kinahanglan mag-amping dinhi, kay kung padayon nimo pagpadagan ang daan nga sakyanan sa parehas nga tulin nga sama sa bag-o pa kini, mabungkag kini: molupad ang mga ligid sa usa ka direksyon, ang karburador sa lain… Sa dihang nagsakit ang akong ubos nga likod, dili ko makapanalangin gamit ang akong rosaryo samtang nagtindog. Sa pagkahibalo nga medyo naayo na ang akong kahimtang, misulay ko pagtindog: nag-ampo ko gamit ang akong rosaryo samtang nagtindog ug nagluhod-luhod. Nisugod pag-usab og sakit ang akong ubos nga likod. Miyuko ko gamay. Unya miingon ko sa akong kaugalingon: "Sige, sulayi nato pag-usab." Parehas ra gihapon ang nahitabo. Nisakit pag-usab ang akong ubos nga likod. Human ana, wala na ko mitindog o miyuko, apan kalmado gihapon ang akong hunahuna.

— Geronda, kung nahibalo ko nga ang akong kasakit walay lain nga dautang epekto sa akong lawas, dili ko kini kabalak-an. Apan, kabalak-an ko kini kung nahibalo ko nga ang kasakit usa ka sintomas sa seryosong sakit.

— Tan-awa, pananglitan, ang kasakit sa ubos nga likod tingali walay seryosong sangputanan sa lawas, apan kini nga kasakit nagpugong sa lihok, 'naparalisa' ang tawo, ug dili siya makalihok. Apan ang lawas makasugakod sa ubang matang sa kasakit.

— Geronda, ang kasakit ba makapait sa usa ka tawo?

— Kung ang usa ka tawo dili mosagop sa kasakit sa espirituhanong paagi, kini makapait kaniya. Apan, pinaagi sa espirituhanong pag-atubang niini, makakaplag siya og kalinaw ug makadawat og kahupayan gikan sa langitnong konsolasyon. Unya ang sakit mahimong usa ka kombite, usa ka selebrasyon. Maglipay ang usa ka tawo kay ibilang siya sa mga nag-angkon sa pagtuo ug mga martir. Kalimtanan sa mga balaang martir ang ilang kasakit tungod kay mas kusgan ang ilang gugma kang Kristo kaysa sa ilang kasakit ug napukan kini.

— Apan dili ba napahimakas sa espirituhanong paagi ang usa ka tawo nga makasinati og kasakit ug dili kini duolon?

— Ang layperson napahimutang sa pagkabalaan, apan ang monghe dili.

 

Pag-ambit sa kasakit sa uban

Kung ang usa ka tawo mobati og kasakit alang sa iyang silingan, kini sa pipila ka paagi makapukaw sa kalooy sa Dios. Malipay ang Dios tungod kay pinaagi sa gugma sa maong tawo, gipakita niya nga paryente siya sa Dios, ug kini naghatag kaniya og langitnong kahupayan. [Kung wala kini nga langitnong kahupayan], dili makaya sa tawo ang pagbati sa kasakit alang sa iyang silingan.

— Geronda, unsaon man sa usa ka tawo pagbati sa kasakit sa uban?

— Kung ikaw usab nag-antos, hunahunaa ang kasakit sa lain, ibutang ang imong kaugalingon sa ilang sapatos, ug mobati ka og mas lawom nga kasakit—dili para sa imong kaugalingon, kondili para kanila. Sa laing pagkasulti, ang imong kaugalingong kasakit makatabang kanimo sa pagsabot sa kasakit sa uban. Ug kung dawaton nimo ang imong kaugalingong kasakit uban sa kalipay, maghatag ka og kahupayan sa mga nag-antos. Apan, siyempre, lain ra kaayo ang makadungog nga naay masakiton, ug lahi kaayo ang ikaw mismo ang masakiton. Didto ra gyud nimo masabtan pag-ayo ang nag-antos. Sa una, sa dihang nadungog nako ang pulong nga 'chemotherapy' ([113] ), abi nako 'chemo-therapy' – sa laing pagkasulti, abi nako nga gihatagan og katas sa prutas ug natural nga pagkaon ang mga pasyente sa kanser isip tambal. Unsaon man nako pagkahibalo unsa gyud ang 'chemotherapy'? Karon, nasabtan na nako kung unsa kini kalisod nga pagsulay.

— Geronda, unsa ang mas lisod atubangon — kemoterapiya o radioterapiya?

— Asa ang mas lisod? Wala'y mas sayon — radiotherapy ug chemotherapy… Ug ang pinakagrabe, kay kining tanan nga pagtambal makapawala sa imong gana sa pagkaon. Dapat unta ka mokaon og maayo, pero wala gyud kay mokaon. Ug sige lang ang mga doktor og ingon: 'Kinahanglan ka mokaon og maayo.' Kabalo ko nga kinahanglan, pero unsaon man nako pagkaon kung kining tanan nga chemotherapy ug radiotherapy nagpamatay sa akong gana ug nagpahimo kanako nga usa ka guba! Sa dihang nagpa-radiotherapy ko, bisan pa nga nagdilaab ang akong lawas, dili gyud ko makainom bisan tubig. Bisan tubig makapahimo kanako nga masuka. Gusto ko mosuka.[114]

— Geronda, kung unta midawat ka sa operasyon sa sayo pa…

— 'Una pa' sa akong tiil! Dili ko mag-ampo para sa akong kaugalingong pagkaayo, kay isip usa ka pasyente sa kanser, nag-antos ko uban sa mga nag-antos. Mas masabtan nako ang mga nag-antos, ug gibahin nako ang ilang kasakit. Apan gawas pa niana, kini nga sakit mapuslanon usab sa espirituhanong paagi para kanako. Nangayo lang ko nga makapang-atiman sa akong kaugalingon ug makatabang sa uban. Bisan pa, mahitabo kini sumala sa kabubut-on sa Dios.

Kung naa kay sakit ug dili ka kini tagda [sa ato pa, wala ka magtagad niini], nan ikaw, sa ato pa, adunay katungod nga mangayo sa Diyos nga mapaayo ang panglawas sa uban. Apan bisan kinsa nga wala mag-antos kinahanglan mag-antos, bisan gamay lang, alang sa mga nag-antos. Sama sa giingon sa mga Pariseo: 'Ako ang magbitbit sa imong knapsack,' nga nagpasabot, ako ang mopasan sa imong kasakit, imong pag-antos, imong kasubo.

— Geronda, giunsa nila pagbuhat ana?

— Pinaagi sa gugma. Kung ang usa ka tawo mosulti sa usa ka tawo uban sa gugma, 'Ako ang modawat sa imong kasakit,' tinuod gayud nga gidawat niya kini. Apan kon gidawat niya kini, magkinahanglan siya og daghang pagkamapailubon, daghang kaisog, ug daghang kusog aron kini madala. Aduna'y uban nga moanha ug moingon kanako, 'Geronda, gusto nakong kuhaon ang imong kasakit para sa akong kaugalingon.' Ang uban moingon niini tungod sa tinuod nga kaisog, apan ang uban nga duwag wala gani masayud unsa ilang giingon. Sila mismo mudagan dayon sa doktor sa labing gamay nga butang ug dali ra kaayo masulod sa kawad-on sa paglaum. Dili gani nila kaya ang ilang kaugalingong gamay nga kasakit, apan nagaangkon pa sila nga kuhaon nila ang akong kasakit! Mas maayo pa unta nga ila lang pag-antoson ang ilang kaugalingong kasakit, malipayon nga dawaton ang mga pag-antos nga gitugot sa Diyos nga ilang masinati, ug dili mangayo—sa ngalan sa gugma—nga kuhaon ang sakit sa uban. Kay kon kalit nga matubag sa Dios ang ilang hangyo, apan sa maong panahon nakalimot na sila sa ilang gipangayo Niya ug nagsugod na og reklamo, tingali pasanginlan pa gani nila ang Dios sa nahitabo kanila.

 

Pag-atiman sa pasyente

Kagabii, samtang naglakaw ko paingon sa simbahan para sa pagbantay, nakakita ko og amahan sa usa ka kanto nga kauban ang gamay nga batang lalaki nga naa sa wheelchair. Miduol ko kanila, giyakap nako ang gamay nga batang lalaki ug gihalokan siya. "Nasayud ka ba nga ikaw usa ka anghel?" pangutana nako kaniya. Ug sa iyang amahan miingon ko: "Dako kaayo nga dungog alang kanimo ang pag-atiman sa usa ka anghel. Malipayon kamo, kay kamo duha mosulod sa Langit." Misidlak ang ilang mga nawong sa kalipay, kay nabati nila ang langitnong kahupayan.

Ang mga nag-atiman sa masakiton, sa mga dunay kapansanan, ug sa susama uban sa gugma ug pagkamapailubon naghugas sa ilang mga sala pinaagi sa ilang halad. Kung wala silay sala, sila balaan. Sa usa ka higayon, usa ka babaye ang nagsulti kanako bahin sa pipila ka mga milagrosong hitabo sa iyang kinabuhi. Natingala ko, kay ang mga kasinatian nga iyang gihulagway sama sa atong makita sa kinabuhi sa mga santo, apan siya usa ka ordinaryo ug yano nga babaye. Apan sa dihang gisulti niya kanako kung giunsa niya paggahin sa kadaghanan sa iyang kinabuhi, nasabtan nako nga ang tibuok niyang kinabuhi usa ka padayon nga buhat sa sakripisyo. Bisan pagkabata pa siya, nagsugod na siya sa pag-atiman sa mga masakiton, tungod kay ang iyang mga lolo ug lola nga masakiton nagpuyo sa balay sa iyang mga ginikanan. Sa dihang nakigminyo siya, ang iyang biyenan nga lalaki ug biyenan nga babaye, nga masakiton usab, nagpuyo uban kanila. Unya, nasakit ang iyang bana. Dili na siya makalihok ug siya ang nag-atiman kaniya. Sa laing pagkasulti, gigugol niining babaye ang tibuok niyang kinabuhi sa pag-atiman sa mga masakiton. Sa tanang katuigan, nangandoy siya nga makabasa og mga espirituhanong libro ug moapil sa mga pagbantay sa simbahan sa tibuok gabii, apan wala siyay nahibilin nga oras para niini. Bisan pa niana, tungod kay aduna siyay matarong nga rason, gihatagan siya sa Diyos sa Tanan Niyang Grasya, nga nagkahiusa sa usa.

— Geronda, kabalo ka, naay uban nga mga tawo nga mausab ang pamatasan ug mahimong katingalahan kung masakiton sila.

— Oo, tinood gayud nga mahitabo kana. Apan bisan ang mga himsog kinahanglan magpakita bisan gamayng pagsabot sa kabalaka, pagreklamo, pag-sulok o katingad-an nga pamatasan sa masakiton, kay natural ra kana para kanila. Labi na kon ang usa ka tawo wala pa gyud masakit, dili niya masabtan ang usa ka tawo nga masakiton. Wala pa gyud sila makasinati og kasakit, busa medyo mapig-ot ang ilang kasingkasing.

Ang mga nag-atiman sa masakiton, labi na sa mga nakagapos sa higdaanan, kinahanglan magmatngon kaayo ug mag-amping nga dili nila pasuko ang gin-atiman aron dili kini mosige og reklamo. Mahimo nilang atimanon sila sulod sa daghang katuigan, apan kung sa katapusan pasukoon nila sila bisan kausa lang, mawala ang tanan nilang paningkamot. Kung ang kalag sa usa ka tawo mobiya sa kalibutan nga puno sa kasuko, ang mga hinungdan niini nagbuhat og grabeng sala. Dayon, ang Daotan magpahirap kanila, nga daw nagahugot sa ilang konsensya [pinaagi sa paghinumdom kanila nga sila maoy nakapukaw sa kasuko sa tawo, ug nga siya namatay].

— Geronda, sa pag-atiman nimo sa usa ka masakiton, dili lang ang pisikal nga kakapoy ang makapawala sa imong kusog, apan pati na ang emosyonal nga kaguol, kay makita nimo nga hinay-hinay nga nagkalisod ang imong hinigugma.

Tan-awa, kung masakit ang usa ka miyembro sa pamilya, mabati sa tibuok pamilya ang ilang kasakit. Ug kung ang amahan ang masakit ug dili makatrabaho, mag-antos ang tibuok pamilya ug nanginahanglan. Nagkabalaka silang tanan, naghunahuna kung mabuhi pa ba ang ilang amahan o dili. Nag-antos siya, ingon man usab ang iyang mga hinigugma. Samtang nagkaguya siya, nagkaguya usab ang mga naa sa iyang palibot. Ug ang karga sa inahan nagkagrabe pa gayud. Kinahanglan niya atimanon ang mga anak ug moadto sa ospital aron atimanon ang masakiton. Ang buot nakong ipasabot mao nga kung ang usa ka tawo grabe ang masakit, dili lang siya ang nag-antos, gikapoy ug gusto na mamatay, apan pati na usab ang iyang mga hinigugma nga nag-atiman kaniya, nga mawad-an ug kadasig, mag-antos ug gikapoy. Ug sa mas higpit pa ang panag-uban sa mga hinigugma, mas gugma sila sa usag usa, mas gitugotan sa Ginoo nga sa pagkahuman sa sakit, ang pasyente ug ang mga nag-atiman kaniya makasinati og dakong pag-antos ug dakong kasakit. Moabot sila sa punto nga moingon sila, 'Kuhaa na siya sa Ginoo aron makapahulay na siya,' apan makakapahulay usab sila human sa iyang pagpanaw. Hunahuna-a kini: kung sa usa ka pamilya nga suod kaayo, kalit nga mamatay ang mga ginikanan nga walay naunang sakit, ug wala mag-antos ang mga ginikanan o ang ilang mga anak samtang nag-atiman kanila, dako kaayo ang kasakit sa pagkawala, ang kasakit sa pagkabulag gikan sa ilang mga ginikanan, alang sa mga anak.

— Geronda, hangtod sa unsang punto makaapekto ang kahimtang sa hunahuna sa usa ka tawo sa iyang pisikal nga panglawas?

— Kung ang usa ka tawo naa sa maayong kahimtang sa pangisip, makapamenos kini sa pisikal nga kasakit. Kung naa sila sa dautang kahimtang sa pangisip, ang maong negatibong kahimtang makapalala sa ilang [pisikal] nga panglawas. Pananglitan, usa ka pasyente sa kanser nga giundang na sa mga doktor. Pinaagi sa pagtuo sa Diyos ug pagpangita og malipayong espirituhanong palibot, mahimo silang mabuhi og mas dugay. Kon dili, ang ilang kasubo mahimong hinungdan nga sila maluya ug mamatay sulod sa pipila ka semana. Usahay, sa medikal nga panan-aw, ang usa ka tawo makita nga himsog, ug ang resulta sa iyang mga pagsulay ug scan mahimong normal, apan kon adunay butang nga nagpugong sa iyang mental nga kahimtang, sa tinuod dili siya himsog. Sa kadaghanan, ang mga sakit magsugod sa kasubo. Ang matag-usa adunay kahuyang. Alang sa usa ka tawo, ang kaguol mahimong makaigo sa tiyan; alang sa lain, sa ulo.

Ang labing maayong tambal sa sakit mao ang espirituhanong kalipay nga gipangbubo sa kalag sa Banal nga Grasya. Ang espirituhanong kalipay adunay labing dakong gahum sa pagtambal sa tanang sakit. Kini ang banal nga pahid nga nag-ayo sa mga samad, samtang ang kasubo nagpalala lamang niini.

 

Ang pag-antos sa mga masakiton ug pagsalig sa Diyos

— Geronda, usa ka tawo nga grabe kaayo ang sakit ug nakahukom nga hingpit nga isalig ang iyang kaugalingon sa Diyos sa pagbuhat sa husto?

— Kung wala siyay obligasyon [sa uban], pasagdi siya nga buhaton ang iyang gusto. Apan, kung aduna siyay obligasyon sa uban, sila na ang magbuot kung kinahanglan ba siyang mangayo og tabang medikal o isugat na lang niya ang iyang kaugalingon sa kamot sa Ginoo. Sa katapusan, wala pud ko miadto sa doktor sa akong kaugalingong kagustuhan… Kung wala ko miadto para sa gitawag sa doktor nga 'simple check-up' , hingpit nga nabara sa bukol ang akong bituka. Makainom lang unta ko ug gamay nga likido, unya mahuman na unta ang tanan… Tan-awa: miadto ko para sa 'simple check-up', unya nahuman ko nga ingon ani ka gubot… Una, CT scan; unya sa cardiologist; ang lebel sa protina sa akong dugo sige'g pataas-panaog. Gibuksan ko nila, gitahi, gipahimutang og mga patch… Ug unsa man ang nahitabo sa katapusan? Murag magpabilin na gyud ko dinhi hangtod sa kahangturan…

Kasagaran nato isulti: "Una, ang masakiton kinahanglan maningkamot sa pagpangayo og tabang gikan sa ilang isigkatawo, ug kung dili na nila makuha ang maong tabang, unya na lang moabot ang Diyos aron motabang kanila." Apan dili nato kalimtan nga bisan samtang nangayo sila og tabang gikan sa ilang isigkatawo, ang mga tawo nga nag-antos sa grabeng mga sakit nag-antos usab og dakong kasakit.

Napugos sila sa pag-antos sa tinuod nga pagsubok. Kinahanglan nilang moagi sa dili mabilang nga mga eksaminasyon, operasyon, pag-transplant sa mga organo, kemoterapiya, radioterapiya… Gituslob ang ilang mga bukton aron makabit ang drip; nabutho ang mga ugat sa mga pobre nga kalag; gipakaon sila pinaagi sa tubo nga gisulod sa ilang ilong; dili sila makatulog… Ug tanan niini aron lang buhaton sa usa ka makatawo nga paagi ang mahimo. Nasabtan ba nimo? Dili kini yano nga butang. Pananglitan, natigom ang nana sa samad, ug aron limpyohan kini sa nana, kinahanglan putlon ang samad — unya maayo na ang tanan. Dili, dinhi ang usa ka tawo naipit sa tinuod nga paikot-ikot. Mao nga dili nato angayng isulti, 'Ayos ra ni, naabot niining pasyente ang maayong mga doktor'—ug pahupayon nato ang atong kaugalingon ana. Dili, kinahanglan nato hinumduman ang mosunod: aron makadawat og medikal nga tabang ang pasyente, kinahanglan niyang agion ang tinuod nga mga pagsulay ug pag-antos. Kinahanglan kita mag-ampo nga matinud-anon nga ihatag ni Kristo kaniya ang pagkamapailubon ug pasigaon ang mga doktor, kay ang mga doktor — labi na kon kulang sila sa pagka-mapainubsanon — makahimo og sayop.

Hunahunaa lang: kung ang usa ka balay mahugno, dili na makapuyo ang tag-iya niini. Sa parehas nga paagi, ang tag-iya sa lawas—ang kalag—dili na makapuyo sa iyang puy-anan—ang lawas—kung kini mahugno. Ug karon naningkamot sila nga mapabilin ang tag-iya sa iyang panimalay pinaagi sa tabang sa puthaw, asero, ug bitamina A, B, ug C… Sa ato pa, naningkamot sila nga matabangan ang masakiton pinaagi sa siyensya. Apan dili tanan masakiton makadawat og tabang. Ug ang ingon nga tabang nagpalugway lang sa ilang kinabuhi uban sa kasakit, o mas tukma pa, nagpalugway sa ilang pag-antos. Sa katapusan, dili igo ang siyensya lang. Kinahanglan usab ang pagtuo ug pag-ampo. Usahay bisan dinhi, sa kumbento, makita nako nga ang mga madre nga kaniadto mga doktor sa sekular nga kalibutan mas gusto nga motabang sa masakiton pinaagi sa siyensya medikal kaysa sa pagsalig sa Diyos ug pag-ampo. Apan, ang tapat nga pag-ampo maghimo niining mga madre nga tag-iya sa labing hataas nga kwalipikasyon medikal, kay sa pag-angkon niini, undangon na nila ang pagbutang sa ilang paglaum sa siyensya sa tawo. Kung ang gugma mapalambo sa sulod sa usa ka tawo, kauban ang kalooy alang sa tanang mga tawo sa kinatibuk-an, nan ang banal nga gahum mosulod sa dula. Basta ang lawom nga pagpaubos anaa sa kalag, aron ang tawo dili mahimong hambog ug masakitan ang Dios pinaagi sa paghunahuna nga ila kini nga gahum.

Dili nato kalimtan nga si Kristo makahimo sa pag-ayo bisan sa mga sakit nga dili maayo sa mga doktor; apan kinahanglan adunay seryosong rason aron mosulod si Kristo, ug ang tawo nga nag-ampo alang sa masakiton kinahanglan usa ka tawo nga dako ang pagtuo ug lawom ang debosyon kang Kristo.

— Geronda, pasabot ba ni nga kung nag-antos ang mga tawo, dili na sila angay mangayo og tabang medikal?

— Apan dili kana ang akong pasabot, akong igsoon! Dili ko nag-ingon, pananglitan, nga dili nato hatagan og oksiheno ang masakiton ug pasagdan lang siyang malumos. Gusto nakong ipasiugda kung unsa kaayo kasakit ang gibati sa masakiton samtang nagadawat og tabang gikan sa tawo, ug nga kinahanglan kita mag-ampo kang Kristo aron tabangan ang masakiton aron dili na sila mag-antos. Kung grabi ang sakit, mangayo kita kang Kristo nga kuhaon kini pinaagi lamang sa Iyang grasya. Sa katapusan, kung hinay-hinay nga hapuhapan ni Kristo ang kamot sa masakiton, mawala dayon ang tanan nilang sakit ug sila makabawi! Dili na kinahanglan pa ang tambal o mga hilo.

Ug kung hinay-hinay Niya hapuhapan ang nawong sa usa ka tawo, mas maayo pa kana. Ug kung yakpon pa Niya sila, malumo ang kasingkasing sa tawo. Nasabtan ba nimo kini? Apan, gikinahanglan ang dakong pagtuo. Kung ang masakiton mismo walay pagtuo, dili siya mamaayo.

 

Mga masakiton nga bata

— Geronda, kana nga masakiton nga bata nga gidala dinhi sa iyang mga ginikanan karon nag-antos kaayo.

— Ayos ra; hinay-hinay nga mawala ang iyang sakit. Apan magpabilin kaniya kining pagkasensitibo hangtod sa katapusan sa iyang kinabuhi, ug hinumduman niya ang iyang sakit. Kining pagkasensitibo makatabang kaniya sa espirituhanong paagi.

— Geronda, ang mga bata nga nag-antos sa leukemia nag-antos usab kaayo.

— Ang Banal nga Komunyon dako kaayo og tabang sa ingon nga mga bata. Daghang mga bata ang naayo sa ilang sakit pinaagi sa Banal nga Komunyon. Samtang atong gibasa ang Salmo 145, diin nangayo kita sa Dios nga hunongon ang pagdugo sa mga nag-antos niini,[115] mag-ampo kita nga ang Dios motabang sa mga bata nga nag-antos sa anemia, ug usab nga adunay igong dugo sa mga ospital para sa mga bata nga nag-antos sa talasemia.[116] Mas grabe ang pag-antos niining mga bata kaysa sa mga sanggol nga gipatay ni Herodes.[117] Nag-antos sa sakit, ang gagmay'ng mga bata adunay putli nga ganti, kay wala silay sala. Pila kaha ka gagmay ang atong makita sa umaabot nga kinabuhi, kauban sa mga martir, ang anghelikong panon sa mga patay nga sanggol sa Bethlehem! Ang mga duha ka bulan nga sanggol moagi og operasyon, madawat og mga iniksyon ug ibutang sa drips! Asa man ka makakita ug ugat sa ingon ka gamay nga bukton! Busa tuslokon nila kini, tuslokon nila kini… Usa ka bata adunay bukol sa utok, ug gihatagan siya og radiotherapy; ang iyang gamay nga ulo nagbarug taliwala sa baga nga mga kable sa kuryente… Bisan pa ang hamtong dili makasugakod niini, labi na gayud ang usa ka bata!

— Geronda, makabawi ba ning mga bata sa ulahi o mamatay sila?

— Aw, daghan kanila, siyempre, mamatay, pero unsaon man sa ilang mga ginikanan — giunsa nila pagbiya kanila nga walay medikal nga pag-atiman?

— Geronda, aduna bay pulos ang paningkamot sa mga pedyatrisyan sa pagluwas sa kinabuhi sa mga sayo kaayo nga natawo nga mga bata?

— Kinahanglan buhaton sa mga doktor ang tanan nilang mahimo samtang nag-ampo usab sila alang niining mga bata. "Diyos ko," ang mga doktor angay mosulti, "kung mabuhi kining bata ug mag-antos hangtod sa katapusan sa iyang kinabuhi, ako naghangyo Kanimo nga kuhaon Nimo siya ngadto Kanimo." Sa samang higayon, kinahanglan nilang masiguro nga makadawat ang mga bata sa Balaang Bunyag. Unya makigkita kining mga bata sa ilang mga doktor sa Paraiso nga nagdala og nagdan-ag nga kandila.

Ug sa dihang ang mga bata igo nang tigulang aron masabtan ang nahitabo, kinahanglan mag-amping kaayo ang mga doktor aron dili sila matrauma sa pagsulti sa ilang diyagnosis. Usa ka walo ka tuig nga bata gisultihan sa usa ka doktor: "Mawala ang imong panan-aw." Ang iyang amahan miadto kanako uban sa bata ug sa atubangan niya miingon: 'Gidala namo siya sa gawas sa nasud para sa mga pagsulay. Gisultihan kami nga mawadaan siya og panan-aw.' Bisan pa ang usa ka himsog nga bata, kung makadungog og ingon ana, mahimong masubo kaayo nga makagrabe pa sa iyang kaugalingong kahimtang. Labi na gayud ang usa ka bata nga nagmasakit na!

 

Aron maayo ang masakiton, kinahanglan maghalad og sakripisyo.

Kung mangayo kita sa Diyos og usa ka butang nga wala kitay gihimong sakripisyo, gamay ra ang bili sa atong hangyo. Kung molingkod ko nga nakatapik ang akong mga bukton ug moingon, 'Diyos ko, ako naghangyo kanimo, tambala si nga masakiton,' samtang wala koy gihimong sakripisyo, sama ra kini sa paglitok lang og matahum nga mga pulong [— gilabay lang sa hangin]. Apan kon naa koy gugma, kon maghalad ko og sakripisyo, motubag si Kristo sa akong hangyo — basta kini alang sa kaayohan sa uban. Busa, kon adunay mangayo kanimo nga ipangamuyo ang masakiton, ingna sila nga mag-ampo usab sila, o labing menos paningkamoti nga wagtangon ang ilang kaugalingong mga kakulian.

Aduna'y uban nga mga tawo nga moanha kanako ug mangutana: "Tul-a ko; nadungog nako nga makatabang ka kanako." Apan gusto lang nila nga matabangan nga wala'y buhaton nga paningkamot sa ilang kaugalingon. Pananglitan, moingon ka sa usa ka tawo: 'Ayaw pagka-mamyas; buhata kini nga halad aron matabangan ka sa Diyos.' Ug motubag siya: 'Ngano? Dili ba makatabang kanako ang Diyos kung wala kini nga halad?' Dili gani makahimo og halad alang sa ilang kaugalingon ang ingon nga mga tawo. Unsaon pa kaha nila paghalad sa ilang kaugalingon alang sa uban! Apan aduna usab uban nga naglikay sa pagkaon og tam-is aron matabangan ni Kristo ang mga nag-antos sa diabetes, o nagpabilin nga dili matulog aron hatagan ni Kristo og gamay nga tulog ang mga nag-antos sa insomnia. Pinaagi sa ingon niini nga paglihok, ang usa ka tawo mosulod sa pakig-uban sa Dios. Ug unya ang Dios mohatag sa Iyang Grasya sa mga tawo.

Kung adunay mosulti kanako nga dili sila makapangamuyo alang sa usa sa ilang masakiton nga paryente, akong tambagan sila nga maghimo og sakripisyo alang kaniya – biyaan ang usa ka butang nga makadaot sa ilang kaugalingong panglawas.

Sa usa ka higayon, usa ka lalaki gikan sa Alemanya ang miadto sa akong kaliva aron bisitahan ko. Naa siya'y anak nga babaye nga paralisado. Wala na'y paglaum ang mga doktor para kaniya. Ang pobre nga amahan hingpit nga nawad-an og paglaum. "Maghimo ka og sakripisyo alang sa kahimsog sa imong anak," akong gisugyot kaniya. "Dili ka mosugot nga mouko, ug dili pud ka mosimba. Ayaw na'g tagda ana. Sultihi ko: pila ka pakete sa sigarilyo imong gisiga matag adlaw?" "Upat ug tunga ka pakete," tubag niya. "Magsigarilyo ka lang ug usa ka pakete," ingon nako kaniya, "ug ihatag ang kuwarta nga imong igasto unta sa tulo ug tunga ka pakete sa usa ka kabus isip limos." "Amahan," ingon niya nako, "kung maayo ang akong anak, undangon gyud nako ang pagpanigarilyo sa hingpit." "Dili," matud nako, "pagkaayo na niya, dili na importante. Kinahanglan undang na ka karon sa pagpanigarilyo. Undang na sa pagpanigarilyo. Dili ba nimo gihigugma ang imong anak?" "Dili ba nako gihigugma akong anak?! Mohulog pa gani ko gikan sa ika-unom nga andana alang kaniya," tubag niya. "Dili ko maningon nimo nga ihulog ang imong kaugalingon gikan sa ika-unom ka andana; ingon ko nimo nga undang na sa pagpanigarilyo. Kung buhaton ka og buang nga butang sama sa paghulog sa imong kaugalingon gikan sa ika-unom ka andana, biyaan nimo ang imong anak nga walay-wala ug mawala ang imong kalag. Ginasugyot ko nimo nga buhaton ang mas sayon: undang sa pagpanigarilyo. Undang karon dayon!" Apan dili gyud siya mouyon nga undang sa bisan unsang kahimtang, ug sa katapusan nilakaw siya gikan kanako nga naghilak! Unsaon man nimo pagtabang sa ingon ana nga tawo? Samtang ang mga maminaw kanimo makadawat gayud og tabang.

Sa lain nga higayon, misulod ang usa ka lalaki nga naghingos-hingos sa gininhawa human sa taas kaayo niyang paglakaw. Nakamatikod ko nga bug-at siya og sigarilyo, busa miingon ko kaniya, "Katingalahan ka, di ba? Ngano kaha kaayo ka nagpanigarilyo? Masakiton ka ana." Pagkahuman niya makahuyop gamay sa gininhawa, miingon siya, "Grabe kaayo ang sakit sa akong asawa, ug basin mamatay siya. Palihug ampo ka para mahitabo ang milagro. Wala nay paglaum ang mga doktor; wala na silay mahimo aron makatabang." "Gihigugma ba nimo ang imong asawa?" pangutana nako kaniya. "Oo." "Nganong dili ka mismo ang motabang kaniya? Gibuhat na niya ang tanan niyang makaya, ug gibuhat na usab sa mga doktor ang tanan nilang mahimo. Niabot ka na diri karon ug nangayo usab ka nako nga buhaton ang akong makaya: nga mag-ampo nga tabangan siya sa Ginoo. Apan unsa man ang imong gibuhat aron masiguro nga makadawat og tabang ang imong asawa?" "Unsa may akong buhaton, Geronda?" pangutana niya nga natingala. "Kung," ingon nako kaniya, "mohunong ka sa pagpanigarilyo, mobalik ang panglawas sa imong asawa." Naghunahuna ko nga kung makita sa Diyos nga ang iyang pag-ayo dili makatabang sa espirituhanong paagi sa iyang asawa, pinaagi sa paghunong sa pagpanigarilyo, kining tawoha makalikay bisan pa sa kadaut nga dala sa pagpanigarilyo. Milabay ang usa ka bulan, ug nibalik siya, malipayon kaayo, aron pasalamatan ko. "Geronda," ingon niya kanako, "nibiya na ko sa pagpanigarilyo ug naayo na ang akong asawa." Paglabay sa pipila ka panahon, mibalik siya aron makigkita kanako pag-usab; nasubo kaayo siya ug gisultihan ko nga , hilom-hilom siyang nibalik sa pagpanigarilyo ug grabe na usab ang sakit sa iyang asawa. "Aw," ingon nako kaniya, "kabalo na ka sa tambal karon. Undang na sa pagpanigarilyo."

 

Pag-ampo para sa Masakiton

— Geronda, naay pipila ka tawo nga miabot ug nangayo kanimo nga ipangamuyo ang masakiton nga bata. Nangutana usab sila kung makabawi pa ba siya. Unsa akong isulti kanila?

— Sultihi sila niini: 'Ang Tigulang mag-ampo. Gihigugma ni Kristo kini nga bata ug buhaton Niya ang bisan unsa nga alang sa iyang kaayohan. Kung makita Niya nga, samtang siya motubo, ang bata mahimong mas maayong tawo, mamati Siya sa pag-ampo sa Tigulang. Apan, kung makita ni Kristo nga sa pagdako, dili maayo ang espirituhanong kahimtang sa bata, dad-on Niya siya karon ngadto sa Iyang kaugalingon. Buhaton Niya kini kay gihigugma Niya siya.' 'Pangayo,' ingon Siya, 'ug ihatag ko kanimo [ang imong gipangayo].'[118] Apan ihatag sa Dios ang akong gipangayo kon gihatag ko ang akong kaugalingon sa Dios. Kung dili, nganong ihatag pa man Niya kanako ang kinabuhi? Aron ba ko moliko gikan Niya? Kung mag-ampo ko alang sa usa ka masakiton, malipay ko bisan pa man sila makabawi o mamatay.

— Geronda, husto ba nga mangayo kita sa Diyos nga luwason kita gikan sa atong mga kahuyang?

— Mas maayo unta nga mangayo kita sa Dios nga luwason kita gikan sa atong mga kahuyang. Sa laing pagkasulti, pangitaa ug hangyoa una ang Gingharian sa Dios. Pinaagi sa pagpangayo sa Diyos nga ayohon kita gikan sa sakit, ginausik nato ang atong langitnong panulondon. Apan, kung dili nato makaya ang pag-antos nga gidala sa sakit, mangayo kita sa Diyos nga ayohon kita, ug Siya molihok subay sa [unsa ang labing maayo para kanato].

— Geronda, makatabang ba ang atong mga pag-ampo sa usa ka masakiton kung siya mismo nangayo sa Diyos og lain nga butang?

— Kung ang masakiton mangayo sa Diyos nga siya ra ang pag-ayo, nga wala mag-ampo alang sa pag-ayo sa ubang masakiton, sayop ang iyang gibuhat. Ikaw, Igsoon, sa dihang naa ka pa sa kalibutan, nagtrabaho ka sa ospital. Unsa imong gibuhat kung ang pasyente dili makasulti sa Pag-ampo kang Hesus?

— Ako na mismo ang mibasa niini, Geronda.

— Sigurado nga husto ang imong gibuhat, apan ang pasyente mismo unta nag-ampo usab.

— Nag-ampo pud siya. Moingon siya: 'Labing Balaan nga Inahan sa Dios, akong Ginoo, luwasa ko.' Pero, Geronda, dili ba ang pag-antos sa kasakit usa ka porma sa pag-ampo?

— Maayo kaayo! Oo, siyempre, kini usab usa ka pag-ampo! Kung adunay mangayo nimo nga ampoan sila kay magpa-operate sila sa usa ka piho nga adlaw, sugdi dayon ang pag-ampo sa diha-diha nga mangayo sila nimo. Ayaw paghulat hangtod sa adlaw ug oras nga dad-on sila sa operating theatre aron pa lang magsugod ka sa pag-ampo. Ug sa panahon sa misa, sa dihang moingon ang pari, 'Alang sa mga masakiton,' kantaon ninyo ang 'Ginoo, kalooy-a kami' uban sa tibuok inyong kasingkasing. Kung manghuyop ka og lawom ug magsugod og humming og 'oo-oo-oo' sa pitch pipe aron mas melodiya ang pag-awit sa 'Ginoo, kalooy-a kami', maglibot-libot usab ang imong hunahuna ana nga 'oo-oo-oo…' ug lain-laing walay pulos nga hunahuna, samtang ang mga pobre nga masakiton, nga nag-antos ug nag-agoniya, nagpaabot lang og gamay nga tabang gikan kanimo! Sa katapusan, ang mga masakiton nag-antos sa kasakit. Wala ka nag-antos. Busa, ampoa sila aron makadawat sila og tabang. Kung dili ka mag-ungol sa kasakit o magreklamo samtang naglibang-libang sa imong higdaanan sa ospital, nan bisan pa man lang, paghuyop sa pag-ampo para sa mga masakiton. Kung ang mga himsog dili gani mag-ampo bisan gamay para sa mga masakiton, nan sa dili madugay si Kristo moingon kanila: 'Himsog ka ug wala ka mag-ampo para sa mga nag-antos? "Wala ko kaila kanimo…"'[119]

Kung dili kita mag-ampo para sa mga masakiton, ang sakit mosunod sa iyang natural nga dagan. Apan kung mag-ampo kita para kanila, mahimo kini makausab sa natural nga dagan sa sakit. Busa, kanunay mag-ampo para sa mga masakiton.

 

 

Kapitulo 3.
Mahitungod sa kamatuoran nga ang pisikal nga kapansanan usa ka panalangin gikan sa Diyos

 

Ang husto nga panglantaw sa pisikal nga kapansanan

— Geronda, makapahinabo ba sa usa ka tawo nga magka-inferiority complex ang pisikal nga kapansanan?

— Oh, binuang kaayo!

— Bisan pa, Geronda, mao gyud kana ang usahay mahitabo sa mga tawo nga adunay kapansanan.

— Mahitabo kini tungod kay sayop ang ilang panghunahuna. Sa diha nga masabtan nila nga ang pisikal nga kapansanan usa ka panalangin gikan sa Diyos, magbaton ang mga tawo og husto nga panghunahuna ug maluwas sila sa ilang pagbati nga ubos sila. Kung ang usa ka bata nga wala makadawat og espirituhanong giya aron makakaplag og kalipay sa iyang pisikal nga kapansanan mag-antos sa pagbati sa pagkaubos, adunay mga hinungdanon nga kahimtang. Apan, kung ang bata motigulang ug magpabilin kaniya ang pagbati sa pagkaubos, nagpasabot kini nga wala niya masabti ang labing lawom nga kahulugan sa kinabuhi. Usa ka siyam ka tuig nga batang babaye ang nakasinati og bukol sa iyang mata, ug kinahanglan kini tangtangon sa mga doktor. Gipangatawa siya sa mga bata sa eskwelahan, ug dako kaayo iyang pag-antos. Miadto ang iyang amahan sa akong kalibera ug gisultihan ko niya sa nahitabo. "Geronda," ingon niya kanako, "nagtuo ko nga kung palitan nako siya sa tanan niyang gipangayo, makatabang ko kaniya, kay malipay siya ug makalimot sa kasakit nga dala sa iyang kapansanan. Nakahuna-huna man ko ana, pero unsaon nako pagbuhat ana? Kay naa pa man koy lima ka ubang gagmay nga mga anak nga naiingon kaniya, kay wala pa man sila kasabot sa bisan unsa." "Unsa man diay na imong gipasabot?" akong tubag. "Ang kahupayan nga imong gihisgutan bakak nga kahupayan. Dili kini makasulbad sa mga problema. Kung paliton nimo karon ang matag bestida nga iyang pangayoon, sa pipila ka tuig mangayo siya nimo nga paliton siya og 'Mercedes'. Asa man nimo kuhaon ang ingon ana kadako nga kuwarta? Ug unya madungog niya nga ang uban sa rancho adunay kaugalingong eroplano, ug mangayo siya nimo nga paliton siya og usa. Unsa man imong buhaton unya? Sa baylo, paningkamoti nga matabangan ang imong anak nga makakaplag og kalipay sa kamatuoran nga usa ra ka mata ang iyang naa. Pasagdi siya nga hunahunaon ang iyang kaugalingon ingon usa ka martir. Daghang balaang martir ang gipangkuhaan og mata, giputol ang ilang dalunggan ug ilong, apan nagkatawa pa gihapon ang kalibutan kanila. Bisan pa niana, ang mga santo, nga nag-antos sa sakit ug pang-insulto sa tawo, wala magpadaog ug gisagubang nila ang ilang mga pag-antos uban sa dili matintal nga pagkamapailubon. Kung masabtan kini sa batang babaye ug tan-awon niya ang iyang kapansanan samtang naghimaya sa Dios, unya ibutang siya sa Dios taliwala sa mga nag-angkon sa pagtuo. Hunahunaa lang: Giplano sa Dios nga tangtangon ang mata sa bata sa paagi nga wala siya mabati og kasakit, ug unya ibutang pa gayud Niya siya taliwala sa mga nag-angkon sa pagtuo! Nagtuo ka ba nga kini usa ka yano nga butang? Sa katapusan, ang batang babaye wala'y sala nga iyang gibayran pinaagi sa iyang kapansanan. Ug gikan niini nga kapansanan, makadawat siya og putli nga ganti." Ang nabalaka nga amahan misalamat kanako ug nilakaw nga malipayon. Ug tinuod gayud nga gitabangan niya ang iyang anak nga babaye nga masabtan nga ang iyang kapansanan usa ka panalangin gikan sa Dios. Gitabangan niya siya sa paghimaya sa Dios.

Busa ang babaye mitubo nga walay bisan unsang problema, nipasulod sa Fakultad sa Filolohiya sa unibersidad, nahuman ang iyang pagtuon, ug karon nagtrabaho isip magtutudlo; mas malipayon siya kaysa sa ubang mga batan-ong babaye — nga adunay tanan, apan nag-antos tungod kay wala nila masabti ang labing lawom nga kahulugan sa kinabuhi.

Kung ang mga tawo mapakyas sa pagsabot sa labing lawom nga kahulugan sa kinabuhi, mag-antos sila bisan pa sa mga panalangin ug paborableng kahigayunan nga gihatag sa Diyos alang sa ilang kaluwasan. Apan ang adunay husto nga panghunahuna malipay sa tanan. Pungay ba siya? Malipay gihapon siya niini! Dili ba siya kaayo maalamon? Malipay gihapon siya niini! Bisan pa ingon ka pobre sa ilaga sa simbahan? Malipayon gihapon siya ana.

Syempre, nasabtan nako ang mga kalisdanan nga giatubang sa mga tawo nga adunay kapansanan, ug nag-ampo ko nga matinud-anon alang kanila, labi na sa mga batan-ong babaye. Sa katapusan, alang sa usa ka batan-ong lalaki, ang kapansanan o pisikal nga kakulian dili kaayo bug-at. Apan alang sa usa ka batan-ong babaye nga gustong magminyo, lisod kaayo nga madala ang ingon nga kapansanan.

Ug unsa kaayo pag-antos sa mga bulag! Kining mga pobre nga kalag dili makapang-atiman sa ilang kaugalingon. Sa dihang molakaw sila, masangko sila ug mahulog… Sa akong pag-ampo, nangayo ko sa Ginoo nga hatagan ang mga bulag og gamayng kahayag, aron makapang-atiman sila sa ilang kaugalingon sa bisan unsang paagi.

Ako usab, Geronda, masubo nga dili ko makabasa bisan usa ka kapitulo sa Ebanghelyo tungod kay hinay kaayo ang akong panan-aw. Apan imong gisulti kanamo nga kung ang usa ka tawo mobasa og usa ka kapitulo sa Ebanghelyo matag adlaw, siya mapasanto.

— Ngano man nga nasuko ka ani? Nagtuo ka ba nga kung, imbis nga mobasa ka og usa ka kapitulo, mobasa ka lang og pipila ka bersikulo gikan sa Ebanghelyo, o usa lang ka pulong gikan niini, o mosaludo lang ka niining balaan nga basahon uban sa pagrespeto, dili ka pagabalaanon? Apan gawas pa niana, dili man gani gahapon ka pa miabot kang Kristo. Ngano man, busa, nga wala ka maghunahuna sa imong nabasa ug nadungog hangtod karon? Ang labing importante mao ang pagbaton sa husto nga disposisyon. Ingna sa imong kaugalingon: 'Karon, gusto sa Dios nga naa ko niining kahimtanga. Pipila ka tuig ang milabay, gusto Niya nga naa ko sa lain nga kahimtang.' Usa ka debotong abogado, sa pagkatigulang, nawala ang iyang panan-aw. Usa ka higayon miingon siya kanako: 'Amo akong pag-ampo, balaan nga tigulang, aron makabasa ko bisan gamay, ug aron mailhan nako ang akong mga hinigugma.' 'Mailhan nimo ang imong mga hinigugma,' tubag nako, 'pinaagi sa ilang mga tingog. Bahin sa pagbasa… dugay na kaayo ka nga nagabasa!' Karon praktisiha ang Pag-ampo ni Jesus. Lagmit kini gayud ang gusto sa Diyos gikan kanimo karon." Human niadtong panag-istorya, ang maalamang tawo nakasinati og mas dako nga kalipay kaysa sa iyang nabati sa dihang makakita pa siya.

 

Diyosnong silot tungod sa pagdulot og kadaut

Kung samtang nag-antos kita sa usa ka kapansanan, atong kini pag-antos nga walay pagreklamo, makadawat kita og dakong ganti. Kay ang tanang tawo nga adunay kapansanan nagatigom og usa ka matang sa [espirituhanong] savings account para sa ilang kaugalingon. Pananglitan, sa langitnong bangko sa ipon, giablihan og account ang usa ka bingi alang sa dalunggan nga dili niya madungog, alang sa usa ka bulag sa mata nga dili na makakita, ug alang sa usa ka pilay sa tiil nga dili na makalakaw. Katingalahan kini! Kung kining mga tawo makahimo bisan gamay nga buhat sa pagdaog sa ilang mga pagbati, sila ganti-an sa Diyos og mga korona. Tan-awa lang—human sa tanan, ang mga beterano sa gubat makadawat og espesyal nga pensiyon ug, labaw pa, ganti-an sila og mga medalya.

Kung ang usa ka tawo adunay katahum, kaisog ug maayong panglawas, apan dili maningkamot nga mapaayo ang iyang kaugalingon o dili maningkamot nga malampasan ang iyang mga kakulian, unya moingon ang Dios kaniya: 'Sa imong kinabuhi dinhi sa yuta, nakatagamtam ka sa mga panalangin nga gihatag kanimo: kaisog ug uban pa! Unsa pa man akong utang kanimo? Wala na.' Apan ang usa ka tawo nga adunay kapansanan—bisan pa man natawo siya nga adunay kini, napanunod kini gikan sa iyang mga ginikanan, o nakuha kini sa ulahi—angay maglipay, kay sa umaabot nga kinabuhi madawat niya ang iyang ganti. Labi na gayud kini tinuod kon dili siya ang salarin sa iyang kapansanan. Sa ingon ana nga kaso, makadawat siya og hingpit nga ganti, nga walay bisan unsang 'deduksyon' o 'pagpugong.' Kay kon ang usa ka tawo, sa tibuok niyang kinabuhi, dili makahimo, pananglitan, sa pag-unat sa iyang bitiis, sa paglingkod, sa pagyuko, ug uban pa, dili kini gamay nga [pagsulay]. Sa umaabot nga kinabuhi, moingon ang Dios sa ingon nga tawo: 'Umari dinhi, anak ko, ug lingkod sa imong trono hangtod sa kahangturan.' Busa, nagaingon ko nga libo ka beses pa nga mas maayo unta nga natawo ko nga dunay kapansanan sa pangisip, bulag, o bingi, kay sa ingon ana, nagpaabot unta kanako ang ganti gikan sa Dios.

Kung ang mga tawo nga adunay pisikal nga kapansanan dili magreklamo, kondili mapainubsanon nga naghimaya sa Dios ug nagpuyo uban Niya, sila ang magpuyo sa labing maayong dapit sa Paraiso. Ibutang sila sa Dios tupad sa mga nag-angkon sa ilang pagtuo ug mga martir nga, , gihalad ang ilang mga kamot ug tiil alang sa gugma ni Cristo, ug kinsa karon sa Paraiso matinahuron nga naghalok sa mga kamot ug tiil ni Cristo.

— Geronda, unsa kaha kung, pananglitan, ang usa ka tawo bingi ug, sa samang higayon, magreklamo ug magngungot sa iyang kapalaran?

— Ang gagmayng mga bata magreklamo usab. Wala'y daghang bili ang Diyos sa ingon ani nga mga butang. Hunahunaa kini: ang maayong mga ginikanan, samtang gihigugma ang tanan nilang mga anak sa patas nga paagi, nagpakita og espesyal nga pag-atiman sa mga huyang o naay kapansanan. Sa samang paagi, si Dios, ang atong mahigugmaong Amahan, nagtratar sa Iyang mga anak nga pisikal o espirituhanong huyang, basta maayo ang ilang pagtan-aw kaniya ug tugotan Siya nga mosulod sa ilang kinabuhi.

 

Mga bata nga adunay kakulian sa pangisip

Mura'g unsa ka grabe ang pag-antos sa mga inahan nga kabus nga adunay mga anak nga dunay kapansanan sa pangisip. Kining mga bata pirmi magbuhat og kasamok ug magbinuang sa tanan… Tinuod gyud kini nga pagsulay! Nakaila ko og usa ka inahan nga ang anak niya dunay kapansanan sa pangisip. Karon dako na siya, usa na ka himsog nga batan-on, ug dili na niya siya makaya kay magbuhat siya og labing dili matag-an nga mga butang!Gipahid niya ang tae sa tanang bungbong, muwebles, ug habol sa higdaanan… Ang iyang inahan maglimpyo sa balay, maghugas ug maglaba, ibalik ang tanan sa ilang lugar, apan iyang baliktaron ang tanan ug pahidan kini og hugaw. Ang pobre nga babaye nagtago sa mga panlimpyo gikan kaniya, apan makit-an niya kini ug imnon pa! Gibato niya ang tibuok aparador gikan sa balkonahe. Sa grasya sa Ginoo, wala pa gyud siya nakapatay bisan kinsa. Ug dili kini bag-o lang nahitabo sulod sa usa o duha ka adlaw. Nagpadayon na kini sulod sa daghang katuigan.

— Geronda, mahimo bang mapainubuson ug buotan ang usa ka tawo nga adunay kalisud sa pagkat-on?

— Unsaon man niya nga dili! Pananglitan, kana nga batang lalaki nga dunay kapansanan sa pangisip nga kanunay dad-on sa iyang mga ginikanan dinhi sa monasteryo. Kinsa ba nga matin-aw ang hunahuna ang adunay kaayo sama sa iyaha? Ang iyang paagi sa pag-ampo, ang iyang pagyuko! Sa dihang nag-antos ko sa hernia ug dili na makayuko, gisultihan siya sa iyang mga ginikanan, 'Masakiton si Papa; dili siya makayuko.' — 'Ako na lang ang mubayuko para niya!' ingon sa gamay nga batang lalaki, ug misugod siya og yuko para nako! Ug nagpadayon siya sa pagyuko para nako, basang-basa sa singot. Unsa kadako sa iyang gugma ug pagkahatag! Sa usa ka higayon, gipangbunal siya sa usa sa mga anak sa silingan, apan pagkahuman sa pagbunal, giunat niya ang iyang kamot ngadto kaniya ug miingon, 'Maayo unta ka!' Nakita nimo? Kinsa sa mga ginatawag nga 'sensible' nga tawo ang molihok ingon ana, bisan pa og magbasa sila sa Ebanghelyo ug daghang espirituwal nga mga libro? Niaging pipila ka adlaw, miabot dinhi ang tibuok pamilya niining batang lalaki aron siya makaila kanako. Pag-abot nila, mipahimutang siya tupad nako, ug ang iyang manghud nga babaye mipahimutang gamay layo. Pagkakita nga ang iyang manghud naglingkod layo kanako, miingon siya niini, 'Adto ka ug lingkod tupad kang Papa'—ug gipapahimutang niya kini sa iyang puwesto. Nakaantig sa akong kasingkasing kining bata, ug gihatagan nako siya og usa ka dako nga krus nga madreperla isip panalangin, nga gidala para kanako gikan sa Herusalem. Sa pagkuha niya sa krus sa iyang mga kamot, miingon siya, 'Lola, Lola!' — ug gipakita niya kung giunsa niya pagbutang niini nga krus sa lubnganan sa iyang lola! Makahunahuna ka ba ana! Kining gamay wala'y gusto para sa iyang kaugalingon; gusto niya ang tanan para sa uban! Siya mismo mosulod sa Langit 'nga walay bisan unsang pagsulay', apan dad-on usab niya ang iyang mga ginikanan sa Langit.

Hinaut unta nga ako na lang ang naa sa iyang lugar! Bisan pa man kung wala ko masabti bisan unsa, bisan pa man kung dili ko makasulti! Gihatagan ko sa Diyos sa tanang panalangin, apan bisan pa niana, gisayang nako kini nga mga panalangin nga walay pagpasalamat. Sa kinabuhi sama niining gamay nga bata, bisan ang mga teologo mawagtang ang kahinungdanon. Nahunahuna ko nga sa Langit, ang mga balaang teologo dili mas pinalabi kaysa sa ingon nga mga bata sa pag-ila sa Dios. Ug tingali ang Matarong nga Dios magahatag sa ingon nga mga bata og mas dako pa nga gasa, kay sa ilang kinabuhi dinhi sa yuta daghan kaayo ang ilang nawad-an.

 

Mga isyu sa pangisip

— Geronda, kung ang usa ka tawo mahulog sa kalungkutan, unsa ang angay niyang buhaton aron malampasan kini?

— Kinahanglan ang langitnong kahupayan.

— Ug giunsa man pag-angkon niini nga kahupayan?

Kinahanglan magpabilin nga hugot ang pagkapit sa usa ka tawo kang Kristo, ug ihatag ni Kristo kanila kini nga kahupayan. Sa katapusan, kasagaran ang paghigugma sa kaugalingon nalambigit sa pagka-makasarili. Kadaghanan sa mga tawo nga adunay schizophrenia mga kalag nga labi ka sensitibo. Usa ka gamay nga insidente mahimong mahitabo, o dili nila malampasan ang pipila ka kalisdanan, ug sila mag-antos pag-ayo. Ang lain mahimong mopatay og tawo ug molihok nga mura'g walay nahitabo. Samtang ang sensitibo nga tawo, nga aksidenteng natapakan ang tiil sa kuting, mag-antos ug dili makatulog tungod sa kasubo. Kung dili siya makatulog sulod sa duha o tulo ka gabii, siyempre mudali siya sa doktor.

— Geronda, ingon sa mga sikolohista nga ang usa ka tawo nga adunay sakit sa pangisip matabangan kung matagad ang hinungdan [sa iyang sakit].

— Oo, apan kung adunay balido nga rason lang. Sa katapusan, usahay malumos ang mga tawo sa mga hunahuna nga makapabuang kanila, bisan pa sa mga kahimtang diin natural ra ang nahitabo ug, kung pwede nako isulti, matarong. "Basin hereditaryo akong sakit sa pangisip? Basin masakiton ko?" — ing-ani nga mga tawo ginapahirapan ang ilang kaugalingon aning mga pangutana. Nailhan nako ang usa ka batan-on nga lalaki nga sa dihang naa pa siya sa unibersidad, mobasa siya og onse ka oras matag adlaw. Naka-scholarship siya ug motabang sa iyang pamilya, kay masakiton ang iyang amahan. Sa pagkahuman sa iyang pagtuon, hingpit na siyang napul-an, tungod kay sensitibo ug malumo siya nga kalag. Kanunay siyang masakitan sa ulo ug lisod kaayo niya nga nakapasar sa iyang katapusang mga eksamin. Pagkahuman, gisamokan niya ang iyang kaugalingon sa hunahuna nga basin nag-antos siya sa usa ka namamana nga sakit sa pangisip. Mana? Walay pulos! Bisan pa og magbasa lang ang usa ka tawo og onse ka oras matag adlaw, mosangpot kini sa kakapoy. Ug unsa pa kaha kung ang usa ka tawo nagtuon, nagtabang sa iyang ginikanan, ug, labaw pa niana, sensitibo ang kalag!

— Geronda, usa ka bata misugod sa pag-antos sa kalungkutan ug kawad-on sa paglaum human gipatay sa iyang amahan ang iyang kaugalingon. Mahimo ba kini nga namamana?

— Posible nga nakasinati ang bata og emosyonal nga trauma. Dili nato masulti nga hingpit nga ang heredidad mao ang hinungdan ani. Dugang pa, wala nato masayri unsa ang kahimtang sa iyang amahan, o unsa ang nakapahinungdan sa iyang pagpakamatay. Syempre, kung ang amahan usa ka tawo nga nagpaila-layo, nanginahanglan og tabang ang bata. Kay kung ang bata mosugod usab og paglayo sa uban ug, sa samang higayon, magsugod og hunahuna nga aduna siyay dautang predisposisyon sa genetika, posible gyud nga masakit siya.

Ang Diyos kanunay nagtugot nga ang usa ka tawo moagi sa mga pagsulay nga kaya niyang pag-antos. Apan gawas sa kabug-aton sa mga pagsulay mismo, aduna pay dugang gibug-aton sa pang-uyaw sa mga tawo, hinungdan nga ang kalag mapukan sa ilawom niining dugang karga ug magsugod sa pagreklamo. Pinaagi sa ilang pang-uyaw, ginaduso sa mga tawo ang mga buang pa gyud aron labi pang mawagtang ang ilang pagka-saktong pangisip. Sa sinugdanan pa lang, ang kabuang mapugngan pa sulod sa pipila ka utlanan. Sa karaang panahon, wala pay ospital para sa sakit sa pangisip, ug kung ang usa ka tawo mahimong buang, siya gipriso sa usa ka kwarto nga adunay puthaw nga kandado. Nahinumdom ko sa usa ka buang nga babaye; ang iyang ngalan kay Peristera. Gipriso siya sa sulod sa balay. Ang mga bata mubato sa bintana ug manginsulto kaniya. Ang pobre nga babaye mosuko kaayo, ginayagayag ang mga kandado, nagsinggit ug naglabay sa bisan unsang makuha niya gikan sa sulod sa balay. Apan sa lain nga kinabuhi, makita nimo nga si Peristera labaw pa sa daghang gitawag nga 'maalamon' ug 'sensible' nga mga tawo.

Nahinumdom ko sa laing insidente. Sa usa ka pamilya, ang panganay nga anak nga babaye medyo naay kakulian sa pangisip. Apan buotan kaayo siya. Upat ka pulo na siya ka tuig, apan molihok siya sama sa usa ka lima anyos. Unsa kaha kadaghan nga mga tukso ang gibutang kaniya sa mga hamtong ug mga bata! Usa ka adlaw, gibyaan siya sa iyang mga ginikanan aron magluto sa pagkaon samtang sila nagtrabaho sa uma. Ang igsoon niyang lalaki gikan sa uma pauli, , aron magdala og mais ug kuhaon ang giandam nga paniudto aron makakaon ang iyang mga ginikanan ug ang mga trabahante. Ang pobre nga babaye nangolekta og zucchini, talong, ug beans gikan sa tanoman ug nag-andam na sa pagluto niini, sa dihang ang iyang manghud nga babaye—dili usa ka babaye, kondili usa ka tinuod nga tukso—gikuptan ang dunggan sa asno, gidala kini ngadto sa mga gulay nga iyang gipangolekta, ug gikaon sa asno ang tanan. Wala'y gisulti ang pobre nga babaye sa bisan kinsa ug mibalik siya sa tanoman aron mangolekta pa og daghang gulay. Samtang nagpili siya pag-usab, mibalik ang iyang igsoon nga lalaki gikan sa uma, sa dihang iyang gibutang na ang pagkaon sa kalayo. Gikuha sa iyang igsoon ang karga sa mga mula ug, sa dihang nakita nga wala pa andam ang pagkaon, gisugdan siya og hampak! Unsa kadako sa pag-antos nga iyang giagwantan adlaw-adlaw! Ang iyang pobre nga inahan nangamuyo sa Ginoo nga una una mamatay ang iyang anak nga babaye, unya siya na, kay nagtuo siya nga wala nay mag-atiman sa iyang anak. Ug tinuod gayud, una una namatay ang anak nga babaye, unya ang inahan.

Bisan unsa pa ang isulti sa uban, ang mga adunay intelektwal nga kapansanan mas paborable ang kahimtang kaysa sa uban. Wala'y bisan unsa nga mapangayo kanila, busa mosulod sila sa sunod nga kinabuhi nga wala mag-atubang og bisan unsang pagsulay.

 

Ang husto nga panglantaw sa mga ginikanan bahin sa kapansanan sa ilang mga anak

Aduna'y mga inahan nga, sa dihang nahibaloan nila atol sa pagbuntis nga ang ilang anak matawo nga adunay kapansanan o mental nga kakulian, magpa-abort ug patyon ang ilang anak. Wala nila hunahunaa nga kining anak adunay kalag usab. Daghang mga amahan ang moanha kanako ug moingon: 'Magkawalay-kaya ba ang akong anak? Ngano man buhaton kini sa Ginoo? Dili nako kini ikaya.' Unsa ka walay-hiya sa Ginoo ang ingon nga panghunahuna, unsa ka mapugos, unsa ka makasarili! Ang ingon nga mga tawo, kung tabangan sila sa Ginoo, mas mosamot pa gayud ang ilang pagkadautan. Sa usa ka higayon, usa ka estudyante nga nadaut ang hunahuna tungod sa iyang kaugalingong mga panghunahuna miadto sa akong kalibera uban sa iyang amahan. Kining batan-on gitambalan og electroshock therapy. Ang pobre nga batan-on nakasinati og dakong kalisud sa balay. Siya usa ka tawo nga lawom ang pagkamatinud-anon. Samtang nagluhod-luhod siya, iyang gihampak ang iyang ulo sa yuta. 'Tingali maluoy ang Dios sa yuta,' ingon niya, 'ug maluoy usab kanako, nga mao ang mihampak niini.' Sa laing pagkasulti, iyang gihunahuna nga kung maluoy ang Dios sa yuta—nga nasakitan tungod sa iyang hampak—maluy-on usab Siya kaniya! Nakahimo kini ug lawom nga pagbati kanako! Gihunahuna niining batan-on nga dili siya angay. Sa matag higayon nga mobati siya og mas daotan, moanha siya sa Banal nga Bukid. Ako ang motul-id sa iyang hunahuna; sulod sa usa o duha ka bulan mabuhi siya nga medyo maayo, unya magsugod na usab ang tanan. Wala gusto sa iyang amahan nga makita siya sa ilang mga kaila, kay nakapasakit kini sa iyang garbo. Nag-antos siya tungod sa iyang kaugalingong pagka-makasarili. "Ang akong anak naghatag ug dautang dungog kanako sa atubangan sa uban," ingon niya kanako. Pagkadungog niini, miingon ang iyang anak kaniya: "Paminaw, mas maayo nga dawata na lang nimo kini! Anya, ako—usa ka buang—ug ako lang man gani nagpuyo sa akong kaugalingon! Gusto ba nimo pugson ko sa masipit nga utlanan sa angay nga pamatasan? Dawata nga naa kay buang nga anak ug magpuyo lang sa natural. Ikaw ra ba ang adunay buang nga anak?" "Sus!" huna-huna nako. "Kinsa kaha sa duha ang tinuod nga buang?"

Nakita ba nimo kung unsa ka layo ang madala sa kaugalingonon? Bisan pa gani, ang usa ka amahan mahimong mangandoy sa kamatayon sa iyang kaugalingong anak! Sa dihang nagpuyo pa ko sa sekular nga kalibutan, nakaila ko og usa ka bata nga adunay kalisud sa pagkat-on. Sa matag higayon nga moadto ang iyang mga ginikanan sa pagbisita sa mga higala, dili nila siya dad-on aron dili sila maulaw kaniya! Ug nagkatawa pa gani ang mga tawo kanako tungod kay nakig-istorya ko niining bata. Apan kining bata adunay mas maayong dapit sa akong kasingkasing kaysa sa mga nagkatawa kaniya.

 

 

Kapitulo 4.
Mahitungod sa mga Espirituhanong Balaod

 

Giunsa paglihok sa mga espirituhanong balaod

— Geronda, unsa man ang mga balaod nga gitawag nga espirituhanon?

— Pasayloa ko nga ipasabot. Sama sa adunay mga balaod sa kinaiyahan, aduna usab mga espirituhanong balaod sa espirituhanong kinabuhi. Pananglitan, kon ang usa ka tawo mosaka og bug-at nga butang paingon sa taas. Mas kusgan ang pwersa sa paglabay niya niini, ug mas taas ang iyang paglabay, mas kusgan ang pwersa sa pagkahulog ug pagkabungkag sa butang. Kini usa ka balaod sa kinaiyahan. Ug sa espirituhanong kinabuhi, sa mas taas nga mosaka ang usa ka tawo sa pwersa sa iyang garbo, mas grabe ang iyang espirituhanong pagkahulog, ug sumala sa gitas-on sa iyang garbo, siya mabungkag [espirituhanon]. Kay ang mapahitas-on nga tawo mosaka hangtod sa usa ka utlanan, unya mahulog ug makasinati og hingpit nga kapakyasan. "Ang magpasigarbo sa iyang kaugalingon pagapauboson."[120] Kini usa ka espirituhanong balaod.

Apan, adunay dakong kalainan tali sa natural ug espirituhanong mga balaod. Ang natural nga mga balaod 'walay kalooy', ug dili kini mausab sa tawo. Ang espirituhanong mga balaod, sa laing bahin, 'maloloy-on', ug mahimo kini usbon sa tawo. Kini tungod kay [sa kaso sa espirituhanong mga balaod] siya nag-atubang sa iyang Magbubuhat ug Manlalang — ang Labing Maloloy-on nga Dios. Sa laing pagkasulti, sa diha nga dali niyang nabantayan kung unsa siya kataas nga misaka tungod sa iyang garbo, mosulti ang usa ka tawo: 'Ginoo ko, wala koy kaugalingong bisan unsa, apan nagbarog gihapon ko sa akong garbo?! Pasayloa ko!' — ug dayon ang mahigugmaong kamot sa Dios modakop niining tawoha ug hinay-hinay siyang ibalik sa ubos, aron ang iyang pagkahulog dili mabantayan. Sa ingon niini, ang tawo dili mapukan sa pagkahulog, tungod kay kini gisundan sa tibuok kasingkasing nga paghinulsol ug sulodnong pagbalik-loob.

Ang sama usab magamit sa balaod sa Ebanghelyo: 'Kay sa espada nga inyong gigamit, sa espada usab kamo malaglag.'[121] Sa laing pagkasulti, kung ako mopigo sa usa ka tawo gamit ang espada, unya sumala sa espirituhanong balaod kinahanglan ko mobayad sa presyo niini pinaagi sa pagkaigo usab sa espada. Apan kon maila nako ang akong sala, kon ang akong konsensya 'mosuntok kanako sa espada' ug mangayo ko og pasaylo sa Dios, unya mihunong na ang pag-aplikar sa espirituhanong mga balaod, ug madawat nako ang gugma sa Dios ingon usa ka tambal nga nag-ayo.

Sa laing pagkasulti, sa kalawom sa paghukom sa Dios—ug ang Iyang paghukom usa ka kalawom—makita nato nga ang Dios 'nagbag-o' kon ang mga tawo magbag-o. Kung ang usa ka masuwon nga anak makabalik sa hustong panghuna-huna, maghinulsol ug gipanglutos sa iyang konsensya, unya ang iyang amahan malumo nga gihapuhap ug gihatagan siya og kahupayan. Makausab ang tawo sa desisyon sa Dios! Dili kini gamay nga butang. Naghimo ka ba og dautan? Pukpukan ka sa Diyos sa likod sa ulo. Mosulti ka ba, 'Nakasala ako'? Ihatag Niya kanimo ang Iyang mga panalangin.

 

Matinahum nga mga Anak sa Dios

Ang uban nangamubo sa ilang sala, ug gipasaylo sila sa Dios. Wala na magamit ang espirituhanong balaod, apan bisan pa niini, dili nila kalimtan ang ilang sala. Mapasigarbuhon nilang hangyoon ang Dios nga silotan sila sa ilang sala niining kinabuhi — aron matubos nila kini. Ug tungod kay nagpugos sila niini, gitugotan sa Maayong Dios ang ilang matinud-anong hangyo. Apan sa Iyang langitnong bangko sa ipon, sa Paraiso, gitigom Niya alang kanila ang ganti ug ang espirituhanong interes nga motubo niini. Ang ingon nga mga tawo mao ang mahimayaong mga anak sa Dios, ang Iyang labing matinud-anon nga mga anak.

Ang libro nga *The Spiritual Meadow*[122] nagasaysay sa istorya ni Abba Pimen, nga usa ka magbalantay. Usa ka adlaw, miabot ang usa ka tawo aron bisitahan siya ug nangayo kang Abba nga tugotan siya nga magpabilin sa gabii sa iyang selda. Tungod kay wala siyay angay nga lugar para sa mga bisita, gibutang ni Abba ang bisita sa iyang kaugalingong tulugan, samtang siya mibalik sa usa sa mga langob aron magpabilin didto sa gabii. Sa buntag, pagbalik niya sa iyang selda, nangutana ang bisita kaniya: "Unsaon man nimo pag-agi sa gabii, Abba? Nabugnaw ka ba?" "Dili," tubag ni Abba Pimen, "maayo ra kaayo akong pag-agi sa gabii. Misulod ko sa usa ka langob ug nakakita ko og leon nga natulog didto. Nihigda usab ko, nga ang akong likod gisandig sa iyang balhibo. Ang gininhawa sa leon nagpainit sa langob sama sa hurno, busa wala ko nabugnawa." "Wala ka ba nahadlok nga kan-on ka sa leon?" "Dili," tubag ni Abba, "wala ko mahadlok, apan hibaloa kini: kan-on ko sa mga mabangis nga hayop." "Giunsa nimo nahibalo ana?" "Sa kalibutan, usa ko ka magbalantay," tubag ni Abba. "Sa usa ka higayon, samtang nagbantay ko sa akong panon, gipikas-pikas sa akong mga iro ang usa ka tawo nga naglabay. Mahimo unta nakong maluwas kana nga tawo, apan wala ko magtagad. Sukad niadto, kanunay nakong gihangyo ang Dios nga tugotan ko nga kan-on sa mga mabangis nga hayop. Ug nagtuo ko nga itugot sa Dios kini nga kaluoy kanako." Sa pagkatinuod, kini nga Abba gikan-on sa mga mabangis nga hayop. Apan, sa umaabot nga kinabuhi, ang ingon nga mga tawo mao ang mag-okupar sa labing halangdong dapit.

— Geronda, nabasa nako sa komentaryo sa usa ka libro sa mga Amahan sa Simbahan nga kung ang usa ka tawo makasala, kinahanglan siyang silotan aron makabawi sa dautang iyang nabuhat.

— Dili, dili kana ang kaso. Kung ang usa ka tawo maghinulsol, dili siya silotan: si Kristo nagahatag kaniya og kaluoy. Kinahanglan mag-amping pag-ayo sa pagbasa sa mga komentaryo sa mga sinulat sa mga Amahan sa Simbahan, kay ang usa ka partikular nga 'komentador' mahimong usa ka maayong tawo, apan ang iyang mga interpretasyon mahimong sayop. Kung dili ka sigurado nga husto ang paghubad sa tibuok teksto sa komentaryo sa awtor, mas maayo nga basahon lang nimo ang teksto sa mga Amahan sa Simbahan. Usa ka tawo ang nagsulti kanako nga si propeta Isaias gipikas sa duha gamit ang kahoy nga lagari,[123] tungod kay siya unta ipikas sa duha alang sa mga sala sa katawhan. Apan sa tinuod, ang Propeta mismo nangayo sa Dios nga siya ipikas sa duha alang sa mga sala sa katawhan, ug kini nga dakong gugma sa Propeta alang sa katawhan ang nakapalihok sa Dios nga matubag ang iyang hangyo. Apan sa matag higayon nga gihuyop ang lagari sa lawas sa Propeta, gihatagan siya sa Dios og ingon kadaghan nga korona. Aron masabtan ang pipila ka mga butang, kinahanglan adunay pipila ka mga gikinahanglan; kinahanglan nga adunay kahibalo. Kuhaa si Abba Pimen, nga akong nahisgutan kaniadto: nakasabot siya sa propeta Isaias, bisan pa nga dili eksakto nga pareho ang nahitabo kanila, tungod kay sa kaso sa propeta Isaias adunay halad nga gihimo alang sa katawhan.

— Geronda, nagakahitabo pa ba ang ingon ani nga mga kaso karon sa atong panahon?

— Oo, siyempre. Nahinumdom ko sa usa ka hitabo nga nahitabo samtang nagpuyo ko sa Monasteryo sa Philotheou. Gisunog sa usa ka tawo ang usa ka Turko sa hurno—usa ka Turko nga mipatay sa iyang amahan. Sa ulahi siya naghinulsol, miadto sa Banal nga Bukid, nahimong monghe ug misugod sa pagbuhat sa mga buhat sa monghe uban sa dakong kadasig. Apan, adlaw ug gabii siya nag-ampo sa Diyos nga tugotan siyang masunog hangtod mamatay. Usa ka adlaw, nisiga ang kalayo sa monasteryo. Niadtong panahona, ako ang tig-atiman sa bodega. Nagpuno ko og mga balde ug uban pang sudlanan og tubig, ug midagan kami tanan aron patyon ang kalayo. Ug pagkahuman namo mapalong ang kalayo, among nakaplagan kining monghe nga nasunog hangtod namatay. Klaro kaayo kana nga talan-awon sa akong hunahuna… Unsa may nahitabo? Ang maong monghe, 85 anyos na niadtong panahona. Giatiman siya sa laing monghe nga 75 anyos. Niadtong adlawa, ang monghe nga nag-atiman sa masakiton, aron mapagaan bisan gamay ang iyang kasakit sa rayuma, gipahid niya og parafino ang mga bitiis sa tigulang ug pagkahuman giputos kini ug gipa-higda siya duol sa nagdilaab nga kalan. Usa ka nagdilaab nga uling misibaw gikan sa nagdilaab nga kahoy. Niabot kini sa tiilan sa giputos nga monghe; nasunog kini, namatay siya sa pagkasunog, ug nisiklab ang kalayo sa monasteryo. Grabe kaayo akong kasubo sa nahitabo ug dili ko makapahupay! Sa ulahi, miingon kanako ang akong espirituhanong amahan: "Ayaw pagkabala. Siya mismo ang nangayo niini kang Dios, aron matubos ang iyang sala. Ang nahitabo usa ka gasa gikan sa Dios."

 

Mga Espirituhanong Balaod ug ang Gugma sa Dios

— Geronda, dali ba dayon moepekto ang mga espirituhanong balaod?

— Nagkalainlain kini. Kasagaran, makapahingangha ra gyud! Sa diha nga ang usa ka tawo magpasigarbo bisan gamay, dali ra siyang makasinati og hingpit nga kapakyasan; sa laing pagkasulti, ang espirituhanong balaod molihok sa pagkurap sa mata. Pananglitan, usa ka madre ang naglimpyo sa mga bintana ug misulod sa iyang hunahuna ang hambog nga panghunahuna nga mas maayo siya maglimpyo kaysa sa lain niyang igsoon. Kalit lang siya nabalingan sa atensyon tungod sa usa ka butang [— usa ka dili maampingong lihok] — ug nabungkag ang bintana. Sa ubang mga kaso, bisan pa, ang espirituhanong mga balaod dili dayon moepekto.

— Geronda, kung ang espirituhanong mga balaod moepekto dayon, unsa man ang pasabot niini?

— Maayo kana nga timailhan. Sa ingon ani nga mga kaso, kinahanglan masabtan sa usa ka tawo nga gipanabonan siya sa gugma sa Dios, tungod kay ginatubos niya ang matag sayop nga nahimo niya tagsa-tagsa, imbis nga bayaran ang tanan sa usa ka higayon [sa ulahi]. Apan, kung ang espirituhanong mga balaod dili magamit sa usa ka tawo, delikado kini. Nagpakita kini nga ang tawo usa ka anak nga nangilagpas gikan sa iyang Amahan—ang Dios—ug nga wala siya nagpuyo sa Iyang balay. Aduna'y mga tawo nga kanunay magpabugal, apan walay bisan unsa nga mahitabo kanila. Nagpasabot kini nga sobra ka dako ang ilang garbo nga dili na kini tawhanon. Nakaabot na kini sa pinakataas nga lebel—demonyong garbo, [Satanikong] pagpasigarbo. Ang ingon nga tawo mahulog usab, apan gikan sa pikas bahin sa tuktok. Motultol sila diretso sa impyerno. Masinati nila ang Luciferianong pagkahulog, apan ang mga naa sa niining bahin sa tuktok dili makakita sa ilang pagkahulog. Sa laing pagkasulti, ang mga tawo nga gihisgutan dili sakop sa espirituhanong balaod dinhi sa kinabuhi, apan ang panultihon sa mga apostol angay kanila: 'Apan ang daotan ug ang mga salamangkero magpadayon sa pagdaot pa, nga maglimbong ug malimbong.'[124]

— Geronda, mahimo bang masamdan ang usa ka binuhat sa kamot sa tawo tungod lang kay nalingaw ang naghimo niini?

— Oo, kay mosulod ang espirituhanong mga balaod. Ang Dios mubawi sa Iyang Grasya gikan sa usa ka tawo, ug kana nga tawo dayon makaguba sa butang, bisan kini usa ka obra maestra o susamang butang. Mahitabo kini aron ang tawo nga nahimong mapahitas-on sa buhat sa iyang kaugalingong mga kamot makabalik sa hustong panghuna-huna ug makakita sa rason.

— Geronda, kung ang usa ka tawo makaguba sa gibuhat sa lain, nagpasabot ba kini nga naaplikar na ang espirituhanong mga balaod?

— Oo, siyempre.

— Pero dili ba posible nga ang usa ka tawo makaguba sa usa ka butang tungod lang sa kawalay pag-amping o kakulang sa kahanas?

— Talagsaon ang ingon ani nga mga kaso. Busa, kutob sa mahimo, magkinabuhi nga mapainubuson. Hinumdumi nga wala kitay kaugalingong gipanag-iya. Ang tanan natong gipanag-iya gihatag kanato sa Dios. Ang tanan natong gipanag-iya iya sa Dios. Ang atong mga sala ra gayud ang tinuod nga atong kaugalingon. Kung dili kita magpaubos, magpadayon ang paglihok sa espirituhanong mga balaod sa atong kinabuhi hangtod mabungkag ang atong pagka-makasarili. Ug mao na—pasagdi ang Dios nga ipahimutang ang tanan sa ingon niini ug ipaubos kita hangtod moabot ang kamatayon.

— Geronda, posible ba nga ang usa ka tawo dili makamatngon nga ang espirituhanong mga balaod naepektibo na sa iyang kinabuhi?

— Kung ang usa ka tawo dili magbantay sa iyang kaugalingon, wala siyay masabti ug wala siyay madawat nga tabang gikan sa bisan unsa. Wala'y bisan unsa nga molihok pabor kaniya.

— Geronda, nagpasabot ba kini nga ang espirituhanong mga balaod dili na magamit gawas kon ang usa ka tawo magpaubos sa iyang kaugalingon?

— Oo, kasagaran mohunong sila sa paglihok tungod sa pagkamaubsanon, o kung wala na gyud silay mahangyo pa sa usa ka tawo. Hatagan tika og usa ka pananglitan. Usa ka babaye kanunay nga nagasukol sa iyang bana, ug wala gyud siya mag-ingon bisan kinsa kay magtutudlo man siya ug nahadlok nga mawala ang iyang dungog. Apan sa iyang kaso, misulod ang espirituhanong mga balaod. Namatay ang iyang amahan sa dihang bata pa siya, ug ang iyang inahan nga biyuda, nga nagkinabuhi sa gamay niyang pensiyon, gibuhat ang tanan aron mapadala siya sa eskwelahan aron mahimong magtutudlo. Apan imbis nga mapasalamaton, gihampak niya siya. Unsa pa kaha kadako sa pag-antos nga giagian sa pobre niyang inahan! Ug busa, sa dihang nagdako na siya ug nakigminyo, gitugotan sa Ginoo nga sugdan siya og hampak sa iyang asawa. Gitugotan kini sa Ginoo aron siya makabayad sa iyang sala. Apan nahibalo ka ba unsay nahitabo pagkahuman? Namatay kini nga lalaki, ug ang iyang anak nga lalaki misugod sa pagpanakit sa iyang biyuda — ang iyang kaugalingong inahan. Sa ingon niini, siya usab nakabayad sa iyang sala. Unya mitubo usab ang ilang anak nga lalaki ug nakigminyo. Ang babaye nga iyang gipangasawahan dili hapsay ang pangisip. Dili lang niya siya gibunalan, nagkanta pa siya, 'Si Kristo nabanhaw gikan sa mga patay, pinaagi sa kamatayon iyang napildi ang kamatayon'! Nakita ba nimo kung giunsa sa Diyos paghan-ay sa tanan aron kini nga lalaki usab mobayad sa iyang mga sala? Apan didto na nahunong ang pag-aplikar sa espirituhanong mga balaod, kay wala nay ikapangayo sa iyang malas [buang] nga asawa.

— Geronda, kung ang usa ka tawo mahulog sa sala ug maghinulsol niini, napun-an ba niya pinaagi niini ang iyang espirituhanong mga utang?

— Gikilala ba niya ang iyang katungdanan [sa Diyos] o nagasubo ba siya sa makasarili? Kung iyang giila ang iyang katungdanan, dili na niya kinahanglan bayaran ang iyang pagkapukan. Apan kung dili niya giila ang iyang katungdanan, tugotan sa Diyos nga ipatuman ang silot. Pananglitan, ang usa ka Kristohanon angay maghatag og limos sa uban. Kung ang usa ka tawo nga mapinanggaon sa kasingkasing dili maghatag og limos apan magtipig lang og kuwarta, moabot ang mga tulisan kaniya, bug-atan siya, kuhaon ang iyang kuwarta, ug sa ingon niini siya mobayad sa silot sa iyang sayop. Kung kita adunay [espirituhanong] utang ug dili nato kini mabayran dinhi sa kinabuhi, usa kini ka dautang timailhan. Nagpasabot kini nga gibyaan kita sa Dios. Apan kung ang usa ka tawo wala'y nakuhang silot ug nadawat lang og mga panalangin, nan klaro nga nakabuhat siya og maayo, ug tungod niini ganti-an siya ni Kristo dinhi sa kinabuhi—duha ka pilo o tulo ka pilo. Bisan pa, ang ingon nga tawo wala maghinulsol sa iyang mga sayop. Ug dautan usab kana. Pananglitan, nakabuhat ko og maayo nga katumbas sa napulo ka porsyento, ug ganti-an ko ni Kristo og baynte ka porsyento, ug wala koy masinati nga kasubo o kaguol. Apan sa ingon ana, wala ko nagbayad sa silot sa akong mga sala.

Sumala kang Santo Isaac nga taga-Sirya, ang mga kasakit niining kinabuhi makapakunhod sa mga pag-antos sa impyerno.[125] Sa laing pagkasulti, sa ingon ana nga kahimtang, mosulod ang espirituhanong mga balaod alang sa tawo, ug mawala ang usa ka bahin sa mga pag-antos sa impyerno.

 

 

Bahín 6.
Mahitungod sa Kamatayon ug Kinabuhi Pagkahuman sa Kamatayon

Human sa tanan nga gibuhat sa Diyos para kanato nga mga tawo, dako kaayo nga kawalay-pagsalamat kon kita mahulog sa impyerno ug makapasubo kaniya. Dili unta tugotan sa Diyos nga bisan kinsa—labina ang tawo, o bisan gamay nga langgam—mahulog sa impyerno.

 

Kapitulo 1.
Sa Atong Panlantaw sa Kamatayon

 

Kamortalidad

— Geronda, unsa man ang angay hunahunaon sa usa ka tawo sa iyang adlawng natawhan?

— Angay nilang hunahunaon ang adlaw sa ilang umaabot nga kamatayon ug mag-andam alang niining dakong pagbiyahe.

— Geronda, kung sa pagkuha sa lubong makita nga wala magkadunot ang bangkay sa namatay, sala ba kini nga wala niya mabawi sa wala pa siya mamatay?

— Dili, dili kanunay. Ang hinungdan mahimong naa sa mga tambal nga iyang gisuroyan, o sa komposisyon sa yuta sa sementeryo. Apan bisan pa man, kung sa pagkuha sa iyang mga nahabilin makita nga wala siya magkalot, nagbayad siya sa pipila sa iyang mga sala. Kay bisan pa human sa kamatayon, nahimo siyang kataw-anan sa uban.

— Geronda, ang kamatayon mao ang usa ka butang nga segurado nga mahitabo sa usa ka tawo. Ngano man nga malimtan nato kini?

— Kabalo ka, sa karaang komunal nga mga monasteryo, usa sa mga monghe ang gihatagan og katungdanan nga pahinumduman ang uban pang mga amahan sa kamatayon. Samtang ang uban pang mga igsoon nagbuhat sa ilang mga katungdanan, kini nga monghe moadto kanila ug moingon sa matag usa: 'Mga igsoon, kita tanan gitudlo nga mamatay.' Ang atong kinabuhi gisul-oban sa mortal nga unod. Kini nga dakong misteryo dili sayon masabtan sa mga tawo nga unod ra gayud ang ilang pagkatawo ug busa dili gustong mamatay, ni gustong madungog gani ang bahin sa kamatayon. Alang sa ingon nga mga tawo, ang kamatayon mahimong doble nga kamatayon ug doble nga kasubo. Apan, sa maayong palad, ang Maayong Dios nag-andam sa tanan aron, sa labing gamay, ang mga tigulang makapahimulos sa pipila ka mga timaan sa katiguwangan nga nagkadool kanila. Sa katapusan, ang mga tigulang mas duol sa kamatayon kaysa sa mga batan-on. Ang ilang buhok mamuti, wala na sila'y sama nga kusog, hinay-hinay nga mobiya ang ilang kusog, magsugod sila og laway, ug sa ingon niini mapahiubos sila ug mapugos sa pagpamalandong sa kawalay pulos ning kalibutan. Bisan pa gusto sa mga tigulang nga magbuhat og gubot, dili nila kini mahimo, kay ang tanang mahitabo kanila nagpugong kanila. O kung madungog nila nga namatay ang usa ka tawo nga pareho nila og edad, o mas bata pa gani, mahinumduman usab nila ang kamatayon. Nakita na ba nimo kung giunsa sa mga baryo, inig-tunog sa kampana sa lubong, ang mga tigulang nga naglingkod sa kapihan motindog, mopahimo og krus sa ilang dughan ug mangutana kinsa ang namatay ug kanus-a sila natawo? "Ay," ingon nila, "tan-awa, miabot na ang atong turno! Mobiya ta tanan ning kalibutan!" Nakaamgo sila nga naa na sa ilang likod ang ilang mga katuigan, nga hapit na mahuman ang hilo sa ilang kinabuhi ug nagkadool na ang kamatayon. Mao kana ang paagi sa paghunahuna sa mga tigulang bahin sa kamatayon. Sulayi lang pagsulti sa usa ka gamay nga bata: 'Hunahunaa ang kamatayon.' Motubag siya, 'La-la-la'—ug modagan pag-usab aron magdula sa iyang bola. Kay kung tabangan sa Diyos ang usa ka gamay nga bata nga masabtan nga mamatay siya, mawala sa pobre nga bata ang tanang paglaum sa kinabuhi ug hingpit siyang masubo, kay walay bisan unsa nga makapahinam kaniya. Busa, ang Dios, isip usa ka Maayong Amahan, nag-andam sa tanan aron ang bata dili masabtan unsa ang kamatayon ug makadula siya nga walay kabalaka ug malipayon uban sa iyang bola. Apan, samtang nagkadako ang bata, hinay-hinay usab niyang masabtan unsa ang kamatayon.

Hunahunaa kini: bisan ang bag-ong monghe, labi na kon batan-on pa siya, dili makapamalandong sa kamatayon. Nagtuo siya nga daghan pa siyang katuigan sa kinabuhi, ug ang pangutana sa kamatayon wala magkabala sa iyaha. Nahinumdom ka ba sa giingon ni Apostol Pedro: 'Tawga ang mga batan-on, aron ilang dalhon ang mga lawas ni Ananias ug ni Sapphira'?[126] Sa mga monasteryo, kasagaran ang mga patay gilubong sa mga batan-ong monghe. Ang mga tigulang monghe, nga naghunahuna, nagbubo og gamay nga yuta sa lawas sa namatay. Uban sa pagrespeto, nagbubo sila og usa ka dakop nga yuta sa lawas lang ug dili gayud sa ulo sa namatay. Samtang nagtambong ko sa lubong sa usa ka monasteryo, nakasaksi ko og dili maayong talan-awon. Sa dihang gilubong ug gitabonan og yuta ang namatay, ang pari mibasa sa mga pulong: 'Gikan sa abog ka, ug sa abog ka mobalik.' Samtang ang tanang monghe, subay sa batasan, naglabay og dakop nga yuta sa lawas sa ilang namatay nga igsoon uban sa dakong pagrespeto ug pagpaubos, usa ka batan-ong monghe ang mibira sa iyang kasukolan, mikuha og pala ug, nga walay pagtagad sa kalibutan, mura'g awtomatik, misugod sa pagbato sa patay gamit ang bisan unsa nga naa sa iyang pala: yuta, bato, mga piraso sa kahoy… Gibuhat niya kini aron ipakita kung unsa siya ka maayong tawo! Gipili niya kining takna aron ipadayag ang iyang kusog ug ang iyang kahanas sa pagpaningkamot! Lahi unta ang istorya kung nagatanom sila og kahoy sa monasteryo o nagpunô og kanal, unya siya, nga nagpakita og pagkamaayo ug paghalad sa kaugalingon, miingon: 'Tigulang na ang uban pang monghe. Unsa may ikahimo pa nila , unsang klase nga trabaho? Ako na lang ang mohimo sa trabaho.' Sa ingon ana, basin mas kapoy pa siya gamay, apan nabug-anan niya ang karga sa uban. Bisan pa kon makakita ka og patay nga hayop, maluoy ka niini. Unsa pa kaha kon makita nimo ang imong igsoon nga naghigda sa lubnganan… Apan ikaw, sama sa pala, walay pagtagad nga tabunan siya sa yuta ug mga bato… Tanan niini nagpakita nga kining batan-ong monghe wala gyud'y kahibalo sa kamatayon.

 

Kung gusto ka mamatay, dili ka mamatay

— Geronda, nakumpirma na ang katapusang diagnosis. Malignante ang imong bukol. Usa kini sa pinakagrabeng porma sa kanser.

— Hatagi ko og panyo, ug mosayaw ko! Mosayaw ko sa 'Paalam, malisud nga kalibutan!' Wala pa gyud ko makasayaw sa tibuok nakong kinabuhi, apan karon mosayaw ko sa kalipay nga nagkadool na ang kamatayon.

— Geronda, miingon ang doktor nga una nila ikaw dad-on sa radiotherapy aron mapagamay ang bukol, unya sila mag-opera.

— Nakasabot ko. Una, ang pwersa sa hangin ang mopahigayon sa mga pagbomba, unya mosugod na ang atake sa mga tropang yuta! Kabalo ka, mas maayo nga mosaka ko dayon sa taas ug isulti nimo unsay nahitabo didto!.. Ang uban, bisan pa ang mga tigulang, masuko kung moingon ang doktor nga 'mamatay ka' o '50 porsyento ang tsansa nga mabuhi ka'. Gusto silang mabuhi. Pero para unsa? Katingalahan kaayo! Kung ang batan-on gusto mabuhi, lahi na na—naay rason para ana. Apan kung ang usa ka tigulang naningkamot nga mabuhi, dili ko kini masabtan. Masabtan nako kung sila nagpa-tambal aron lang makasugakod sa kasakit sa bisan unsang paagi. Sa laing pagkasulti, dili nila gusto nga pahabain ang ilang kinabuhi, kundili gusto lang nila nga makasugakod gamay sa kasakit ug makatagad sa ilang kaugalingon hangtod mamatay sila. Aduna'y pulos ang ingon ana nga pagtambal.

— Geronda, nag-ampo kami sa Diyos nga pahabàon Niya ang imong kinabuhi.

— Ngano man? Dili ba nag-ingon sa salmo nga kapito-an ka tuig ang gitas-on sa atong kinabuhi?[127]

— Apan, nagdugang ang salmista: 'Apan kon pinaagi sa maayong kapalaran, kawalo ka tuig…'

— Oo, apan ingon pa niya nga '…Gidugangan Niya ang ilang kapoy ug sakit.'[128] Busa mas maayo nga makapahulay sa umaabot nga kinabuhi!

— Geronda, mahimo ba nga ang usa ka tawo, tungod sa pagpaubos, mobati nga espirituhanong dili pa andam para sa umaabot nga kinabuhi ug gustong mabuhi pa og dugay aron mag-andam?

— Maayo kana, siyempre. Apan unsaon man sa ingon nga tawo pagkahibalo: tingali, kung mabuhi pa siya og dugay, mas dautan pa gani siya mahimong?

— Geronda, kanus-a man makig-uyon o makigkighawa ang usa ka tawo sa kamatayon?

— Kanus-a? Kung ang Kristo nagpuyo sa sulod sa usa ka tawo, nan ang kamatayon kalipay alang kanila. Apan dili husto nga malipay sa hunahuna sa pagkamatay tungod lang kay gikapoy ka na sa kinabuhi. Kung ang usa ka tawo malipay sa kamatayon — sa positibo nga kahulugan sa pulong — ang kamatayon molikay kanila ug moanha sa usa ka duwag! Kung gusto ka mamatay, dili ka mamatay. Ang usa ka tawo nga nagkinabuhi nga walay kabalaka mahadlok sa kamatayon, kay ang kalibutanong kinabuhi nagahatag kaniya og kalipay, ug dili siya gusto mamatay. Kung adunay mosulti sa ingon nga tawo bahin sa kamatayon, motubag sila: 'Tuktok tulo ka beses sa kahoy!' Apan ang nag-antos, nga nakasinati og kasakit ug uban pa, nagtan-aw sa kamatayon ingon usa ka kaluwasan ug moingon: 'Sayang nga wala pa moabot ang kamatayon aron kuhaon ko… Morag nakasugat kini og babag sa dalan.'

Gamay ra ang mga tawo nga nangandoy sa kamatayon. Kadaghanan sa mga tawo gusto nga makabaton og panahon aron makahuman og usa ka butang niining kinabuhi ug busa dili sila gustong mamatay. Apan, ang Maayong Dios naghan-ay sa mga butang aron mamatay ang usa ka tawo, sa dihang makaabot na sila sa pagkahamtong. Apan bisan unsa pa ang isulti sa bisan kinsa, ang usa ka espirituhanong tawo, batan-on man o tigulang, angay maglipay sa kamatuoran nga buhi pa sila ug sa kamatuoran nga gitudlo sila nga mamatay. Dili gayud maningkamot sa pagpangita sa kamatayon alang sa kaugalingon, kay kini pagpakamatay.

Alang sa usa ka tawo nga namatay na sa kalibutan ug espirituhanong nabanhaw, walay bisan gamay nga kabalaka, kahadlok o kaguol bahin sa kamatayon, kay ginahulat nila ang kamatayon uban sa kalipay. Kini tungod kay moadto sila kang Kristo ug malipay sa Iyang presensya. Apan samtang anaa pa sila niining kinabuhi, malipay usab sila, kay bisan pa sa niining kinabuhi nagpuyo sila uban kang Kristo ug nakasinati og bahin sa langitnong kalipay samtang naa pa sa yuta. Ang ingon nga tawo mangutana kon aduna pa bay kalipay sa langit nga labaw pa kaysa sa ilang nasinati samtang nagpuyo pa sa yuta. Ang mga tawo nga gihisgutan naningkamot uban sa gugma ug paghalad sa kaugalingon. Sa pagtan-aw sa kamatayon sa ilang atubangan ug sa pagmeditasyon niini matag-adlaw, nag-andam sila niini sa mas espirituhanong paagi, naningkamot uban sa mas dako nga kaisog ug napildi ang kalibutanong pagkamapahitas-on.

 

Ang nag-antos sa kamatayon

— Geronda, gihangyo kami sa pag-ampo alang sa usa ka lalaki nga nagbitay sa hilo sa kinabuhi sulod sa pipila ka adlaw, apan wala pa mobiya ang iyang kalag.

— Ngano wala pa kini mibiya? Nangumpisal ba siya?

— Dili, dili siya gustong mokumpisal. Busa, Geronda, ang pag-antos nga masinati sa usa ka tawo sa dihang mobiya na ang iyang kalag, tungod ba kini sa iyang pagkasalawayon?

— Dili, dili kini kinahanglan nga ingon ana. Dili usab kini kinahanglan nga tinuod nga kung ang kalag sa usa ka tawo mobiya nga hilom ug malinaw, naa siya sa maayong kahimtang. Bisan pa man kung ang mga tawo mag-antos ug mag-agoniya sa katapusang mga gutlo sa ilang kinabuhi, dili kini nagpasabot nga daghan sila og sala nga nabuhat. Ang uban, tungod sa dakong pagpaubos, mapisan nga mangayo sa Diyos nga hatagan sila og dautang kamatayon — aron pagkahuman sa kamatayon magpabilin silang dili mailhan. O kinsa man ang makasinati og dautang kamatayon aron [espirituhanong] mabayran ang gamay nga utang. Pananglitan, sa tibuok kinabuhi sa usa ka tawo, gidayeg siya labaw pa sa angay, busa gitugotan siya sa Ginoo nga mobalhin og katingad-an sa takna sa kamatayon, aron siya mahulog sa pabor sa panan-aw sa uban. Sa ubang mga kaso, gitugotan sa Ginoo ang uban nga mag-antos sa takna sa kamatayon aron masabtan sa mga tawo sa ilang palibot kung unsa kalisod ang kinabuhi sa kalag sa impyerno kon dili kini makahapsay sa iyang mga buluhaton dinhi. Aw, kung hapsay na ang imong [espirituhanong] papeles (sa ato pa, kung naa ka sa maayong espirituhanong kahimtang), nan molatas ka gikan sa kinabuhi dinhi sa yuta paingon sa kinabuhi nga walay katapusan sa paagi nga dili gani mosuod kanimo ang mga tangalashki.

— Geronda, kung ang usa ka tawo nag-antos sa kamatayon o adunay seryosong sakit, husto ba nga isulti kaniya ang kamatuoran?

— Nagdepende kini sa klase sa tawo siya. Usahay, ang usa ka tawo nga adunay kanser mangutana kanako: 'Unsa man imong hunahuna, Geronda, mabuhi pa ba ko o mamatay?' Kung isulti nimo kaniya nga mamatay siya, mamatay gyud siya didto dayon, sa atubangan mismo sa imong mga mata — tungod sa pagkahibulong. Kung dili nimo isulti kaniya, makakuha siya og kaisog ug atubangon ang iyang sakit nga walay kahadlok. 'Sa pagdako na niya,' ang masakiton mismo ang mopasan sa iyang krus ug makakaplag og kusog aron malampasan bisan unsa pa man ang mahitabo kaniya pagkahuman. Nagpasabot kini nga makabuhi pa siya og pipila ka tuig, makatabang sa iyang pamilya, makapreparar sa iyang kaugalingon alang sa kamatayon, ug hatagan usab ang iyang mga hinigugma og higayon nga mag-andam usab niini. Siyempre, dili nako isulti sa ingon nga mga tawo nga mabuhi sila og libo ka tuig o nga gamay ra kaayo ang ilang sakit, apan ingon ko kanila: "Lisod kaayo nga matabangan ka sa makatawo nga paagi. Siyempre, walay imposible alang sa Dios, apan paningkamoti nga ipahapsay ang imong espirituhanong panimalay."

— Geronda, usahay ang mga paryente sa usa ka grabe nga masakiton mahadlok nga hatagan siya og Banal nga Komunyon, kay mahadlok sila nga basin magsugod siya og hunahuna bahin sa kamatayon.

— Busa, nagpasabot ba kini nga ang usa ka tawo dapat mamatay nga wala makadawat sa Banal nga Komunyon, aron lang dili nila masayri nga nagkamatay na sila ug dili masubo? Pasultihi sa mga hinigugma sa maong tawo: 'Ang Banal nga Komunyon usa ka tambal. Makatabang kini kanimo. Maayo nga modawat ka sa Banal nga Komunyon.' Sa ingon niini, makadawat ang tawo sa Banal nga Komunyon, matabangan siya, ug sa samang higayon mag-andam para sa kinabuhi nga umaabot.

— Geronda, ang Sakramento sa Unción ba angay ihatag sa mga nagahawa na sa kinabuhi?

— Alang sa mga dili makahatag sa ilang kalag ngadto sa Dios, ginabasa ang 'Rito sa Pagbulag sa Kalag gikan sa Lawas'. Ang Sakramento sa Unggo gihatag sa tanang masakiton, dili lang sa mga anaa sa higdaanan sa kamatayon.

— Geronda, aduna bay kalabotan tali sa mga pulong nga gisulti sa usa ka tawo sa dihang hapit na siya mamatay ug sa iyang espirituhanong kahimtang?

— Ayaw ta magdali sa paghukom. Sa higayon nga mobiya ang kalag sa usa ka tawo sa iyang lawas, mahimo siyang makasinati og kasakit o gibug-aton, ug ang iyang nawong mahimong magpakita og ekspresyon sa kasakit, nga magdala sa mga tawo sa iyang palibot sa pagtuo nga siya anaa sa dili maayong espirituhanong kahimtang. Bisan pa, lahi ang ekspresyon sa kasakit sa nawong kumpara sa ekspresyon sa kasuko o kahadlok. Usahay mahitabo nga ang usa ka tawo nag-antos, gipanglutos sa kasakit, samtang ang mga tawo sa iyang palibot naghubad niini nga siya nagpakigbisog batok sa mga demonyo nga miabot aron kuhaon ang iyang kalag!

— Geronda, ang kalag ba nga mobiya niining kinabuhi sa espirituhanong hapsay nga kahimtang moagi ba sa mga pagsulay sa kinabuhi pagkahuman sa kamatayon?

— Kung ang kalag sa usa ka espirituhanong disiplinado mosaka sa Langit, dili kini makadaot sa kalag. Apan kung espirituhanong wala'y disiplina, pagahirason kini sa tangalashki. Usahay mahitabo usab kini: gitugotan sa Diyos ang kalag sa usa ka tawo nga masaksihan ang mga pag-antos sa mismong higayon nga mobiya kini sa lawas, aron matabangan kita nga nagpuyo pa, aron makahimo kita og buhat sa pagkamaayo ug mabayran ang atong mga utang samtang buhi pa kita.  Nahinumdom ka ba sa Kinabuhi ni Banal Theodora?[129] Sa laing pagkasulti, gitugotan sa Dios ang pipila ka tawo nga makakita sa mga pag-antos aron ang uban makadawat og tabang ug maghinulsol. Sa Kinabuhi sa Banal nga Euphrosynus[130] , nabasa nato nga ang abá sa monasteryo, pagkahuman sa usa ka panan-awon, namata nga adunay mansanas sa iyang kamot, aron makita kini sa uban ug makadawat sila og tabang.

Ug usahay tugotan sa Diyos ang kalag sa usa ka nagkamatay nga tawo nga makig-istorya sa uban, aron ang nagkamatay mismo o kadtong makadungog kaniya makapangayo og pagpasaylo. Tan-awa: daghan kaayong paagi ang Diyos sa pagluwas sa usa ka tawo. Sa pipila ka mga kaso, motabang Siya pinaagi sa mga anghel; sa uban, pinaagi sa mga pagsulay o lain-laing mga timaan. Nailhan nako ang usa ka babaye nga nagtratar sa iyang bana ug sa biyenan sa barbariko ug dili makatawo nga paagi. Gibunalan niya silang duha. Siya mismo ang moadto sa mga silingan aron mag-istorya-istorya, samtang gipapadala niya ang tigulang niyang biyenan sa uma aron magtrabaho. Ang pobre nga tigulang nga babaye molakaw paingon sa umahan sulod sa duha ka oras matag adlaw, hapit dili na niya makaya ihatak ang iyang mga tiil, ug magtrabaho sa uma gikan sa buntag hangtod sa gabii, nga wala magreklamo bisan kinsa. Ug unya sa usa ka adlaw, sa iyang pagpauli nga hingpit nang kapoy, nahugno siya sa salog ug miingon sa iyang manugang: 'Miabot si Arkanghel Miguel aron kuhaon ang akong kalag. Punasa ang dugo, akong mahal." "Unsa nga dugo?" nangutana ang manugang nga nahadlok, kay wala man siya makakita og dugo. "Apan tan-awa, akong mahal, dugo—nag-agos ang dugo! Punasa kini, punasa kini!" Nagsugod ang manugang sa pagpangita sa dugo, ug niadtong higayona gihatag na sa tigulang ang iyang kalag sa Ginoo.

Pagkahuman sa maong insidente, nakabawi sa hunahuna ang manugang ug nabag-o ang iyang kinabuhi. Mibag-o siya gikan sa usa ka mabangis nga hayop ngadto sa usa ka karnero. Ang kamatuoran nga iyang nasaksihan ang iyang biyenan nga nagkamatay samtang nagbitay sa iyang mga ngabil kana nga mga pulong, ug iyang gituohan nga ang Arkanghel Michael, nga gituohan nga nagbitay ang espada, mao ang nagkuha sa iyang kalag, kabahin kini sa probidensya sa Dios — aron siya mahadlok ug maghinulsol. Sa laing pagkasulti, ang Dios misulti kaniya sa sa pinulongang iyang nasabtan, aron siya makabalik sa hustong panghuna-huna. Lagmit nga maayong buot kining babaye.

— Geronda, unsa ang kahulugan kung ang usa ka tawo nga nagkamatay motawag sa iyang mga minatay nga paryente?

— Kasagaran kini mahitabo aron mahimong ehemplo sa uban, sa mga kauban sa nag-antos nga tawo. Nakaila ko og usa ka dato nga babaye; usa siya ka balaan nga babaye. Wala siya magminyo ug nagpuyo uban sa iyang igsoon nga babaye, nga iyang gipamana sa tibuok niyang bahandi. Ang bana sa iyang igsoon—mao ang bana sa iyang igsoon nga babaye—namatay pagkahuman niya. Samtang nag-antos na siya sa kamatayon, misugod siya og tawag kaniya: 'Ani-a dinhi, Despina, magpasayloay ta. Pasayloa ko… sa pagpanamastamas nako nimo, pasayloa ko!' 'Asa nimo makita si Despina?' pangutana sa mga naglibot kaniya. 'Ani-a man siya, di ba nimo siya makita, didto!' tubag niya, ug gihatag niya ang iyang espiritu sa Ginoo.

— Geronda, makadawat ba og pasaylo ang mga tawo kung, samtang nagkamatay na sila, mangayo sila og pasaylo sa usa ka tawo nga nangamatay na?

— Gitugotan kini sa Diyos aron makadawat sila og pasaylo sa ingon ani nga paagi, kay sa oras sa kamatayon ang usa ka tawo maghinulsol ug mobati sa panginahanglan nga mangayo og pasaylo sa mga tawo nga iyang nasakitan.

 

Pagpakamatay

— Geronda, ang uban nga mga tawo, kon atubangon sila sa kalisud sa ilang kinabuhi, dali dayon silang maghunahuna sa pagkuha sa ilang kaugalingong kinabuhi.

— Makita dinhi ang pagkamakasarili. Kadaghanan sa mga tawo nga nagpakamatay nagpaminaw sa yawa, nga nagsulti kanila nga kung tapuson nila ang ilang kinabuhi, malikayan nila ang sulod nga pag-antos nga ilang gibati. Tungod sa pagkamakasarili, nagpakamatay ang ingon nga mga tawo. Pananglitan, kung ang usa ka tawo mangawat, ug unya madiskubre kini nga pagpangawat ug mahimong nahibal-an sa kadaghanan, moingon ang kawatan: 'Mao na, guba na gyud nako ang akong dungog' — ug imbis nga maghinulsol, magpaubos, ug moadto sa kumpisal aron maluwas ang iyang kalag gikan sa walay katapusang pag-antos, mokuha siya sa iyang kaugalingong kinabuhi. Ang lain mokuha sa iyang kaugalingong kinabuhi tungod kay naparalisa ang iyang anak. 'Unsaon man ni: Ako—ug naa koy anak nga paralitiko?' ingon ana nga tawo, ug mahulog siya sa kawad-on sa paglaum. Apan kon siya ra ang responsable sa pagka-paralitiko sa iyang anak ug iyang giangkon ang iyang sala, nan maghinulsol siya. Unsaon man sa usa ka tawo pagkuha sa iyang kaugalingong kinabuhi ug biyaan ang iyang anak nga walay mag-atiman? Dili ba mas dako pa gyud ang iyang sala pagkahuman ana?

— Geronda, kanunay nato madungog nga adunay tawo nga nagpakamatay tungod kay sila adunay sakit sa pangisip.

Ang mga tawo nga adunay sakit sa pangisip nga nagpakamatay adunay mga hinungdan nga makapamenos sa silot, tungod kay dili husto ang kahimtang sa ilang hunahuna. Bisan sa pagtan-aw lang sa mga panganod nga nagtigum sa langit, magsugod na ang ingon nga tawo og pagbati og kabug-aton sa hunahuna. Kung madugangan pa kini og laing sakit, mas mangitngit pa ang mga panganod. Apan, ang Simbahan dili mag-ampo para sa mga tawo nga nagpakamatay nga wala'y sakit sa pangisip, sama sa dili usab kini pag-ampo para sa mga namatay nga erehe. Ang Simbahan biyaan kining mga tawo sa paghukom ug kaluoy sa Diyos. Ang pari dili maghinumdom sa mga ngalan sa ingon nga mga tawo atol sa Proskomedia ni magkuha og partikula para kanila, tungod kay pinaagi sa pagpakamatay gisalikway sa ingon nga mga tawo ang kinabuhi ug gitamay kini. Apan ang kinabuhi usa ka gasa gikan sa Dios. Apan pinaagi sa pagtapos sa ilang kinabuhi pinaagi sa pagpakamatay, sama ra sa paglabay sa ingon nga mga tawo niining gasa sa nawong sa Dios.

Apan kinahanglan kita mag-ampo nga mainit alang sa mga nagpahawa sa ilang kaugalingong kinabuhi, aron ang Maayong Ginoo makabuhat usab og usa ka butang alang kanila. Sa katapusan, wala kita kahibalo ngano nga ilang gikuha ang ilang kaugalingong kinabuhi, ug wala usab kita kahibalo unsang kahimtang sa hunahuna ang ilang naa sa katapusang gutlo sa ilang kinabuhi. Tingali, sa mismong higayon nga ang ilang kalag mobiya sa ilang lawas, sila nangamubo, nangayo og pasaylo sa Dios, ug gidawat ang ilang pagkamubo. Ug tingali gidawat sa Anghel sa Ginoo ang ilang kalag.

Nakadungog ko ug istorya bahin sa usa ka gamay nga batang babaye nga nagpuyo sa usa ka baryo ug kanunay magdala sa iyang gamay nga kanding aron magpastol. Iya kining gitali sa usa ka parang samtang siya nagdula duol didto. Usa ka adlaw, samtang siya nabihag sa iyang dula, nakagawas ang kanding ug nilayas. Nangita ang batang babaye sa kanding apan wala niya kini makita, busa mibalik siya sa balay nga wala ang kanding. Ang iyang amahan nasuko kaayo, gibunalan siya ug gipahawa sa balay. 'Adto ka ug pangitaa ang kanding!' ingon niya. 'Kung dili nimo kini makit-an, mas maayo pa nga magbitay ka na lang.' Mibiyahe ang pobre nga batang babaye aron pangitaon ang kanding. Miabot ang gabii, apan wala pa gihapon siya makabalik sa balay. Nabalaka ang iyang mga ginikanan, nangita kaniya, ug nakit-an siya nga nakabitay sa usa ka kahoy. Naghimo siya og lubid gamit ang pisi nga gipanghigot sa kanding ug gibitay ang iyang kaugalingon. Sobra siyang inosente ug giseryoso gyud niya ang gisulti sa iyang amahan. Gilubong siya sa gawas sa bakod sa sementeryo.

Siyempre, husto ang gibuhat sa Simbahan sa paglubong kaniya sulod sa lubnganan sa simbahan. Gibuhat kini sa Simbahan aron mapugngan ang mga tawo nga magpakamatay tungod sa mga gamayng butang. Apan si Kristo usab magbuhat sa husto kon dawaton Niya kining gamay nga batang babaye sa Langit.

 

 

Kapitulo 2.
"Ayaw kamo pagmasubo sama sa mga walay paglaum"
[131]

 

Ang kamatayon sa mga bata

— Geronda, usa ka inahan nga nawad-an sa iyang anak siyam ka tuig na ang milabay. Karon nangayo siya ninyo nga mag-ampo aron makita niya siya, bisan pa sa damgo, ug makakaplag og kahupayan.

— Pila na siya ka tuig ang bata? Bata pa ba siya kaayo? Importante kana. Kung bata pa kaayo ang bata, ug kung ang inahan naa sa kahimtang nga dili mawala ang iyang kalinaw sa hunahuna sa dihang motungha siya, motungha siya kaniya. Ang hinungdan nganong wala pa motungha ang bata naa sa sulod niya.

— Geronda, posible ba nga ang usa ka bata ipadayag dili sa iyang kaugalingong inahan, nga mao ang nangayo niini, kondili sa lain nga tawo?

— Unsaon pa kaha nga lahi! Sa katapusan, ang Dios nag-andam sa tanan alang sa atong kaayohan. Kung masultihan ko nga namatay ang usa ka batan-on, magmasubo ko, apan sa tawhanong paagi ra. Kay kon susihon nato pag-ayo ang mga butang, makita nato nga samtang mas maghinog ang usa ka tawo, mas daghan ang iyang pakigbisog ug mas daghan usab ang iyang makatigom nga mga sala. Labi na gayud kini tinuod sa mga tawo ning kalibutan: sa mas dugay sila mabuhi, mas daghan pa—pinaagi sa ilang kaugalingong kabalaka, kawalay hustisya ug uban pa—ang ilang kahimtang mas mopadaut imbis nga mauswag. Busa, ang usa ka tawo nga kuhaon sa Diyos gikan niining kinabuhi sa pagkabata o pagkabatan-on makadawat og labaw pa kaysa sa iyang nawala.

— Geronda, ngano man gitugotan sa Diyos nga daghan kaayong mga batan-on ang mamatay?

Walay bisan kinsa nga nakapirma og kontrata sa Diyos nga nagtino kung kanus-a sila mamatay. Gidala sa Diyos ang matag tawo sa labing angay nga higayon sa ilang kinabuhi, sa usa ka espesyal nga paagi nga para ra kanila — aron maluwas ang ilang kalag. Kung makita sa Diyos nga ang usa ka tawo mahimong mas maayong tawo, tugotan Niya sila nga mabuhi. Apan, kon makita Niya nga ang usa ka tawo magkadautan pa, kuhaon Niya siya aron maluwas. Alang sa uban — kadtong nagkinabuhi sa pagpakasala apan adunay hilig sa pagbuhat og maayo — kuhaon Niya sila sa Iyang kiliran sa wala pa sila makahimo niining maayong buhat. Naglihok ang Dios sa ingon ani, tungod kay nahibalo Siya nga buhaton unta sa niining mga tawo ang maayo kon adunay paborableng kahigayunan nga miabot. Sa laing pagkasulti, mura'g nag-ingon ang Dios kanila: 'Ayaw pagkabala-bala: igo na ang maayong kinaiya nga naa na kaninyo.' Ug alang sa uban—kadtong mga maayo kaayo—gidala sila sa Dios ngadto Kaniya, kay ang Paraiso nanginahanglan usab sa mga putot sa bulak niini.

Siyempre, dili sayon para sa mga ginikanan ug paryente sa usa ka bata nga namatay nga masabtan kini tanan. Hunahunaa lang: kung mamatay ang usa ka gamay, dad-on siya ni Kristo ngadto sa Iya sama sa usa ka gamay nga anghel, samtang ang iyang mga ginikanan nagahilak ug nagabun-og sa ilang dughan, sa dihang unta sila maglipay. Pagkahuman sa tanan, unsaon man nila pagkahibalo kung unsa siya unta mahimong sa dihang siya motubo? Masalbar ba siya? Sa dihang mibiya kami sa Asia Minor sakay sa barko niadtong 1924, usa pa ko ka bata. Punô ang barko sa mga refugiado. Naga-higda ko sa deck, giputos sa lampin sa akong inahan. Nasipa ko sa usa ka marinero nga wala niya tuyoa. Abi sa akong inahan nga namatay na ko, mao nga misugod siya og hilak. Usa ka babaye gikan sa among baryo ang nagbukas sa akong lampin ug nakita nga maayo ra ko. Apan kung namatay unta ko niadto, sigurado ko nga naa na unta ko sa Paraiso. Ug karon nga ni-edad na ko ani, nga nakasinati na ug daghang mga butang, dili gihapon ko sigurado kung maabot ba nako didto o dili.

Apan, labaw pa, ang kamatayon sa mga bata makatabang usab sa ilang mga ginikanan. Ang mga ginikanan kinahanglan mahibalo nga sukad sa higayon nga mamatay ang ilang anak, makabaton sila og mananaghawa sa Paraiso. Sa dihang mamatay na ang mga ginikanan, ang ilang mga anak, kauban ang ilang mga anghel nga tigbantay, moanha sa ganghaan sa Paraiso aron dawaton ang kalag sa ilang amahan ug inahan. Ug dili kini gamay nga butang! Labaw pa, sa gagmay nga mga bata nga gipang-antos sa sakit o kapansanan, moingon si Kristo: 'Sulod kamo sa Langit ug pilia ang labing maayong dapit didto.' Ug motubag ang mga bata kang Kristo: 'Nindot kaayo dinhi, Kristo, apan gusto namo nga ania usab ang among mama uban namo,' ug si Kristo, pagkadungog sa hangyo sa mga bata, mangita og paagi aron maluwas ang ilang inahan.

Syempre, dili pud angay nga moadto ang mga inahan sa pikas ekstremo. Aduna'y uban nga mga inahan nga nagtuo nga ang ilang namatay nga anak nahimong santo, ug kini nagdala kanila sa pagkalibog. Usa ka inahan sama niini gusto unta ihatag kanako ang usa sa mga gamit sa iyang namatay nga anak—isip usa ka panalangin—tungod kay nagtuo siya nga nahimong santo kini. "Panalangini kini," iyang gipangayo kanako, "aron mahatag nako ang iyang mga gamit sa mga tawo ingon panalangin?" "Dili," akong gisulti kaniya, "mas maayo nga dili na lang." Usa pa ka inahan sama kaniya, sa Maundy Thursday, nagdikit og litrato sa iyang anak—nga gipatay sa mga Aleman—sa Krus nga nagtindog sa tunga-tunga sa simbahan. Miingon siya: 'Ang akong anak nag-antos sama sa pag-antos ni Kristo.' Ang mga babaye nga nagpabilin sa simbahan tibuok gabii sa wala pa ang Biyernes Santo wala naningkamot nga pugngan siya; gibyaan siya nila sa kalinaw aron dili siya masakitan. Ug unsa may ilang masulti kaniya? Pagkahuman sa tanan, ang iyang kalag natrauma.

 

Kaaliwan para sa mga Nagminos

— Geronda, unsa kaha kadako nga kusog ang gikinahanglan sa mga tawo aron dili mahadlok sa kalit nga kamatayon!

— Kung masabtan sa mga tawo ang labing lawom nga kahulugan sa kinabuhi, makakaplag sila og kusog aron atubangon ang kamatayon sa husto nga paagi. Human nila masabtan ang kahulugan sa kinabuhi, ilang atubangon ang kamatayon uban sa espirituhanong panan-aw. Kabalo ka pila ka tin-edyer ang napatay sa moped! Kabalo ka pila ka batan-on ang nalambigit sa aksidente sa motorsiklo! Gipasaka sa mga batan-on ang ilang motorsiklo sa likod nga ligid, ug sa ingon ana dali ra kaayo silang mahulog, mabangga ang ilang ulo sa aspalto ug mabali ang ilang bungo. Gitan-aw pa gani nila nga bayani bisan kinsa nga makapataas sa iyang motorsiklo nga mas taas pa kaysa sa uban. 'Ako,' ingon sa mga tin-edyer nga ingon ani, 'gipa-alsa nako ang akong motorsiklo sa likod nga ligid, mura'g nagbarog sa duha ka likod nga tiil, apan nahulog ko.' Nakita ba nimo unsa ang gitudlo sa yawa kanila, nga gusto niya nga mabunggo nila ang ilang ulo? Sa katapusan, kung nagmaneho sila sa normal nga paagi, sa duha ka ligid, bisan pa og maaksidente sila, mahimo silang mabangga sa lain nga butang gawas sa ilang ulo ug mabuhi. Apan, kung tugotan sa Dios ang yawa nga magbuhat og dautan, o tugotan ang usa ka tawo nga pasagad, nagpasabot kini nga adunay maayong butang nga mogawas gikan sa dautang gibuhat sa yawa o gikan sa kapabayaan sa tawo.

— Geronda, nganong ang atong Simbahan nag-ampo nga 'mapreserba kita' gikan sa kalit nga kamatayon?

— Lain na kana nga butang. Ang Simbahan nangayo sa Diyos nga dili kita dakpon sa kamatayon nga wala mag-andam.

— Geronda, naay usa ka inahan nga miabot dinhi nga dili mapahupay ang kasubo kay gisugo niya ang iyang anak sa usa ka lakaw, unya nabangga siya sa sakyanan ug namatay.

— Sultihi siya: 'Gipadagan ba sa drayber ang imong anak tungod sa dautang tuyo? Dili. Gipadala ba nimo siya sa usa ka lakaw aron mabangga siya sa sakyanan? Dili. Busa ingna: "Kaluho kanimo, Ginoo," kay kung wala siya nabangga sa sakyanan, basin mosulod siya sa sayop nga dalan.' Apan karon gidala siya sa Diyos sa tukmang panahon. Naa na siya karon sa Langit, ug walay risgo nga mawala siya. Ngano man ka nagahilak? Wala ba nimo mahibaloan nga ang imong paghilak nagapasakit sa imong anak? Unsa man imong gusto: nga mag-antos ang imong anak, o nga siya malipayon? Siguroha nga matabangan nimo ang imong ubang mga anak nga nagpuyo layo sa Diyos. Para kanila kamo angay maghilak, dili para sa usa nga napatay." Kagahapon lang, usa ka naghilak nga inahan ang miabot dinhi. "Gikuha sa Diyos ang akong bugtong anak nga lalaki," iyang gisangpit, ug iyang gibasol ang Diyos niini. 'Kung tinuod nimong hunahunaon ang nahitabo kanimo,' ingon nako kaniya, 'moabot ka sa konklusyon nga gipasidunggan ka sa Dios. Gikuha Niya ang usa ka gamay nga anghel ngadto sa Iyang kaugalingon, gikuha ang usa ka bata nga nabunyagan, aron mapugngan siya sa pagdawat og mga sala ug mga kahuyang. Gikuha sa Ginoo ang usa ka anghel ngadto Kaniya, apan ikaw gihapon manaway Kaniya tungod niini? Sa dili madugay, imong mabati kung giunsa sa imong anak nga namatay ang pag-ampo sa Ginoo alang kanimo." Unya gisultihan ko niining babaye bahin sa iyang kinabuhi. Miingon siya nga sa dihang batan-on pa siya, makabaton unta siya og daghang anak, apan sa panahona wala niya sila gusto.

Nasayud ka ba pila ka inahan ang nag-ampo ug nangayo nga ang ilang mga anak mabuhi uban sa Dios! "Wala ko kahibalo unsa imong buhaton, akong Ginoo," ingon niining mga babaye, "apan gusto nako nga maluwas ang akong anak, nga makig-uban kanimo." Apan kon makita sa Dios nga ang usa ka bata nagalayo sa husto nga dalan, padulong sa pagkaguba ug walay lain pa nga paagi aron maluwas siya, dad-on Niya siya ngadto sa Iyang kaugalingon pinaagi sa usa ka dili gilauman nga kamatayon. Pananglitan, tugotan Niya nga usa ka hubog nga drayber ang makalapas sa bata ug sa ingon gidala Niya ang bata ngadto Kaniya. Kung adunay kahigayunan nga mag-uswag ang bata, mapugngan unta sa Dios ang aksidente nga mahitabo. Sa ulahi, mawala na ang epekto sa alkohol sa tawo nga nakalapas sa bata. Makabawi siya sa iyang pagkahibalo ug gipanglutos siya sa iyang konsensya hangtod sa katapusan sa iyang kinabuhi. 'Nakabuhat ko og krimen,' ingon niining maong tawo, ug kanunay siyang mangayo og pasaylo sa Dios. Sa ingon niini, kining tawoha maluwas usab. Ug ang inahan sa bata nga namatay, nga gilutos sa kasakit sa kasingkasing, magsugod sa pagpuyo og mas kalmado nga kinabuhi, magpamalandong sa kamatayon ug mag-andam alang sa kinabuhi nga umaabot. Sa ingon niini, siya usab maluwas. Nakita ba nimo kung giunsa, pinaagi sa pag-ampo sa inahan, paghan-ay sa Ginoo sa tanang butang aron maluwas ang kalag sa tawo? Apan kung ang mga inahan dili kini masabtan, magsugod sila og pasangil sa Ginoo! Ang mga butang nga kinahanglan pasagdan sa Ginoo gikan kanato!

Kung ang usa ka tawo mohunong sa pagtan-aw sa mga butang gikan sa kalibutanong panan-aw, makakaplag ang iyang kalag og kalinaw. Kay giunsa man sa usa ka tawo makakaplag og tinuod nga kahupayan kung dili siya motuo sa Diyos ug sa tinuod nga kinabuhi—sa kinabuhi pagkahuman sa kamatayon, sa walay katapusang kinabuhi? Sa dihang naa ko sa Monasteryo sa Stomion, aduna'y usa ka balo nga nagpuyo duol sa Konitsa nga kanunay moadto sa sementeryo ug maghilak nga walay hunong sulod sa daghang oras. Iyang gihampak ang iyang ulo sa lapida ug ang iyang mga paghilak nakasamok sa tibuok kasilinganan! Gipagawas niya ang tanang kasakit sa sementeryo. Moanha ang mga tawo didto, kuhaon siya nila, apan mobalik gihapon siya. Nagpadayon kini sulod sa daghang katuigan. Ang bana niining babaye gipatay sa mga Aleman, ug ang iyang anak nga babaye, pipila ka tuig human sa kamatayon sa amahan, namatay sa sakit sa kasingkasing sa dihang siya niabot og napulo'g siyam anyos. Busa kining malas nga babaye nabilin nga nag-inusara. Kung tan-awon sa gawas ang nahitabo kaniya, moingon sila: 'Ngano gitugotan sa Ginoo nga mahitabo kini?' Ug ang babaye mismo, sa pagtan-aw sa nahitabo kaniya sa ingon ani nga paagi — gikan sa gawas — wala gyud siya makakaplag og kahupayan. Usa ka adlaw, sa dihang miadto usab ko sa sementeryo aron tan-awon unsay nahitabo, misugod siya og sulti kanako: 'Ngano gihimo sa Ginoo nga ingon ani ang tanan? Gipamatay ang bana nako sa gubat. Usa ra ka anak nga babaye ang naa nako. Gikuha usab siya sa Diyos gikan kanako…" Nagpadayon lang siya sa pagstorya, nagpasangil sa Diyos. Pagkahuman nako nga gitugotan siya nga makapahayag sa iyang gibati, miingon ko: "Mosulti pud ko nimo og usa ka butang. Nailhan nako ang imong bana. Maayo kaayo siya nga tawo. Namatay siya sa gubat alang sa iyang nasud, nagatuman sa iyang balaan nga katungdanan. Dili siya tratuhon sa Diyos nga dili matarong. Unya, pagkahuman sa kamatayon sa imong bana, gibyaan ka sa Diyos uban sa imong anak nga babaye sulod sa pipila ka tuig. Nagpuyo siya uban nimo, ug nakakaplag ka og gamay nga kahupayan niini. Apan sa ulahi, sa dihang nakita nga basin maliso ang batang babaye sa husto nga dalan, gikuha siya sa Diyos gikan sa maayong kahimtang diin siya nahimutang. Gibuhat niya kini aron maluwas siya." Kining balo, bisan pa man hilumon kaayo ang iyang bana, medyo makalibutanon siya. Siyempre, wala nako kini gisulti kaniya diretso; wala nako gisulti kaniya, 'Ikaw usa ka makalibutanon nga tawo,' apan gipangutana nako siya: 'Unsa imong gihunahuna karon? Gihigugma ba nimo ang kalibutan?" "Dili ko gusto makakita og bisan kinsa o bisan unsa," matud niya. "Makita nimo," ingon nako kaniya, "ang kalibutan patay na usab para kanimo. Ang imong kasubo nagtabang kanimo, ug walay butang sa kalibutan nga makainteresar kanimo. Busa sa dili madugay magkahiusa na kamo tanan sa Paraiso. Kanino pa kaha gihatag sa Dios ang ingon nga dungog sama sa gihatag Niya kanimo? Nasabtan ba nimo kana?" Human niining panag-istoryaha, ang kabus nga babaye mihunong sa pag-adto sa sementeryo. Sa diha nga—tungod sa tabang sa uban—nahibaloan niya ang labing lawom nga kahulugan sa kinabuhi, nakakaplag dayon siya og kalinaw.

— Geronda, nadungog nako nga kung mamatay ang usa ka tawo sa bayolenteng paagi, nagbayad siya sa iyang mga sala, kay ang mamamatay-tao ang modawat sa iyang mga sala.

Ang tawo nga gipatay, kung pwede nako isulti sa ingon ana, adunay mga hinungdan nga makapakunhod sa iyang silot. Mahimo niyang isulti sa Diyos: 'Mangayo unta ko og pasaylo, apan gipatay ko niya.' Busa, ang karga [sa iyang mga sala] mahulog sa mamamatay. Apan, ang uban nga walay sentido komon moingon: 'Kung adunay Diyos, dili Niya tugotan nga daghan kaayong krimen ang mahitabo. Silotan Niya ang mga kriminal.' Wala masabti sa ingon nga mga tawo nga gitugotan sa Diyos nga mabuhi ang mga kriminal aron sa Adlaw sa Paghukom, wala silay ikapangatarungan nga wala sila maghinulsol, bisan pa man nga gihatagan sila Niya og daghang katuigan aron buhaton kini. Dili usab biyaan sa Diyos ang mga ginapatay sa mga kriminal.

 

Kamatayon — usa ka pagbulag sulod lang sa pipila ka tuig

Kinahanglan natong masabtan nga sa tinuod, ang usa ka tawo dili mamatay. Ang kamatayon usa ra ka pagbalhin gikan sa usa ka kinabuhi ngadto sa lain. Kini usa ka pansamantalang pagbulag. Pananglitan, kung ang usa ka tawo molarga sa gawas sa nasud sulod sa usa ka tuig, masubo ang iyang pamilya kay magbulag sila sulod sa usa ka tuig; o kung molarga siya sulod sa napulo ka tuig, masubo sila tungod sa napulo ka tuig nga pagbulag. Sa samang paagi, ang mga tawo angay motan-aw sa pagbulag gikan sa ilang mga hinigugma nga gidala sa kamatayon. Pananglitan, kung ang usa ka tigulang mawad-an sa usa ka hinigugma, angay niyang isulti: 'Magkita ta pag-usab pagkahuman sa kinse ka tuig.' Kung batan-on pa ang mga nawagtangan og hinigugma, ingna nila: 'Magkita ta pag-usab pagkahuman sa kalim-an ka tuig.' Siyempre, masakitan ang usa ka tawo sa kamatayon sa iyang hinigugma, apan kinahanglan atubangon ang kamatayon gikan sa espirituhanong panan-aw. Hinumdumi ang gisulti ni Apostol Pablo: 'Ayaw kamo paghilak sama sa mga walay paglaum.'[132] Pananglitan, pila kaha ka beses unta nako makita ang akong namatay nga paryente kung buhi pa siya? Usa ka beses matag bulan? Busa kinahanglan natong hunahunaon nga didto, sa walay katapusang kinabuhi, makita nako siya kanunay. Ang atong kabalaka matarong lamang kon ang namatay nga tawo nagkinabuhi og daotan [— dili sa Kristohanong paagi]. Pananglitan, kon siya usa ka malupigon nga tawo, kinahanglan gayud nato siyang ipangamuyo pag-ayo — kon tinuod gayud nato siyang gihigugma ug gusto nato siyang masugat sa umaabot nga kinabuhi.

 

 

Kabanata 3.
Mahitungod sa Kinabuhi Pagkahuman sa Kamatayon

 

Ang mga Gikondenar Mibiya

— Geronda, sa dihang mamatay ang usa ka tawo, dali ba niyang masabtan kung unsang kahimtang siya nahimutang?

— Oo, mobalik siya ug mangutana sa iyang kaugalingon: 'Unsa kaha akong nabuhat?' Apan — 'faida yok'[133] — nga nagpasabot nga ang pagpakutana niya niini nga pangutana wala nay pulos kaniya karon. Pananglitan, ang usa ka hubog nga nakapatay sa iyang inahan nagkatawa ug nag-awit kay wala siya makamatngon sa iyang nabuhat. Apan sa diha nga mawala na ang kalasingan, magsugod siya sa paghilak, pag-agol ug pagpangutana sa iyang kaugalingon: 'Unsa kaha akong nabuhat?' Parehas kini mahitabo sa mga nagkinabuhi sa sala.  Kini nga mga tawo sama sa mga hubog. Wala nila masabti unsay ilang ginabuhat; wala silay pagbati sa sala. Apan sa dihang mamatay sila, mawala ang kalibog sa ilang hunahuna ug mobalik ang ilang pagkaamgo. Mabukas ang mga mata sa ilang kalag, ug masabtan nila ang ilang sala, kay ang kalag, pagkahawa sa lawas, molihok, makakita, ug masabtan ang tanan sa dili masukod nga kadali.

Ang uban kabalaka kung kanus-a mahitabo ang Ikaduhang Pag-abot. Apan alang sa usa ka tawo nga nagkamatay, ang Ikaduhang Pag-abot, sa pagkasulti, naa na gayud sa iyang atubangan. Kay ang usa ka tawo pagahukman sumala sa kahimtang diin siya makita sa kamatayon.

— Geronda, unsa ang ilang nasinati karon sa mga nag-antos sa mga pag-antos sa impyerno?

— Kining mga tawo gikondena na. Samtang naa sila sa prisohan, nag-antos sila sa mga pag-antos nga angay sa mga sala nga ilang nabuhat sa ilang kinabuhi sa yuta. Nagpaabot sila sa katapusang paghukom — ang umaabot nga Paghukom ni Kristo. Apan taliwala kanila, aduna'y gisilotan sa istrikto ug espesyal nga mga rehimen, ug aduna usab gisilotan sa mas malumo nga mga silot.

— Ug asa karon ang mga santo ug ang naghinulsol nga tulisan?[134]

— Ang mga santo ug ang nanghinulsol nga tulisan naa na karon sa Paraiso, apan wala pa nila madawat ang ilang katapusang himaya, sama sa mga gisilotan sa impyerno nga wala pa makadawat sa ilang katapusang paghukom. Gatusan ka tuig na ang milabay, miingon ang Dios: "Manghinulsol kamo, kay hapit na ang Gingharian sa Langit."[135] Bisan pa niana, padayon Siyang nagpalugway sa panahon balik-balik, kay nagpaabot Siya nga usbon nato ang atong mga dalan.[136] Apan kita, pinaagi sa padayon nga pagpuyo sa atong mga kahiligon ug mga sala, nagpakita kita og kawalay-hustisya batok sa mga santo, kay [tungod kanato] dili nila madawat ang katapusang himaya nga ilang madawat pagkahuman sa umaabot nga Katapusang Paghukom.

 

Mga pag-ampo para sa mga namatay ug mga serbisyo sa paghinumdom

— Geronda, makapangamuyo ba ang mga gikondena alang sa mga namatay?

— Mibalik sila sa ilang paghuna-huna ug nangayo og tabang, apan dili na nila matabangan ang ilang kaugalingon. Ang mga naa sa impyerno mangayo lang og usa ka butang kang Kristo: nga hatagan sila og lima ka minuto nga kinabuhi dinhi sa yuta aron sila makapanamastamas. Kita nga nagpuyo sa yuta adunay panahon sa paghinulsol, samtang ang mga walay swerte nga namatay dili na makapaayo sa ilang kahimtang sa ilang kaugalingon, apan nagpaabut og tabang gikan kanato. Busa obligado kita nga motabang kanila pinaagi sa atong mga pag-ampo.

Nahunahuna nako nga napulo ra ka porsyento sa mga patay nga gikondena ang naa sa demonyong kahimtang ug, samtang naa sa impyerno, nagpasipala batok sa Dios, sama sa gibuhat sa mga demonyo. Dili lang nga kining mga kalag dili mangayo og tabang, dili usab nila kini dawaton. Ug nganong kinahanglan pa man sila og tabang? Unsa man k ang mahimo sa Dios para kanila? Hunahuna-a ang usa ka bata nga mibiya sa balay sa iyang amahan, gipang-usik ang tanang bahandi sa amahan ug, aron makadugang pa, gisaway ang iyang amahan sa iyang katapusang mga pulong. Unsaon kaha sa amahan pagtabang kaniya unya? Apan ang ubang mga kalag nga gipaka-damgo sa impyerno—kadtong adunay gamayng gugma—nabati nila ang ilang sala, naghinulsol ug nag-antos tungod sa ilang mga sala. Mangayo sila og tabang ug makadawat og dakong tabang pinaagi sa mga pag-ampo sa mga matinud-anon. Sa laing pagkasulti, gihatagan karon sa Dios kining mga gikondenar og paborableng kahigayunan nga makadawat og tabang hangtod moabot ang Ikaduhang Pag-anhi. Sa kinabuhi dinhi sa yuta, ang usa ka higala sa hari makahimo sa pag-ampo sa atubangan niya aron tabangan ang usa ka gikondenar nga tawo. Sa samang paagi, kung ang usa ka tawo usa ka 'higala' sa Dios, makapanawag siya pinaagi sa pag-ampo sa atubangan sa Dios ug mangayo alang sa mga nangamatay nga gikondena nga ibalhin gikan sa usa ka 'kulungan' ngadto sa lain — ngadto sa mas maayo — gikan sa usa ka 'selda' ngadto sa lain, nga mas komportable. Mahimo pa gani siyang moampo alang kanila aron malipat gikan sa usa ka 'selda' ngadto sa usa ka matang sa 'kuwarto' o 'apartamento.'

Sama sa dihang mobisita kita sa mga priso ug magdala kanila og preskong ilimnon ug uban pa aron mapagaan ang ilang pag-antos, mao usab nato gipagaan ang pag-antos sa mga namatay pinaagi sa mga pag-ampo ug limos nga atong gihalad alang sa kalinaw sa ilang mga kalag. Ang mga pag-ampo sa buhi alang sa mga namatay ug ang mga serbisyo nga gihimo alang sa kalinaw sa ilang mga kalag mao ang katapusang higayon aron sila makadawat sa tabang nga gihatag sa Diyos – hangtod sa Ikaduhang Pag-abot. Human sa Katapusang Paghukom, dili na sila makadawat pa og ingon nga tabang.

Gusto sa Diyos nga motabang sa mga namatay kay nabati Niya ang kasubo para kanila; apan dili Niya kini buhaton tungod sa pagbati sa ka-maayo. Dili Niya gustong hatagan ang yawa og katungod nga moingon: 'Unsaon man Nimo pagluwas niining makasasala, nga wala gyud siya'y gibuhat nga paningkamot?' Apan, pinaagi sa pag-ampo alang sa mga namatay, gihatagan nato ang Diyos og 'katungod' nga mosulod. Angay usab hinumduman nga ang atong mga pag-ampo alang sa mga namatay mas makapahikap sa kasingkasing sa Dios kaysa sa atong mga pag-ampo alang sa mga buhi.

Mao nga ang atong Simbahan nagtukod sa pagpanalangin sa kolivo alang sa mga namatay, sa mga serbisyo sa handumanan ug panikhidas. Ang mga serbisyo sa handumanan mao ang labing maayong manalipod alang sa kalag sa mga namatay. Ang mga serbisyo sa handumanan adunay gahum nga makagawas pa gani sa kalag gikan sa impyerno. Ug kamo, human sa matag Banal nga Liturgiya, kinahanglan magpabalaan og kolivo alang sa mga namatay. Aduna'y kahulugan ang trigo: 'Gitanum kini sa pagkadaut, gipabangon kini sa pagkawalay-daut,'[137] — ingon sa Balaang Kasulatan. Sa sekular nga kalibutan, ang uban kaayo tapulan sa pagluto og gamay nga trigo ug pagdala og pasas, biskwit, ug cookies sa simbahan aron basahon sa mga pari ang pag-ampo ibabaw niini tanan alang sa kalinaw sa mga namatay. Apan sa Balaang Bukid, sa matag Balaang Liturhiya, ang mga tigulang monghe nagkonsagra sa kolivo alang sa mga namatay ug alang sa Balaan nga gihalad og dungog, aron madawat ang iyang panalangin.

— Geronda, ang mga bag-ohay lang namatay ba mas nagkinahanglan og pag-ampo?

— Aw, siyempre! Kung bag-o pa lang mosulod ang usa ka tawo sa prisohan, dili ba labi ka lisod para kaniya sa sinugdanan? Mag-ampo kita alang sa mga namatay nga wala makapahimuot sa Dios, aron sa pipila ka paagi matabangan usab sila sa Dios. Labi na kon nasayud kita nga ang usa ka tawo mapintas o malupigon — o mas tukma, kon daw malupigon sila, kay usahay atong giisip nga malupigon ang usa ka tawo bisan dili man diay sila ingon ana sa tinuod. Ug kon ang ingon nga tawo nagkinabuhi usab sa sala, nan kinahanglan kita mag-ampo nga mainiton alang kaniya, isumite ang iyang ngalan alang sa paghinumdom sa Balaang Liturhiya, ipalista siya sa usa ka kap-atan ka adlaw nga serbisyo sa paghinumdom, ug maghatag og limos sa mga kabus alang sa kaluwasan sa iyang kalag, aron, sa pagpaminaw sa pag-ampo sa mga kabus: 'Bulahan ang iyang abo,' ang Dios malumo ug maluoy kanang tawo. Sa ingon niini, ang wala nila nabuhat sa ilang kaugalingon, buhaton nato alang kanila. Apan kon ang usa ka tawo adunay pagkamaayo, bisan pa kon wala siya nagkinabuhi og maayo, makadawat siya og dakong kaayohan gikan bisan sa gamay nga pag-ampo. Kini tungod kay maayo ang iyang kinaiya.

Nasayud ko sa mga kaso nga nagpamatuod sa kaayohan nga nadawat sa mga namatay gikan sa mga pag-ampo sa mga espirituhanong tawo. Usa ka lalaki miadto kanako sa akong kaliva ug miingon, nagahilak: "Geronda, ako , mihunong sa pag-ampo alang sa usa ka namatay nga kaila, ug siya mitungha kanako sa usa ka damgo. 'Ikaw,' ingon niya, 'wala na magtabang kanako sulod na sa baynte ka adlaw.'  'Nakalimot ka nako, ug nag-antos ko.' Ug tinuod gayud, nakalimot ko kaniya eksakto sa baynte ka adlaw ang milabay, tungod sa daghang kabalaka, ug sa maong mga adlaw wala gani ko mag-ampo para sa akong kaugalingon."

— Geronda, kung mamatay ang usa ka tawo ug hangyoon kita nga mag-ampo para kaniya, husto ba nga mag-ampo kita og usa ka hugpong sa rosaryo alang sa kalinaw sa iyang kalag sulod sa unang kap-atan ka adlaw human sa iyang pagpanaw?

— Kung nag-ampo ka para sa mga namatay gamit ang rosaryo, ampoa usab ang ubang kalag nga nanginahanglan og pag-ampo. Ngano man nga ang tren molarga pa ug ingon ana ka layo nga usa ra ka pasahero ang sakay? Makasakay pa man pud ang uban. Nasayud ka ba pila ka mga kalag sa mga namatay ang nanginahanglan og pag-ampo? Kining mga kabus nga kalag nangayo og tabang, ug wala silay bisan kinsa nga mag-ampo para kanila! Ang uban kanunay maghimo og seremonya sa paghinumdom alang sa usa sa ilang namatay nga paryente. Apan bisan ang tawo nga giampoan wala gyud makadawat og tabang gikan niini, kay ang ingon nga pag-ampo dili kaayo makapahimuot sa Dios. Tungod kay daghan na kaayo silang gihimo nga memorial services para sa namatay nga tawo, mag-ampo na lang unta sila para sa ubang mga kalag sa samang higayon.

— Geronda, usahay mabalaka ko sa kaluwasan sa akong amahan, kay wala siya'y koneksyon sa Simbahan.

— Dili nimo mahibal-an hangtod sa katapusang gutlo unsa ang paghukom sa Diyos. Kanus-a ka nabalaka ani? Matag Sabado ba?

— Wala ko magrekord. Pero ngano man kada Sabado?

— Kay ang Sabado mao ang adlaw sa mga namatay; ang mga namatay adunay katungod niini.

— Geronda, unsa man ang mahitabo sa mga namatay nga walay mag-ampo para kanila? Makabenepisyo ba sila sa mga pag-ampo sa mga tawo nga nag-ampo alang sa mga namatay sa kinatibuk-an — nga wala maghisgot og bisan unsang piho nga ngalan?

— Siyempre, buhaton nila. Sa dihang mag-ampo ko alang sa tanang namatay na, makita nako sa akong mga damgo ang akong kaugalingong ginikanan, kay malipay sila sa mga pag-ampo nga akong gihalad. Sa matag higayon nga gisaulog ang Banal nga Liturhiya sa akong selda, nagbuhat usab ko og kinatibuk-ang serbisyo sa paghinumdom para sa tanang namatay, nag-ampo para sa mga namatay nga hari, obispo, ug uban pa. Ug sa katapusan moingon ko, 'ug kadtong wala nato nahisgutan ang ilang mga ngalan.' Ug kung usahay dili nako apilon ang pag-ampo para sa mga namatay, motungha kanako ang akong mga namatay nga kaila. Usa sa akong paryente napatay sa gubat, ug wala nako isulat ang iyang ngalan para sa paghinumdom sa serbisyo sa paghinumdom, kay naisulat na kini para sa paghinumdom sa Proskomedia uban sa uban nga namatay nga bayani. Ug busa nakita nako kining tawo nga nagtindog sa akong atubangan sa tibuok niyang gitas-on atol sa serbisyo sa paghinumdom. Ug kamo usab kinahanglan magpasa alang sa paghinumdom sa Proskomedia dili lang ang mga ngalan sa masakiton, kondili usab ang mga ngalan sa mga namatay, kay ang mga namatay nagkinahanglan kaayo og mga pag-ampo.

 

Ang labing maayong paagi sa paghinumdom sa mga namatay

Mas mapuslanon pa kaysa sa tanang paghinumdom ug serbisyo sa handumanan nga atong mabuhat alang sa mga nangamatay mao ang atong matinud-anong pamaagi sa kinabuhi, kana nga paningkamot nga atong buhaton aron putlon ang atong mga kakulian ug limpyohan ang atong mga kalag. Kay ang resulta sa atong kagawasan gikan sa materyal nga mga butang ug gikan sa mga pagbati sa kalag dili lang nga kita mismo makasinati og kahupayan. Makadawat usab og kahupayan ang mga nangaging mga katigulangan sa tibuok atong kaliwatan. Makasinati og kalipay ang mga nangagi kung ang ilang kaliwat magpuyo uban sa Dios. Kung dili kita naa sa maayong espirituhanong kahimtang, mag-antos ang atong mga nangaging ginikanan, lolo ug apohan, ug tanang atong mga katigulangan. 'Tan-awa lang unsaon pagkinabuhi sa among kaliwat!' ingon nila, ug sila nabalaka. Apan, kung naa kita sa maayong espirituhanong kahimtang, sila malipay, tungod kay kauban sila sa Ginoo sa atong pagkatawo ug ang Ginoo, sa usa ka paagi, obligado nga motabang kanila. Sa laing pagkasulti, magahatag kini og kalipay sa mga namatay kon maningkamot kita ug paningkamotan nga malipay ang Dios pinaagi sa atong kinabuhi. Pinaagi niini, magkahiusa kita pag-usab sa atong mga minahal nga namatay sa Paraiso, ug mag-uban kitang tanan sa kinabuhi nga walay katapusan.

Busa, angay gayud nga maningkamot ug makig-away batok sa atong daang kaugalingon, aron, sa diha nga nahimong bag-ong kaugalingon, dili na kini makadaot sa kaugalingon o sa uban, kondili makatabang sa kaugalingon ug sa uban—buhi man o nangamatay.

 

Ang kaisog sa mga matarong sa atubangan sa Dios

— Geronda, sa imong sulat ngadto sa mga bag-ong monghe, nagsulat ka: "Bisan pa man nga nasayud ang tinuod nga mga monghe nga ang ilang madawat niining kinabuhi gamay ra kaayo nga bahin sa kalipay sa Paraiso, ug nga sa Paraiso mas dako pa kini, apan tungod sa dakong gugma alang sa ilang silingan, gusto sila nga magpuyo pa og gamay sa yuta aron matabangan ang mga tawo pinaagi sa pag-ampo, aron ang Dios makalihok sa mga panghitabo sa kalibutan ug ang kalibutan makadawat og tabang."[138]

— Basaha: 'Ang mga monghe gustong mabuhi sa yuta aron sila makasinati og pag-antos uban sa mga tawo ug matabangan sila pinaagi sa pag-ampo.'

— Geronda, sa umaabot nga kinabuhi, motabang ba usab ang tinuod nga monghe sa mga tawo pinaagi sa iyang mga pag-ampo?

— Magpadayon siya sa pagtabang kanila pinaagi sa iyang mga pag-ampo sa umaabot nga kinabuhi, apan didto dili na siya mag-antos, samtang karon siya nag-ambit sa ilang pag-antos. Dili siya nagpuyo sa yuta nga nag-awit ug nagsayaw, 'uban sa malipayong mga mata ug masidlak nga nawong'! Apan, sa diha nga mas dako ang pag-antos nga masinati sa usa ka monghe alang sa iyang isigkatawo, mas dako usab ang langitnong kahupayan nga iyang madawat nga baylo, ug kining ganti sa pipila ka paagi nagpahibalo sa monghe nga nakabenepisyo ang iyang isigkatawo. Kining langitnong kalipay mao ang ganti sa Diyos alang sa kasakit nga iyang masinati alang sa iyang igsoon.

— Geronda, ang mga santo—mao kana, kadtong atong gipangayoan og tabang—dili ba sila makigbahin sa atong pag-antos?

— Oo, akong igsoon, — sa katapusan, walay kasakit didto! Asa man sila mag-antos? Sa Paraiso? 'Diin walay sakit, walay kasubo, walay paghuyop.'[139] Dili ba kini ang giingon bahin sa Paraiso? Labaw pa, ang mga santo nakahibalo [gikan sa kasinatian] sa langitnong ganti nga ihatag sa mga nag-antos niining kinabuhi, ug kini nga kahibalo nagahatag kanila og kalipay.  Kay kon dili, unsaon kaha sa Dios mismo, nga adunay ingon ana nga gugma ug kalooy, pag-antus niining dakong pag-antos sa tawo? Makaya Niya kini pag-antus tungod kay Nasayud Siya sa langitnong ganti nga nagpaabot sa mga nag-antos. Sa laing pagkasulti, mas daghan ang mag-antos dinhi, mas dako ang langitnong ganti nga giandam sa Dios para kanila sa Langit. Apan dili nato kini makita, busa mobati kita og kalooy sa mga nag-antos. Apan kon makakita ang usa ka tawo, bisan gamay lang, sa nagpaabot sa mga nag-antos sa umaabot nga kinabuhi, ug nahibalo sa langitnong ganti nga ilang madawat, dili na ingon ka dako ang ilang pag-antos.

— Geronda, unsa kaha kung mangayo ta sa Diyos og tabang para sa usa ka kalag nga namatay na nga wala man diay nagkinahanglan niining tabang? Walay pulos ba unya ang atong pag-ampo?

— Unsaon man nga kini mahimong walay pulos? Sa dihang moingon kita, 'Hatagi og pahulay ang Imong alagad (pangalan),' ug kining tawoa naa na karon sa sunod nga kinabuhi, duol sa Dios, dili siya masuko kanato. Sa kasukwahi: ang atong pag-ampo makapukaw sa iyang kalooy. 'Tan-awa lang,' ingon niya, 'ana ko sa Paraiso, duol sa Dios, apan nagkabalaka gihapon sila.' Busa ang atong pag-ampo makapukaw sa iyang gugma kanato, ug pinaagi sa pag-ampo sa Dios alang kanato, mas motabang pa gayud siya kanato. Apan, gawas pa niana, unsaon man nimo paghibalo sa kahimtang sa usa ka partikular nga kalag nga namatay na? Siyempre, una sa tanan, kinahanglan ka mag-ampo para sa mga nahibaloan nimo nga nakapasubo sa Dios atol sa ilang kinabuhi dinhi sa yuta. Unya kinahanglan ka mag-ampo para sa ubang mga kalag nga namatay na nga susama kanila, ug pagkahuman ana — mag-ampo ka para sa tanang mga kalag nga namatay na sa kinatibuk-an.

 

Ang Umaabot nga Adlaw sa Paghukom

— Geronda, giunsa paghinlo sa kalag?

— Kung ang usa ka tawo maningkamot sa pagtuman ug pagpraktis sa mga sugo sa Dios, kung paningkamotan niya ang iyang kaugalingon, kung limpyohan niya ang iyang kaugalingon gikan sa mga pagbati, nan masidlak ang iyang hunahuna. Iyang maabot ang kahitas-an sa pagpamalandong, ug ang iyang kalag mahimong sama sa kalag sa katawhan sa wala pa ang Pagkahulog sa unang mga tawo. Mao kini ang kahimtang nga maabtan sa usa ka tawo pagkahuman sa pagkabanhaw sa mga patay. Apan, kon hingpit na silang napahapsay gikan sa mga pagka-ugalingon, ang usa ka tawo makasinati sa pagkabanhaw sa iyang kalag bisan pa sa wala pa ang kinatibuk-ang pagkabanhaw. Kon mahitabo kini, ang ilang lawas mahimong anghelhon ug dili-lawasnon, ug dili na sila magkinahanglan og materyal nga pagkaon.

— Geronda, unsaon man pagkahitabo sa Katapusang Paghukom?

— Sa Katapusang Paghukom, ang tinuod nga kahimtang sa matag tawo ipadayag sa usa ka gutlo. Ang matag tawo mosangko sa iyang kaugalingong kabubut-on ngadto sa angay niyang dapit. Sama sa telebisyon, makita sa tanan ang ilang kaugalingong dautan ug ang espirituhanong kahimtang sa uban. Tan-awon sa usa ka tawo ang iyang silingan sama sa usa ka salamin ug, samtang nagyuko sa ulo, moadto sa iyang gitakdang dapit. Pananglitan, sa iyang kinabuhi dinhi sa yuta, ang manugang nga babaye naglingkod nga nakatapli ang mga tiil sa atubangan sa iyang biyenan, samtang ang biyenan, nga nabali ang usa ka tiil, nag-atiman sa iyang anak—ang anak sa manugang—ang iyang kaugalingong apo. Kung, sa Katapusang Paghukom, makita sa manugang nga ginabutang ni Kristo ang iyang biyenan sa Paraiso, samtang siya mismo dili madawat didto, dili siya makasupak o makapangutana kang Kristo ngano ginabuhat Niya kini. Sa katapusan, makita gyud niya ang maong eksena sa yuta sa iyang kaugalingong mga mata. Mahinumduman niya kung giunsa sa iyang biyenan, nga nabali ang bitiis, pag-atiman sa iyang apo, ug dili siya mauswag mosulod sa Paraiso. Ug siya mismo dili makakaplag og lugar sa Paraiso. Ang mga monghe, sa laing bahin, makakita sa mga kalisdanan ug pagsulay nga giagian sa mga sekular, ug kung giunsa nila kini pagdaog. Kung ang mga monghe nabuhi sa sayop, sila, nga nagyuko sa ilang ulo, moadto sa ilang kaugalingong pagbuot sa lugar nga angay kanila. Ang mga madre nga napakyas sa pagpalipay sa Ginoo makakita, sa Katapusang Paghukom, sa mga bayani nga inahan nga wala magpanumpa isip monghe, nga wala makadawat sa mga panalangin ug paborableng kahigayunan nga anaa sa mga madre, ug nga, bisan pa niini, nakabuhat og mga buhat sa pagkamaayo ug nakaabot sa hataas nga espirituhanong kahimtang. Unsaon kaha, sa diha nga makita nila kini tanan, maulaw ang mga madre sa pagkamakasarili ug kababaan nga ilang gibuhat ug diin sila mismo ang naantos! 'Mao kana,' ingon sa usa ka hunahuna kanako, 'ang pagkahitabo sa Katapusang Paghukom.' Buot ipasabot, sa Katapusang Paghukom, si Kristo dili moingon: 'Ania dinhi, unsa man imong gibuhat?' o 'Moadto ka sa impyerno, ug ikaw sa Paraiso.' Dili: ang matag tawo, sa pagtandi sa iyang kaugalingon sa uban, moadto sa iyang kaugalingong pagbuot sa lugar nga angay kaniya.

 

Ang Kinabuhi nga Moabot

— Geronda, nagdala ko og pipila ka tam-is para imong ipangbahin sa mga igsoon.

— Tan-awa lang kung unsa sila ka malipayon! Sa umaabot nga kinabuhi, moingon kita: 'Unsa kaha ta kaniadto malipay sa ingon nga gagmayng butang! Unsa kaha kaniadto nakapukaw kanato kining gagmayng butanga!' Apan karon, oh, ang atong mga kasingkasing nagalukso sa kalipay tungod niining gagmayng kalipay.

— Geronda, giunsa nato pagsabot karon pa lang sa pagka-panandaliang malipayon niini?

— Kung nasabtan na nimo kini karon, dili na nimo isulti ang ingon ana sa umaabot nga kinabuhi. Bisan unsa pa ang isulti sa bisan kinsa, ang mga nagpuyo sa Langit nagkinabuhi og maayo. Kabalo ka unsang klase nga 'gawâ sa kamot' ilang ginabuhat sa Langit? Sila naghatag og walay hunong nga pagdayeg sa Dios.

— Geronda, ngano man gitawag nga 'mga nahabilin' ang lawas sa usa ka namatay?

— Kay ang lawas mao ang mabilin dinhi sa yuta human mamatay ang usa ka tawo. Ang tinuod nga kaugalingon — ang kalag — mosaka paingon sa Langit. Sa umaabot nga Paghukom, buhion usab sa Dios ang lawas sa tawo, aron kini hukman kauban sa kalag, kay ang tawo nagkinabuhi ug nakasala gamit niini. Sa umaabot nga kinabuhi, ang tanan adunay parehas nga lawas — usa ka espirituhanong lawas — ug ang tanan pareho ang gitas-on: ang mubo ug ang taas; ang tanan pareho ang edad: ang mga batan-on, ang mga tigulang ug ang mga bata pareho — tungod kay ang tanan nga tawo adunay parehas nga kalag. Sa laing pagkasulti, sa umaabot nga kinabuhi, ang tanan nga tawo pareho ang anghelikong edad.

— Geronda, sa kinabuhi nga umaabot, makakita ba sa Paraiso ang mga naa sa Impyerno?

— Hunahunaa nga adunay kalayo nga nagdilaab sa usa ka kwarto sa gabii. Makita sa mga nagbarog sa gawas ang mga naa sa sulod niining hayag kaayo nga kwarto. Sa samang paagi, makita sa mga naa sa impyerno ang mga naa sa paraiso. Ug kini maghatag pa gayud kanila og mas dakong pag-antos. Ug hunahunaa pag-usab kini: ang mga naa sa kahayag sa gabii dili makakita sa mga nagbarog sa gawas sa kangitngit. Sa samang paagi, ang mga anaa sa Paraiso dili makakita sa mga anaa sa Impyerno. Kay kung makita sa mga anaa sa Paraiso ang mga makasasala nga nag-antos, kini maghatag kanila og kasakit; masubo sila sa ilang mapait nga kapalaran ug dili na nila matilawan ang kalipay sa Paraiso. Apan sa Paraiso 'walay sakit…' Dili lang nga dili makita sa mga anaa sa Paraiso ang mga anaa sa Impyerno—dili na gani nila mahinumduman kung naa ba silay igsuon nga lalaki, o amahan, o inahan, kung kining mga tawo wala uban kanila sa Paraiso. 'Niadtong adlawa, mawala ang tanan niyang hunahuna,'[140] — ingon sa salmista. Kay kon hinumduman sa mga anaa sa Paraiso ang ilang mga paryente nga nag-antos sa Impyerno, unsang klase nga Paraiso pa kaha kana para kanila? Ug dili lang kana: magtuo ang mga anaa sa Paraiso nga wala nay lain nga mga tawo [gawas sa mga anaa sa Paraiso]. Sa samang paagi, dili usab nila hinumduman ang mga sala nga ilang nabuhat atol sa ilang kinabuhi dinhi sa yuta. Kung hinumduman nila ang ilang mga sala, ang ilang gugma sa Dios maghimo nga dili nila makaya nga hunahunaon nga ilang napasakitan Siya.

Kinahanglan usab isulti nga ang kadaghan sa kalipay nga masinati sa matag tawo sa Paraiso dili pareho. Ang usa makasinati og kalipay nga sama sa gidak-on sa singsing, ang lain makasinati og kalipay nga sama sa usa ka tasa, ug ang ikatulo makasinati og kalipay nga sama sa tibuok lanaw. Bisan pa niana, mobati og katagbawan ang tanan, ug walay usa nga makahibalo kung pila ka kalipay, pila ka langitnong kalipay ang masinati sa uban. Ang Maayong Dios naghan-ay niini sa ingon ani nga paagi tungod kay kon masayud ang usa ka tawo nga ang lain nakasinati og mas dako nga kalipay kaysa kaniya, dili na mahimong Paraiso ang Paraiso; kay bisan pa sa Paraiso mosubang ang [ingon sa kalibutan nga] pagkasina: 'Ngano man nga siya nakasinati og mas dako nga kalipay, samtang ako nakasinati og gamay ra?' Sa laing pagkasulti, makita sa tanan sa Paraiso ang himaya sa Dios subay sa pagkaputli sa ilang sulod nga mga mata. Apan, kining kalinaw sa espirituhanong panan-aw [sa himaya sa Dios] dili itino sa Dios. Kini magdepende sa pagkaputli sa matag indibidwal.

— Apan aduna'y uban, Geronda, nga wala motuo nga naglungtad ang Impiyerno ug Langit.

— Wala ba sila motuo nga adunay impyerno ug langit? Apan kung walay langit ug walay impyerno, giunsa kaha nga ang mga patay maglungtad sa kawalay-paglungtad? Sa katapusan, mga kalag man sila! Ang Dios dili mamatay [sa kinaiyahan], samtang ang tawo dili mamatay pinaagi sa Grasya. Busa, magpabilin siyang dili mamatay bisan pa sa impyerno. Labaw pa, bisan sa atong kinabuhi dinhi sa yuta, ang atong kalag makasinati og matang sa langit o impyerno sa pipila ka bahin — depende sa kahimtang nga nahimutangan niini. Kung ang usa ka tawo gipanglutos sa kasakit sa konsensya, kung makasinati siya og kahadlok, kalibog, kaguol sa hunahuna, pagkawalay paglaum, o gisunog sa kasuko, selos ug uban pa, nan nagpuyo sila [bisan pa sa kinabuhi dinhi sa yuta] sa mga pag-antos sa impyerno. Apan kon ang usa ka tawo adunay gugma, kalipay, kalinaw, pagkamahumok, pagkamaayo ug uban pa, nan nagpuyo siya sa Paraiso. Ang tibuok pundasyon naa sa kalag. Kay ang kalag maoy mobati sa kalipay ug kasakit. Sulayi pagduol sa usa ka minatay ug ingna siya sa labing matahum nga mga pulong, pananglitan: 'Niabot na ang imong igsoon gikan sa Amerika,' o susamang mga pulong. Dili gyud sila makasabot bisan unsa. Kung, sa laing bahin, imo silang dakpon ug bungkagon ang ilang mga bukton ug mga tiil, dili pud sila makasabot ana. Busa, kini nagpamatuod nga ang kalag ra gayud ang mobati sulod sa usa ka tawo. Dili ba kini makapahunahuna sa mga nagduha-duha sa paglungtad sa Impyerno ug Langit? O hunahunaa nga nakasinati ka og usa ka matahum ug malinawong damgo. Nalipay ka, malumo ang pagtibok sa imong kasingkasing, ug dili nimo gusto nga mahuman ang damgo. Namata ka, ug nagbasol ka nga namata ka. O basin nakasinati ka og bati nga damgo. Pananglitan, nagdamgo ka nga nahulog ka ug nabali ang imong mga bitiis; sa damgo, nag-antos ka ug naghilak. Tungod sa kahadlok, namata ka nga puno sa luha ang imong mga mata, nakamatikod ka nga wala man diay gyud nahitabo kanimo, ug malipayon kang misinggit: 'Salamat sa Diyos damgo ra diay na!' Sa laing pagkasulti, nalambigit ang kalag niini. Kung makasinati og dautang damgo, mas molugos ang usa ka tawo kaysa sa iyang masinati sa tinuod, sama sa usa ka masakiton nga mas molugos sa gabii kaysa sa adlaw. Sa susama, kung mamatay ang usa ka tawo ug mosulod sa pag-antos sa mga paglutos sa impyerno, mas makapasubo kini para kanila [kaysa sa kahimtang sa paglutos sa impyerno nga ilang naagian samtang naa pa sa yuta]. Hunahuna-a ang usa ka tawo nga walay katapusang pagbalik-balik sa usa ka bangungot ug nag-antos sa walay katapusan. Dili gani nimo kaya ang usa ka bati nga damgo sulod lang sa pipila ka minutos. Apan hunahuna-a — dili unta ipahatag sa Diyos! — ang pag-antos sa ingon ana nga kasakit [sa walay katapusan]. Mao nga mas maayo nga dili mahulog sa impyerno. Unsa man imong isulti bahin ana?

— Geronda, dugay na kaayo kami nga naningkamot aron malikayan ang pag-adto sa impyerno. Busa, sa imong hunahuna, maabot ba gihapon namo didto sa katapusan?

— Kung dili kita magmatngon, maabot nato kana. Mao ni akong gipangandoy para nato: kung mosulod ta sa Langit, unta para sa tanan nato; ug kung mosulod ta sa Impyerno, unta wala'y bisan kinsa nato… Sakto ba ko o dili? Dako kaayo nga kawalay pagpasalamat kung, human sa tanan nga gibuhat sa Dios para nato nga mga tawo, matapos ta sa mga pag-antos sa Impyerno ug makapasubo kaniya. Dili unta tugotan nga dili lang tawo ang mahulog sa Impyerno, apan bisan gamay nga langgam.

Hinaut nga hatagan kita sa Maayong Ginoo og matinud-anong paghinulsol, aron sa dihang moabot ang kamatayon makita kita sa maayong espirituhanong kahimtang ug makabalik kita pag-usab sa Iyang Gingharian sa Langit. Amen.

 


[1] Sa teolohiya sa Ortodoksiya, ang termino nga 'ekonomiya' nagtumong sa usa ka pagliko, sa talagsaong mga kaso, gikan sa tukmang kahulugan sa Balaang Kanon sa ilang praktikal nga pagpatuman. Ang Simbahan naggamit og oikonomia sumala sa hulagway sa dili masukod nga pagkamapailubon ug gugma sa Diyos alang sa katawhan, ug ang katuyoan sa paggamit niini mao ang espirituhanong kaayohan ug kaluwasan sa katawhan. (Sukad karon, ang mga nota sa mga Griyegong editor gihatag nga walay reperensya.)

[2] Tan-awa si Mateo 22:30.

[3] Tan-awa si Mateo 19:16; Marcos 10:17 ug Lucas 18:18.

[4] Mat. 19:17. Tan-awa usab Marcos 10:19 ug Lucas 18:20.

[5] Mat. 19:20.

[6] Marcos 10:21.

[7] Mateo 19:21 ug Lucas 18:22.

[8] Katumbas sa ikalabing-usa ka tuig sa sekondaryang eskwelahan sa Rusya. – Nota sa maghubad.

[9] Niadtong 1966, ang Tigulang naa sa ospital, diin siya gioperahan sa baga tungod kay nag-antos siya sa bronkiectasis.

[10] "Ang mga korona gibutang sa ulo sa mga bag-ong magtiayon, nga nagpasabot sa kadaugan — nga, tungod kay wala sila mapildi, misulod sila sa higdaanan sa kaminyoon; nga wala sila mapildi sa kalipay." San Juan Crisostomo. Komentaryo sa Unang Epistola kang Timoteo, Homilía 9. PG 62, kol. 546.

[11] Ang Karaan nagtumong sa buhat sa espirituhanong amahan uban sa mga magtiayon. Epektibo kini nga buhat kung ang bana ug asawa adunay parehas nga espirituhanong amahan; sa ato pa, ang ilang mga 'sanga' ug 'bukol' gipahapsay sa parehas nga 'plano'.

[12] Epirus – usa ka rehiyon sa kasadpan sa Gresya. – Nota sa maghubad.

[13] Ang yatagan usa ka dako, kurbado nga punyal sa Turko. – Nota sa maghubad.

[14] Efe. 5:23.

[15] Gen. 2:23.

[16] Tan-awa Efeso 5:33.

[17] Prov. 1:7.

[18] Ang talasemia usa ka namamanaong hemolytic nga anemia nga gipakita sa depektibo nga sintesis sa globin nga protina, kasagaran sa mga nasud sa Mediteranyo. Ang maong kondisyon mosangpot sa progresibong anemia, pagdako sa atay ug lien, jaundice, ug uban pa. — Nota sa tighubad.

[19] Mateo 10:22.

[20] Ang Konitsa usa ka gamay nga lungsod sa Kasadpang Gresya. Didto gigugol sa Karaan ang iyang pagkabata ug pagkabatan-on. Tali sa 1958 ug 1960, ang Bulahan nga Karaan Paisios nagpuyo isip monghe sa Monasteryo sa Stomion, nga nahimutang dili layo sa Konitsa. — Nota sa Taghubad.

[21] Sa iyang pagkabatan-on, nakat-on si Elder Paisios sa pagka-anluagi.

[22] Sa Gresya, ang mga lubong sa namatay gikuha gikan sa lubnganan tulo ngadto sa upat ka tuig human sa kamatayon, gihugas ug gibutang sa espesyal nga mga silid sa paglubong. Kung ang lawas wala magkabulok, kini ilubong pag-usab sa lubnganan ug ang mga pag-ampo alang sa kalinaw sa namatay ipalig-on. — Nota sa maghubad

[23] Gihatag niadtong 1990. 4,000 ka Greek drachmas — mga 12 ka US dolyar. — Nota sa maghubad.

[24] Ioannis Makriyanis (1797–1864) — Major-General, nasudnong bayani sa Hellas. Usa sa labing mapainubuson nga mga manlalaban batok sa mga Turko atol sa Rebolusyong Griyego (1821–1830). Awtor sa *Memoirs* mahitungod sa rebolusyon ug sa pakigbisog alang sa kagawasan. Ang kinabuhi ni I. Makriyanis usa ka maayong pananglitan sa paghalad-sa-kaugalingon nga Kristohanong gugma alang sa Dios, sa isigkatawo, ug sa yutang natawhan. — Nota sa maghubad.

[25] Ang pagpanamkon ug pagkahimugso sa Labawng Balaang Inahan sa Dios natural, dili birhen. 'Siya hingpit nga putli' kay, sumala sa gisulat ni San Juan sa Damasco sa iyang 'Homily sa Pagkahimugso sa Atong Labawng Balaang Ginoo, ang Inahan sa Dios ug Kanunay nga Birhen nga si Maria', siya gipanamkon 'sa putli'. Apan Siya mismo, pinaagi sa Iyang kaugalingong mga paningkamot sa pagka-asketiko, gipadaghan ang pagkabalaan nga nadawat Niya gikan sa Iyang mga ginikanan, gisalikway "ang matag sobra ug makadaut sa kalag nga hunahuna sa wala pa Niya kini hatagi og pagtagad" (tan-awa PG 96, 669 A, 676 B).

[26] Gikan sa 1962 hangtod sa 1964, nagpuyo si Elder Paisios isip monghe sa Bukid Sinai sa asetikong komunidad sa mga Santo Epistimia ug Galaktion. Wala niya ipadayag kanamo ang kinaiya sa milagrosong panghitabo nga iyang gihisgutan.

[27] Ikompara sa Gen. 1:31.

[28] Sa usa sa iyang mga sulat, gisulat ni Elder Paisios ang mosunod bahin sa mga relasyon sa magtiayon: "Nangutana ka kanako bahin sa mga relasyon sa magtiayon sa mga pari nga minyo ug sa mga layko. Ang mga Balaang Amahan wala maghatag og tukmang kahulugan kung giunsa paghan-ay niining mga relasyon. Nagpasabot kini nga ang mga relasyon sa magtiayon usa ka hilisgutan nga dili klaro pagkahulagway, kay dili tanan makapuyo subay sa usa ka paagi. Gibyaan sa mga Amahan ang pangutana sa mga relasyon sa magtiayon ngadto sa paghukom, gugma, espirituhanong pagkasensitibo ug kusog sa matag indibidwal. Aron mas klaro kini, maghatag ko og mga pananglitan gikan sa kinabuhi sa mga tawo nga matinud-anon sa ilang pagsimba—mga pari nga minyo ug mga layko. Kining mga tawo buhi pa, ug personal nakong nailhan sila. Lakip kanila ang uban nga, pagkahuman nagsugod og pamilya, nakighilambigit sa panag-uyon sa kaminyoon ug nakaanak og usa, duha, o tulo, human niini nagpuyo sila sa pagkamakabubut-on. Ang uban maghiusa sa higayon sa usa ka tuig aron lang makabaton og anak, samtang nagpuyo isip igsoon sa ubang mga panahon. Ang ikatulong grupo naglikay sa panag-uban sa magtiayon sa panahon sa pag-ayuno, ug mobalik pagkahuman niini. Ang ikaupat nga grupo dili gani makahimo niini. Aduna'y mga magtiayon nga naghiusa sa tunga-tunga sa semana, aron sila magpabilin sa kahimtang sa pagkabalaan sulod sa tulo ka adlaw sa wala pa ang Balaang Komunyon ug sa tulo ka adlaw pagkahuman niini. Ang uban masayop bisan niini. Busa, sa dihang ang Kristo nagpakita sa mga apostoles pagkahuman sa Iyang Pagkabanhaw, human Niya kanila gihatagan og gahum sa pagpasaylo sa mga sala, una sa tanan miingon Siya kanila: 'Sama sa pagpadala sa Amahan kanako, mao usab akong pagpadala kaninyo... Dawata ang Espiritu Santo: kinsa inyong pasayloon sa mga sala, pasayloon usab kini sa langit; ug kinsa inyong panalipdan, panalipdan usab kini sa langit.' Ang tumong mao nga ang tanan maningkamot uban sa pag-ila ug gugma, subay sa ilang espirituhanong kusog. Siyempre, ang pagkabatan-on usa ka babag sa sinugdanan. Apan samtang molabay ang panahon, moluya ang unod ug makab-ot sa espiritu ang pagka-ibabaw. Ug sa diha nga mahitabo kini, bisan ang mga minyo magsugod sa pagtilaw gamay sa makalangit nga kalipay. Sila natural nga molikay sa mga makalaut nga kalipay, nga karon ilang giisip nga hingpit nga walay pulos. Busa, ang mga tawo nga nagpuyo sa kaminyoon, sa usa ka paagi, napahimakas ug, sa pagsaka sa usa ka hinay, hinay, ug liki-liki nga dalan, makaabot sa Paraiso. Samtang ang mga monghe mosaka paingon sa Paraiso pinaagi sa diretso nga pagsaka—patindog, sa pag-akyat sa mga bato. Kinahanglan usab nimo hinumduman nga ang isyu sa panag-uyon sa magtiayon dili lang imong problema, ug wala kay katungod nga ikaw ra ang magdumala niini, kondili, sama sa gisulat ni Apostol Pablo: 'pinaagi sa panag-uyon'. Bisan pa man kon ang magtiayon mubuhat niini [paglikay] 'pinaagi sa panag-uyon', gikinahanglan gihapon ang pag-amping. Ang mas kusgan nga kapikas kinahanglan ibutang ang iyang kaugalingon sa sapatos sa mas huyang. Kasagaran mahitabo nga mouyon ang usa ka kapikas sa pag-abstinensya aron dili masuko ang usa pa, apan nag-antos siya sa sulod. Kasagaran kini mahitabo sa mga babaye nga adunay, sa usa ka antas, kahadlok sa Dios, apan napildi sa unod. Kasagaran, tungod sa kakulang sa paghukom, ang pipila ka debotong bana, sa diha nga madungog nila ang pagtugot sa ilang asawa, dili maalamon nga mihunong sa pakighilawas sa dugay nga panahon. Sa ingon ani nga mga kaso, ang mga asawa mag-antos ug makakaplag og kahupayan sa mga nerbyosong krisis ug uban pa. Ang mga bana nagtuo nga ang ilang mga asawa milabaw sa pagkamaayo ug gusto nga mabuhi nga mas putli, nga makig-uban lang human sa mas taas nga mga gilay-on. Unya ang mga asawa magsugod sa pag-atubang sa mga tukso ug mangita og lain. Sa dihang mahulog sila sa sala, masugdan silang gub-on sa kasakit sa konsensya, samtang ang ilang mga bana, sa pagtan-aw nga ang ilang mga asawa dili ganahan [sa pakighilawas], naningkamot nga mabuhi pa gayud nga mas putli. Nagtuo sila nga ang ilang mga asawa nakab-ot na og espirituhanong kalamboan ug wala na maghandum og unodnong pakighilawas. Siyempre, ang hinungdan sa tanan niini mao ang pagkama-selfish sa babaye—nga masabtan ra—ug sa selos nga gibati sa usa ka babaye kung mobati siya nga kulang siya. Sa pagtan-aw nga ang iyang bana gustong magpuyo og espirituhanong kinabuhi, ang asawa mosugod sa pagpugos sa iyang kaugalingon hangtod sa katapusan, nga gusto siyang malabwan. Pasayloa ko sa pagsulod sa mga butang nga dili akoang, kay ang buluhaton sa usa ka monghe mao ang iyang rosaryo, dili ang ingon ani nga mga topiko. Apan, aron dili ka masubo, napugos ko nga mosulat og gamay bahin niini (nga akong nahibaw-an gikan sa gilay-on ra), bahin sa mga nagpahirap sa atong mga igsoon nga lalaki ug babaye sa kalibutan ug naghatag sa kaaway og kahigayunan nga molihok [batok kanila]. Dako kaayo'g bili kung pareho ba ang timpla ug disposisyon sa magtiayon. Kung ang usa malumo ug ang usa aktibo ug puno sa kusog, ang mas kusgan kinahanglan maghalad sa iyang kaugalingon alang sa mas maluya. Ug hinay-hinay, uban sa tabang sa mas kusgan, ang mas huyang mahimong himsog. Ug unya, nga himsog na, ang duha kinahanglan mosulong." (Gikan sa libro ni Fr. D. Tatsis. The Elder Paisios. Konitsa, 1995. pp. 176–178.)

[29] Gihatag niadtong Nobyembre 1990.

[30] Niadtong 1977, sa imbitasyon sa Simbahan, mibisita ang Karaan sa Australya aron maghatag og espirituhanong giya sa mga Ortodoksong Griyego nga nagpuyo didto.

[31] Tan-awa si St. John Chrysostom. On Virginity, 17, PG 48, 546.

[32] Ang kinabuhi sa Banal nga Arsenius sa Kapadokya naghisgot nga, sa mga kaso sa kawalay-anak, ang Balaan magpanalangin og gamay nga pisi ug ihatag kini sa babayeng walay anak aron kini niya ikapisi sa iyang hawak ug matabangan siya sa pagkaanak. Ang Karaan kanunay mosulti nga sa ingon nga mga kaso, kinahanglan nato ibutang ang usa ka laso nga pisi nga porma krus ibabaw sa mga relikya ni San Arsenius ug ihatag kini sa babayeng walay anak aron siya kini masul-ob.

[33] Alang sa espirituhanong mga balaod, tan-awa ang Kapitulo Upat sa Bahin Lima niining bolyum.

[34] Mat. 6:10.

[35] Ang okupasyon sa Gresya niadtong 1941–1944 sa Alemanya, Italya ug Bulgaria. — Nota sa maghubad.

[36] Gihatag niadtong 1989. — Nota sa maghubad. Sumala sa opisyal nga datos para sa 2001, 1.9 milyon ka aborsyon ang gihimo sa Rusya. Sa tinuod, mas taas pa gayud kini nga numero. — Nota sa editor.

[37] Ang Mga Oras usa ka mubo nga liturhikal nga serbisyo nga kabahin sa adlaw-adlaw nga siklo sa pagsimba. Ang Mga Oras, nga ginabasa sa piho nga mga oras, nagasantos sa mga oras diin gibahin ang adlaw sa panahon sa mga Romano. Ang Unang Oras ginabasa mga alas 6 sa buntag, ang Ikatulong Oras mga alas 9 sa buntag, ang Ika-unom nga Oras mga udto, ug ang Ikasiyam nga Oras mga alas 3 sa hapon.

[38] San Nektarios, Obispo sa Pentapolis. 35 Pastoral nga mga Sulat, Sulat 26. Gipatik sa Aupakoē. Athens, 1993. p. 12.

[39] Ikumpara sa Lucas 10:41.

[40] Tan-awa si Elder Paisios sa Bukid Athos. Ang Karaan Hatzis-Georgis nga Athonite, gipatik sa Balaang Hesychasterion ni San Juan nga Teologo, Souroti, Thessaloniki, 6, 2001.

[41] Ikumpara sa 1 Tim. 1:9.

[42] Si Moloch usa ka Semitikong diyos nga gihisgutan sa Daang Tugon. Kaniadto, kasagaran silang ihalad nga mga bata sa idolo ni Moloch; gipatay ug gisunog sila sa puthaw nga rehas.

[43] Tan-awa Lev. 18:21 ug 20:2–4; 4 Hari 23:10 ug 13.

[44] Salmo 103, gibasa sa pagsugod sa Vespers.

[45] Tan-awa Deut. 1:17.

[46] Adana – usa ka siyudad sa Asia Minor, sa amihanan-sidlakan nga baybayon sa Dagat Mediterraneo. – Nota sa maghubad.

[47] Ang pagbinayloay sa populasyon tali sa Gresya ug Turkiya niadtong 1924. Ang mga Griyego nga nagpuyo sa Turkiya gibalhin sa Gresya, samtang ang mga Turko nga nagpuyo sa Gresya gibalhin sa Turkiya. – Nota sa maghubad.

[48] Tan-awa si Palladius, Obispo sa Helenopolis. *Lausaios* o *Salaysay sa Kinabuhi sa mga Balaan ug Bulahan nga mga Amahan*. Kapitulo bahin kang Serapion. Christian Life Foundation. Klin, 2001. pp. 176–177.

[49] Mat. 18:10.

[50] Afoniada — usa ka eskwelahan para sa mga batang lalaki nga nahimutang sa Bukid Athos. — Nota sa tighubad.

[51] Kaniadtong miaging adlaw, ang Karaan nagbutang og pipila ka kendi ug tsokolate sa usa ka bag-ong gikalot nga utanon ug gibutangan og mga sanga sa lila sa ibabaw aron ang mga kendi mura'g nag-usbong.

[52] Amihanang Epirus — usa ka bahin sa Balkan Peninsula nga gipuy-an sa mga Griyego. Sukad pa niadtong 1912, kabahin na kini sa Albania. — Tala sa maghubad.

[53] Sumala sa Griyegong kostumbre, kung ang kinabuhi sa usa ka bag-ong natawo nga wala pa nabunyagan anaa sa dayon nga katalagman, mahimo nga buhaton sa bata ang gitawag nga 'bunyag sa hangin'. Bisan kinsa nga Kristohanon (lalaki o babaye) ang mokuptan sa bata sa ilang mga bukton ug maghimo og timaan sa krus tulo ka beses sa hangin, samtang nag-ingon sa mga pulong: "Ang alagad sa Dios (ngalan) gibunyagan sa ngalan sa Amahan. Amen. Ug sa Anak. Amen. Ug sa Espiritu Santo. Amen." Kung mamatay ang bata, giisip nga nabunyagan na siya; kung mabuhi, unya, sumala sa desisyon sa Sinodo sa Simbahan sa Gresya, balik buhaton sa hingpit ang Sakramento sa Bunyag. — Nota sa Taghubad.

[54] Salmo 145:9.

[55] Ikumpara sa Hebreohanon 12:6–11.

[56] Si Elder Paissios adunay pito ka igsoon nga lalaki ug babaye.

[57] Ang Espirituhanong Konseho mao ang napiling lawas nga nagdumala sa usa ka idiorhythmic (dili komunal) nga monasteryo. — Nota sa tighubad.

[58] Usa sa baynte ka monasteryo sa Balaang Bukid sa Athos. Sa panahon nga gihulagway sa Kuma, kini idiorhythmic (dili komunal) pa. — Tala sa maghubad.

[59] Usa ka dako nga kandelabro o daghang sangang kandelabro sa usa ka Ortodoksong simbahan. — Nota sa maghubad.

[60] Isip usa ka rasoporo, gidala sa Kuma ang ngalan nga Averky.

[61] Cheta — mga Turkong tulisan.

[62] Tan-awa ang Genesis 27.

[63] Marcos 4:31–32. Tan-awa usab: Mateo 13:32, Lucas 13:19.

[64] Lucas 17:21.

[65] Mat. 6:33.

[66] Ikompara sa Mateo 11:12.

[67] Gihatag niadtong 1992. Mga usa ka dolyar sa US.

[68] Si Aristotle Onassis (1900–1975) – usa ka Griyegong multimilyonaryo ug ang pinakadakong tag-iya sa barko sa kalibutan, usa sa pinakadato nga mga tawo sa kalibutan.

[69] Tan-awa Mateo 6:4.

[70] Ang gubat niadtong 1940 tali sa Gresya ug sa Fascistang Italya. – Nota sa maghubad.

[71] Ang Evros usa ka suba sa amihanan-sidlakan sa Gresya, sa utlanan sa Turkey. – Nota sa maghubad.

[72] Ang pista ni San Achillius sa Larissa († c. 330) gisaulog matag ika-15 sa Mayo. – Nota sa maghubad.

[73] Natural lang, kini naglakip sa mga propesyon nga dili angay sa titulo nga Kristohanon, nga daghan na karon – pananglitan, gangster, kawatan, tigpalapnag sa imoralidad, mananapay, salamangkero, doktor nga nagbuhat og aborsiyon, modelo sa moda, payaso, ug uban pa. Ang ingon nga mga propesyon dili lang nga dili mapabalaan, apan nagkinahanglan usab og pag-ayo pinaagi sa paghinulsol. — Nota sa tighubad.

[74] Tan-awa ang 1 Juan 13:4–14.

[75] Dikeos — sa mga skete sa Bukid Athos, usa ka monghe nga gipili o gitudlo sulod sa usa ka tuig aron ipangulo ang kinabuhi sa mga pumoluyo sa skete. — Tala sa maghubad.

[76] Gikan sa komon nga tropario ngadto sa mga kagalang-galang: 'Manimuyo sa disyerto ug anghel sa unod...'

[77] 1 Cor. 3:17.

[78] Ang ika-trenta'y siyam ka adlaw pagkahuman sa Pasko sa Pagkabanhaw, sa dihang ang 'Si Kristo Nabanhaw' ug uban pang mga himno sa Pasko sa Pagkabanhaw ginaawit sa simbahan sa katapusang higayon. – Tala sa maghubad.

[79] Pasabot, wala sila mokaon o miminom hangtod alas tres sa hapon — alas nuwebe sumala sa oras sa Byzantine.

[80] Tan-awa ang Mat. 27:34; Mar. 15:36; Luc. 23:36 ug Juan 19:29.

[81] Tan-awa Juan 6:5–15.

[82] Jer. 48:10.

[83] Tan-awa Ang mga Buhat sa atong Balaang Amahan Nilus sa Sinai. Moscow, 2000. p. 130.

[84] Pasabot, nag-ayuno sila sa pagkaon ug tubig sulod sa lima ka adlaw.

[85] Tan-awa si Mat. 4:2 ug Lucas 4:2.

[86] Ibid.

[87] Salmo 65:12.

[88] Salmo 65:12.

[89] Tan-awa ang The Great Synaxarion of the Orthodox Church, vol. 12, pp. 243–244.

[90] Mga Panultihon 3:12.

[91] Mga Panultihon 3:12.

[92] Tan-awa si Mat. 2:16.

[93] Tan-awa ang The Book of Hours. Moscow, 1990. p. 288.

[94] Tan-awa Lucas 23:39 ug mosunod.

[95] Ibid.

[96] Ang paghinumdom kang Santa Syncletica ginahimo sa ika-5 sa Enero. Tan-awa ang Mga Kinabuhi sa mga Santo sa Rusyano. Enero. Moscow, 1904. p. 189

[97] Sukad pa niadtong 1988, ang Elder nag-antos sa padayon nga pagdugo sa tinai.

[98] Ang herpes zoster usa ka viral nga sakit nga gipakita sa mga hugpong sa paltos sa panit, nga adunay pula nga pamamaga ug hubag. Nagdala kini og grabeng kasakit ug lain-laing mga komplikasyon sa lawas. — Nota sa taghubad

[99] Mat. 5:11.

[100] San Efren nga Siryano. Mga Buhat. Tomo I. Thessaloniki, 1988. p. 253.

[101] Ang konsepto sa 'pagpasaylo sa' Diyos sa Ortodoksong teolohiya wala'y legal nga kinaiya sama sa Kasadpang teolohiya, apan nagpadayag sa maloloy-on nga silot sa Diyos batok sa makasasala nga tawo alang sa ilang kaluwasan.

[102] 1 Cor. 12:9.

[103] Haemodialysis — pag-dialysis ug ultrafiltration sa dugo gamit ang makina nga 'artificial kidney'. — Nota sa Taghubad.

[104] Sa Monasteryo sa Esfigmen niadtong 1953–1955.

[105] Bronkiektasis — pagpalapad sa mga bronki ug bronkioles nga resulta sa dugay nga pamamaga o babag sa gagmay nga bronki — Nota sa Taghubad.

[106] Hebreohanon 10:36.

[107] Kini ang ngalan nga gihatag kang Banal Arsenius sa Kapadokya sa mga lumolupyo sa Faras. — Nota sa maghubad.

[108] Lucas 21:19.

[109] Tan-awa ang Basahon ni Job.

[110] Tan-awa ang Mat. 27:26–44; Mar. 15:15–32; Luc. 23:23–43 ug Juan 19:1–23.

[111] Tan-awa ang Isaias 53:9.

[112] Tropario sa Kapat-ol ka Martir sa Sebaste; ang ilang pista gisaulog matag Marso 9.

[113] Gikan sa Griyegong pulong 'χυμός' — katas. — Nota sa maghubad.

[114] Gihatag niadtong Hunyo 1994, usa ka bulan sa wala pa ang iyang kamatayon.

[115] Si Santo Arsenio sa Kapadokya mobasa sa Salmo 145 sa ingon nga mga okasyon.

[116] Thalassemia — usa ka hereditaryong hemolytic nga anemia nga gipakita sa depektibo nga sintesis sa globin nga protina, kasagaran sa mga nasud sa Mediteranyo. Ang sakit mosangpot sa progresibong anemia, pagdako sa atay ug lien, jaundice, ug uban pa. — Nota sa maghubad.

[117] Tan-awa si Mateo 2:16.

[118] Tan-awa Mateo 7:7; Marcos 11:24; Lucas 11:10 ug Juan 16:24.

[119] Tan-awa si Mat. 25:12.

[120] Lucas 18:14. Tan-awa usab ang Mateo 23:12.

[121] Ikompara sa Mateo 26:52.

[122] Tan-awa si Banal Juan Moschus, *Ang Espirituhanong Uma*. Sergiev Posad, 1915. p. 197.

[123] Tan-awa ang Kinabuhi sa Balaang Propeta Isaias sa libro: Mga Kinabuhi sa mga Santo sa Ruso. Ang Buwan sa Mayo. Moscow, 1907. p. 287.

[124] 2 Timoteo 3:13.

[125] Sa hubad sa Ruso ni S. I. Sobolevsky: 'Ang gipaka-antos dinhi tungod sa iyang kaulaw matilawan ang iyang kaugalingong Gehenna'. Ang atong Balaang Amahan nga si Isaac nga taga-Siria. Mga Pulong sa Asetisismo. Moscow, 1993. p. 365.

[126] Tan-awa ang Mga Buhat 5:6–10.

[127] Salmo 89:10.

[128] Didto usab.

[129] Tan-awa ang Paghukom sa Lubong, o Ang mga Pagsulay sa Banal nga Theodora. St Petersburg, 1995.

[130] Ang pista ni Santa Euphrosyne gisaulog sa ika-11 sa Septyembre. Tan-awa *Lives of the Saints in Russian*. Septyembre. Moscow, 1902. pp. 257–260.

[131] 1 Tes. 4:13.

[132] 1 Tes. 4:13.

[133] Usa ka Turko nga panultihon nga nagpasabot og 'walay pulos', 'walay kahulugan'.

[134] Tan-awa Lucas 23:32–33 ug 39–43.

[135] Mat. 3:2.

[136] Pinaagi sa pag-ingon og 'atin', ang Elder nagpasabot sa tibuok katawhan.

[137] 1 Cor. 15:42.

[138] Si Elder Paisios sa Bukid Athos. Mga Sulat. Holy Trinity St Sergius Lavra, 2001. p. 44.

[139] Gikan sa kontakion sa lubong 'Uban sa mga balaan, hatagi siya og pahulay...'

[140] Salmo 145:4.